1398 5 9 9 250

0 جایگاه و کارکرد قرائات شاذ در تبیین و توسعه معانی آیات قرآن کریم از منظر مفسران فریقین The Function of Shaz (Irregular) Qira’at (Recitations) in Explaining and Expanding the Exegesis of the Noble Qur’an from Shi’ite and Sunni Perspectives http://ptt.qom.ac.ir/article_1212.html 10.22091/ptt.2018.3173.1357 0 قرائت‌های شاذ و غیرمشهور، به‌عنوان یکی از انواع قرائت‌های قرآن کریم، کمتر مورد توجه و بازخوانی واقع شده است. قرائت شاذ، قرائتی است که سند آن صحیح، ولی به طریق تواتر و یا استفاضه که میان مردم مقبولیت دارد، نقل نشده باشد. تعمّق و بازپژوهی در این قرائت‌ها، می‌تواند کارکردهای قابل ملاحظه‌ای در تفسیر فریقین از آیات قرآن داشته باشد. ازاین‌رو، نمی‌توان قرائت‌های شاذ را به طور کامل مردود و نادیده انگاشت. تبیین قرائت‌های شاذ و کارکردهای آنها در تفسیر فریقین در مقایسه با قرائت‌های مشهور، مسئله پیش‌رو است. بدین‌منظور، در این نوشتار ابتدا مهم‌ترین مؤلفه‌ها و مباحث مربوط به قرائت‌های شاذ مورد تبیین و بررسی قرار گرفته است. سپس، با ارائه شواهدی از این قرائت‌های آثار و کارکردهای مختلف آن در تفسیر فریقین از قرآن کریم نشان داده شده است. تبیین و توسعه معنایی آیات از مهم‌ترین کارکردهای قرائت‌های شاذ در تفسیر قرآن کریم است. از این رهگذر، با پردازش و تحلیل نمونه آیاتی از قرائت‌های شاذ در کنار قرائت‌های مشهور، می‌توان به نوعی بر خوانش‌های تفسیری آیات افزود و کارکرد آنها را نمایان ساخت 1 Received: 23/9/2018   |   Accepted: 16/5/2018 Shaz (irregular) Qira’at as a variety of methods in the recitation of the Noble Qur’an has not received adequate attention and review yet. Irregular recitation is a method in Qira’at which has authentic reference but is not narrated through a sound chain of transmission or Istifazah acceptable among people. Contemplation and research on these recitations can have considerable effects on Sunni and Shi’ite exegesis of the Qur’anic verses. Therefore, such recitations cannot be totally rejected or ignored. This study aims to compare irregular recitations with the regular and well-known ones and explain their function in Sunni and Shi’ite exegesis. For this purpose, the most important criteria and relevant arguments to irregular recitations and their different function in Sunni and Shi’ite exegesis of the Noble Qur’an are first reviewed; and then, some instances from these recitations along with their different effects and functions in Sunni and Shi’ite exegesis of the Holy Qur’an are displayed. Semantic explanation and expansion of the verses are of the most important functions of the abovementioned recitations for the exegesis of the Noble Qur’an. In this regard, the analysis of some irregular recitations compared to their regular counterparts can foster exegetical review of the verses and also reveal their function. 9 36 محمدعلی اسدتاش mahammadali asadtash دانش آموخته دکتری رشته علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم Iran masadtash@yahoo.com سیدرضا مودب seyed reza moadab استاد تمام گروه علوم قرآن و حدیث Iran moadab_r113@yahoo.com Shaz (Irregular) Qira’at (Recitations) Regular Recitations Sunni and Shi’ite Exegesis semantic explanation semantic expansion منابع##قرآن کریم؛ ترجمه ناصر مکارم شیرازی، چاپ دوم، دارالقرآن الکریم، 1372ش.##1. آلوسی، محمود شکری؛ اتحاف الأمجاد فی ما یصح به الإستشهاد؛ عراق: احیاء التراث الإسلامی، 1402ق.##2. آلوسی، محمود؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم؛ تحقیق علی عبدالباری عطیه، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.##3. آمدی، سیف‌الدین علی‌بن‌أبی علی‌بن محمد؛ الإحکام فی أصول الأحکام؛ بی‌جا: دارالحدیث، بی‌تا.##4. ابن‌جنی، أبی‌الفتح عثمان؛ المحتسب فی تبیین وجوه القرائت‌های و الإیضاح عنها؛ عربستان: لجنه إحیاء التراث الإسلامی، 1966م.##5. ابن‌جزری، ابو الخیر محمد بن محمد؛ النشر فی القرائت العشر؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، بی‌تا.##6. ـــــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ غایه النهایه فی طبقات القراء؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1402ق.##7. ــــــــــــــــــــــــــــــــــ، منجدالمقرئین و مرشد الطالبین، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1400ق.##8. ابن‌جوزی، ابوالفرج عبدالرحمن بن علی؛ زادالمسیر فی علم التفسیر؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1422ق.##9. ابن‌حجر عسقلانی؛ فتح الباری شرح صحیح البخاری؛ تصحیح محب‌الدین خطیب، دارالریان للتراث، 1407ق.##10. ابن‌زنجله، عبد الرحمن بن محمد؛ حجة القرائت؛ تحقیق سعید أفغانی، مؤسسة الرسالة، 1418ق.##11. ابن‌سلام، أبی عبید قاسم؛ فضائل القرآن و معالمه و آدابه؛ تحقیق احمد خیاطی، دراسات الإسلامی، بی‌تا.##12. ابن عاشور، محمدبن طاهر؛ التحریر و التنویر؛ دارالتونسیه، 1884م.##13. ابن‌عمر، عبدالقادر؛ خزانه الأدب و لب لسان العرب؛ تحقیق عبدالسلام هارون، مکتبه الخانجی، 1406ق.##14. ابن‌قدامه مقدسی، محمدبن احمد؛ روضه الناظر و جنه المناظر؛ مکتبه المعارف الریاض، 1404ق.##15. ابن‌مجاهد، أبی‌بکر احمد بن موسی؛ السبعه فی القرائت‌های؛ تحقیق شوقی ضیف، بی‌جا، ط2، 1980م.##16. ابن‌منظور، محمدبن مکرم؛ لسان العرب؛ چاپ سوم، بیروت: دارصادر، 1414ق.##17. ابوالفتوح رازی، حسین بن علی؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن؛ تحقیق محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1408ق.##18. أبی‌سهل، محمد بن احمد؛ اصول السرخسی، لجنه إحیاء المعارف النعمانیه حیدر آباد؛ 1372ق.##19. أبی‌شامه، عبدالرحمن بن اسماعیل؛ المرشد الوجیز إلی علوم تتعلّق بالکتاب العزیز؛ بیروت: دارصادر، 1975م.##20. احمدبن‌حنبل؛ المسند؛مکتب اسلامی،بیروت، طبع دوم،1398ق##21. اندلسی ابوحیان، محمدبن یوسف؛ البحر المحیط فی التفسیر؛ تحقیق محمدجمیل صدقی، بیروت: دارالفکر، 1420ق.##22. بازمول، محمدبن‌عمربن‌سالم؛ القرائت‌های فی التفسیر و الأحکام؛ چاپ اول، عربستان سعودی: دارالهجره، 1966م.##23. بحرانی، هاشم؛ البرهان فی تفسیر القرآن؛ تهران: بنیاد بعثت، 1416ق.##24. بخاری، محمدبن اسماعیل؛ صحیح بخاری؛ استانبول: دارالفکر، 1401ق.##25. بخا‌ری، علاء‌الدین‌ عبدالعزیز بن‌ احمد؛ کشف‌ الاسرار عن‌ اصول‌ فخر الاسلام‌ البزدوی؛ تخریج محمد معتصم‌ با‌لله‌ بغدادی، بیروت‌: دارالکتا‌ب‌ العربی‌، 1417ق.##26. بلاغی نجفی، محمدجواد؛ آلاء الرحمن فی تفسیر القرآن؛ قم: بنیاد بعثت، 1420ق.##27. بیلی، احمد؛ الإختلاف بین القرائت، بیروت: دارالجیل، بی‌تا.##28. بیضاوی، عبدالله بن عمر؛ أنوار التنزیل و أسرار التأویل؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1418ق.##29. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم؛ قم: اسراء، 1389ش.##30. دمیاطی، احمد بن محمد؛ اتحاف فضلاء البشر بالقرائت‌های الأربع عشر؛ تحقیق محمد اسماعیل شعبان، بیروت: مکتبه الکلیات الأزهریه، 1407ق.##31. خوئى‏، ابوالقاسم؛ البیان فی تفسیر القرآن‏؛ قم: موسسة احیاء آثار الامام الخوئى‏، بی‌تا.##32. ذهبی، محمدبن احمد؛ معرفه القراء الکبارعلی الطبقات والاعصار، تحقیق بشار عواد وزملائه ، بیروت، مؤسسه الرساله، 1404ق##33. راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات ألفاظ القرآن؛ بیروت: دارلقلم، 1412ق.##34. زجاج، أبی اسحاق؛ معانی القرآن و إعرابه؛ تحقیق عبدالجلیل عبده شبلی، عالم الکتب، طبع اول، 1408ق.##35. زرقانى‏، محمد عبد العظیم؛ مناهل العرفان فی علوم القرآن؛ بی‌جا: داراحیاء التراث العربى‏، 1948م.##36. زرکشى‏، محمد بن عبد الله؛ البرهان فی علوم القرآن؛ چاپ اول، بیروت: دار المعرفة، 1410ق.##37. زرکلی، خیرالدین،الأعلام قاموس تراجم لأشهر الرجال و النساء من العرب و المستعربین و المستشرقین ؛ الطبعه الخامسه؛دارالعلم للملایین، 1980م.##38. زمخشری، محمود بن عمر؛ کشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.##39. سخاوی، علم الدین علی‌بن محمد؛ جمال القرّاء و کمال الإقراء؛ تحقیق علی حسین البواب، مکّه: مکتبه التراث، 1408ق.##40. سرخسی؛محمدبن احمد، المبسوط؛ بیروت ، دارالمعرفه، 1414ق،1993م##41. سیوطی، جلال‌الدین؛ الدر المنثور فی تفسیر بالمأثور؛ قم: کتابخانه آیت الله مرعشی نجفی، 1404ق.##42. -------------؛ الإتقان فی علوم القرآن؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1421ق.##43. -------------؛ المزهر فی علوم اللغه و أنواعها؛ بیروت: مکتبه العصریه صیدا، 1986م.##44. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1417ق.##45. طبری، ابوجعفر محمدبن جریر؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.##46. طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: ناصر خسرو، 1372ش.##47. طوسی، محمدبن حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن، بیروت: داراحیاء التراث العربی، بی‌تا.##48. طیب، عبدالحسین؛ أطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، تهران: انتشارات اسلام، 1387ش.##49. عروسی حویزی، عبدعلی بن جمعه؛ تفسیر نور الثقلین؛ قم: انتشارات اسماعیلیان، 1415ق.##50. عطیه، محمدسالم؛ تتمه إضواء البیان؛ بی‌جا: مطبعه المدنی، بی‌تا.##51. عبدالوهاب سبکی، تاج‌الدین؛ حاشیه البنانی علی شرح المحلی علی جمع الجوامع؛ بیروت: دارالفکر، 1401ق.##52. عرجون، محمدصادق؛ سنن الله فی المجتمع من خلال القرآن؛ الطبعه الثالثه، دارالسعودیه للنشر و التوزیع، 1404ق.##53. فخرالدین رازی؛ ابوعبدالله محمدبن عمر، مفاتیح الغیب؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1420ق.##54. فرّاء، یحیی بن زیاد؛ معانی القرآن؛ عالم الکتب ، بیروت ، طبع ثانی، 1980م##55. فراهیدی، خلیل بن احمد؛ کتاب العین؛ قم: هجرت، 1409ق.##56. قابه، عبدالحلیم بن محمدالهادی؛ القرائت‌های القرآنیه؛ بیروت: دارالغرب الاسلامی، 1999م.##57. قاضی، عبدالفتاح؛ القرائت‌های الشاذه و توجیهها من لغه العرب؛ الطبعه الأولی، بی‌جا: دارالکتاب العربی، 1401ق.##58. قرشی، عبدالله بن حماد بن حمید؛ «القرائت الشاذه واثرها فی التفسیر»؛ مجله پژوهش‌های قرآنی مؤسسه امام شاطبی شماره 7، جمادی الاخری 1430ق.##59. قرشی، علی‌اکبر؛ تفسیر أحسن الحدیث؛ تهران: بعثت، 1377ش.##60. قرطبی، محمدبن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: ناصر خسرو، 1364ش.##61. قسطلانی، شهاب‌الدین‌أبی‌العباس‌أحمدبن‌محمد؛ لطائف الإشارات لفنون القرائت‌های؛ تحقیق عامر سعید و عبدالصبور شاهین، قاهره؛ بی‌جا: المجلس الأعلی للشؤون الإسلامیه لجنه أحیاء التراث الإسلامی، 1972م.##62. کاشانی، ملا فتح الله؛ منهج الصادقین فی الزام المخالفین؛ تهران: نشر محمدحسن علمی، 1336ش.##63. کلینى، محمدبن یعقوب‏؛ الکافی؛ تحقیق على‌اکبر غفارى و محمد آخوندى؛ تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1407ق.##64. متقی هندی، علاءالدین علی؛ کنز العمال فی سنن الأقوال و الأفعال؛ تصحیح صفوه السقا؛ بی‌جا: مؤسسه الرساله، 1409ق.##65. مختار عمر، أحمد، سالم مکرم عبدالعال؛ معجم القرائت‌های القرآنیه؛ الطبعه الثانیه، کویت: جامعه الکویت، 1408ق.##66. مسئول، عبدالعلی، القراءات الشاذه ضوابطهاوالاحتجاج بها فی الفقه والعربیه، قاهره، دارابن عفان، چاپ اول،1429ه،2007م،##67. معرفت،‏ محمدهادى؛ التمهید فی علوم القرآن؛ چاپ دوم، قم: مؤسسة النشر الاسلامى‏، 1415ق.##68. مکارم شیرازی، ناصر و همکاران؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1374ش.##69. مکّی بن ابی طالب القیسی؛ الإبانه عن معانی القرائت‌های؛ تحقیق محمدمحیی‌الدین رمضان؛ بی‌جا: دارالأمون للتراث، 1979م.##70. -----------------؛ الکشف عن وجوه القرائت‌های السبع و عللها و حججها؛ تحقیق محی‌الدین رمضان؛ الطبعه الثالثه، بی‌جا: مؤسسه الرساله، 1404ق.##71. میدانی، عبدالرحمن حبنکه؛ قواعد التدبر الأمثل لکتاب الله عزّوجلّ؛ الطبعه الثانیه، دارالقلم، 1409ق.##72. مهدوی، أبوالعباس أحمدبن عمار؛ شرح الهدایة؛ ریاض: مکتبة الرشد، 1415ق.##73. نحاس، أبی جعفر؛ معانی القرآن الکریم؛ الطبعه الأولی، بی‌جا: جامعه امّ القری، مطبوعات مرکز أحیاء التراث، 1410ق.##74. نووی، یحیی بن شرف؛ التبیان فی آداب حمله القرآن؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1403ق.##75. --------------؛ صحیح مسلم بشرح النووی؛ لبنان: دارالکتاب العربی، 1407ق.##76. --------------؛ المجموع شرح المذهب؛ بی‌جا: دارالفکر، بی‌تا.##77. نویری، محمدبن محمد؛ شرح طیبه النشر فی القرائت‌های العشر؛ بیروت: داراکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، 1424ق.##

0 بررسی و نقد دیدگاه فریقین درباره محور نزاع در آیه 59 سوره نساء The Critical Analysis of Sunni and Shi’ite Commentators on the Axis of Disagreement in Surah an-Nisa: 59 http://ptt.qom.ac.ir/article_1224.html 10.22091/ptt.2018.3378.1395 0    مفسران فریقین دربارة «متنازع‌فیه» در آیة 59 سوره نساء، دیدگاه‌های گوناگونی ارائه داده‌اند. برخی همه کارهای مربوط به دین و دنیا را مشمول متنازع‌فیه در آیه دانسته‌اند. برخی باتوجه به ادامه آیه که خدا و رسول را مرجع حل تنازع معرفی کرده، تنها رویدادهای دینی؛ اعم از احکام و عقاید را مشمول تنازع در آیه دانسته‌اند. برخی دیگر، نزاع را تنها به احکامی که ازسوی خدا و رسول تشریع شده، مختص دانسته‌اند. گروهی مراد از متنازع‌فیه در آیه را تنها احکام غیرمنصوص می‌دانند و براین‌اساس، آیه را دلیل بر حجیت اجماع و قیاس گرفته‌اند. از دید برخی محور تنازع در آیه، خود اولی‌الامر هستند که در دست‌واژة پیشین به اطاعت از آنان دستور داده ‌شده است. در نوشتار حاضر که با روش توصیفی – تحلیلی و باهدف ارزیابی و نقد دیدگاه مفسران فریقین دربارة متنازع فیه در آیه یادشده، نگارش یافته، ضمن تبیین مسئله و طرح پرسش مربوط، دیدگاه‌های مفسران  بیان ‌شده است سپس، دیدگاهی که محور تنازع را اولی‌الامر می‌داند برگزیده و دیگر دیدگاه‌ها را ناصواب می‌داند و اشکالات آنها را تبیین می‌کند. سرانجام با استناد به قرائن موجود در آیه وگواه‌مندی تاریخی و روایی، چرایی‌های گزینش دیدگاه موردنظر تبیین شده است.   تاریخ ارسال: 26/04/97   |   تاریخ پذیرش: 03/09/97 1 Sunni and Shi’ite commentators have presented various views on “the subject of disagreement” in Surah an-Nisa: 59. Some of them have included all the matters in this world and hereafter as the subject of disagreement in that verse. Considering the fact that God and the Messenger have been introduced as the reference for solving disputes in the rest of the verse, some other commentators have regarded only religious events including theological rules and beliefs as the subject of disagreement. On the other hand, some interpreters related the abovementioned subject just to the rules regulated by God and the Messenger while others interpreted that as associated with indecisive rules and accordingly, interpreted the verse as an evidence for Ijma (consensus) and Qiyas (deductive analogy). In the view of some scholars, the axis of disagreement refers to Olelamar -those in authority- whom Muslims have been ordered to obey in the previous words in the verse. The present study conducted through descriptive analysis and with the purpose of critical evaluation of Sunni and Shi'ite commentators' views on the subject of disagreement in the aforementioned verse, attempts to explain this issue, mention relative research questions, and also review the perspective of the commentators in this regard.  Then, a viewpoint which considers Olelamr (those in authority) as the axis of disagreement is chosen and displaying the drawbacks of other viewpoints, the study regards other perspectives as inappropriate. Finally, with reference to the existing evidences in the verse and historical-narrative clues, the causes of choosing the last viewpoint is explained. Received: 17/7/2018   |   Accepted: 24/11/2018   37 62 نقی غیاثی Naqi Ghiyathi استادیارگروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی همدان Iran n_ghiasy84@yahoo.com obedience Olelamr (Those in Authority) Disagreement Indecisive religious rules منابع##1. قرآن کریم.##2. آلوسی، سید محمود. روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم؛ محقق علی عبدالباری عطیه؛ بیروت: دارالکتب العلمیه،1415 ق.##3. ابن أبی‌الحدید، عزالدین؛ شرح‌نهج‌البلاغه؛ قم: کتابخانه عمومی آیت‌الله نجفی مرعشی، 1338.##4. ابن‌عاشور، محمد بن طاهر؛ التحریر و التنویر؛ تونس: الدار التونسیه للنشر، 1984 .##5. ابن‌عجیبه، احمد بن محمد؛ البحر المدید فی تفسیر القرآن المجید؛ تحقیق احمد عبدالله قرشی رسلان؛ قاهره: دکتر حسن عباس زکی، 1419 ق .##6. ابن‌عربی، عبدالله؛ احکام القرآن؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1424.##7. ابن‌عطیه، اندلسی عبدالحق؛ المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز؛ تحقیق عبدالسلام عبدالشافی محمد؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1422 ق.##8. ابن‌قتیبه دینوری، عبدالله؛ الامامه و السیاسه؛ قم: منشورات زاهدی،1363 ش.##9. ابن‌کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو؛ تفسیر القرآن العظیم؛ تحقیق محمدحسین شمس‌الدین؛ بیروت: دار الکتب العلمیه، 1419 ق.##10. بخاری، محمد بن إسماعیل؛ صحیح البخاری؛ تحقیق د. مصطفی دیب البغا؛ بیروت: دار ابن کثیر الیمامه، 1407.##11. جصاص، احمد بن علی؛ احکام القرآن؛ تحقیق محمدصادق قمحاوی؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1405 ق.##12. جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم تفسیر قرآن کریم؛ قم: مرکز نشر اسراء،1390.##13. حسینی همدانی، سیدمحمدحسین؛ انوار درخشان؛ تحقیق محمدباقر بهبودی؛ تهران: کتابفروشی لطفی،1404 ق.##14. خطیب، عبدالکریم؛ التفسیر القرآنی للقرآن؛ قاهره: دارالفکر العربی،1390.##15. دروزه، محمد عزت؛ التفسیر الحدیث؛ قاهره: دارإحیاء الکتب العربیه، 1383.##16. رازی، فخرالدین؛ مفاتیح الغیب؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1420 ق.##17. راغب اصفهانی، حسین؛ المفردات فی غریب القرآن؛ تحقیق صفوان عدنان داودی؛ دمشق- بیروت: دارالعلم الدار الشامیه،1412 ق.##18. زحیلی، وهبه بن مصطفی؛ التفسیر المنیر فی العقیده و الشریعه و المنهج؛ بیروت-دمشق: دار الفکر المعاصر، 1418 ق.##19. زمخشری، محمود؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ بیروت: دار الکتاب العرب،1407 ق .##20. سایس، محمد علی؛ تفسیر آیات الأحکام؛ محقق ناجی ابراهیم؛سویدان بیروت: المکتبه العصریه، 1423 .##21. سبزواری، سید عبد الاعلی؛ مواهب الرحمان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: موسسه اهل بیت(ع)، 1409 ق.##22. شریف لاهیجی، محمد؛ تفسیر شریف لاهیجی. تحقیق میرجلال‌الدین حسینی ارموی (محدث)؛ تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.##23. شوکانی، محمد بن علی؛ فتح القدیر؛ دمشق- بیروت: دار ابن کثیر-دار الکلم الطیب،1414 ق.##24. صادقی تهرانی، محمد؛ الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن؛ قم: انتشارات فرهنگ اسلامی، 1365ش.##25. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1417ق.##26. طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: انتشارات ناصر خسرو،1372ش.##27. طبری، محمد بن جریر؛ جامع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دار المعرفه، 1412ق.##28. طبری، کیاهراسی؛ احکام القرآن؛ تحقیق موسی محمدعلی و عزت عبد‌عطیه؛ بیروت: دارلکتب العلمیه، 1405ق.##29. طریحی، فخر الدین؛ مجمع البحرین؛ تحقیق سید احمد حسینی. تهران: کتابفروشی مرتضوی، 1375 ش.##30. طنطاوی، سید محمد؛ التفسیر الوسیط للقرآن الکریم؛ قاهره: مطبیعه المصحف الشریف،1413.##31. طوسی، محمدبن‌حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، بی‌تا.##32. طیب، عبد الحسین؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: انتشارات اسلام، 1378 ش.##33. فضل‌الله، سیدمحمدحسین؛ تفسیر من وحی القرآن؛ بیروت: دار الملاک للطباعه و النشر، 1419ق.##34. فیروزآبادی، محمد؛ القاموس فی‌اللغه؛ تحقیق گروه تحقیق مؤسسه الرساله؛ بیروت: موسسه الرساله، 1426ق.##35. فیومی، احمد؛ المصباح المنیر؛ قاهره: مطبعه الامیریه، 1928 م.##36. قرطبی، محمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: انتشارات ناصر خسرو،1364 ش.##37. کاشانی، ملأ فتح‌الله؛ زبده التفاسیر؛ قم: بنیاد معارف اسلامی، بنیاد معارف اسلامی، 1423 ق.##38. کرمی حویزی، محمد؛ التفسیر لکتاب الله المنیر؛ قم: چاپخانه علمیه،1402 ق.##39. مدنی، علی‌خان؛ الحدائق الندیه فی شرح الفوائد الصمدیه؛ محقق ابوالفضل سجادی؛ قم: ذوی القربی،بی‌تا.##40. مراغی، احمد؛ تفسیر المراغی؛ مصر: مصطفی البابی الحلبی، ۱۳۶۹ ق.##41. مصطفوی حسن؛ تفسیر روشن؛ تهران: مرکز نشر کتاب،1380 ش.##42. مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب،1360 ش.##43. مظفر، محمد رضا؛ أصول الفقه؛ قم: اسماعیلیان، 1375ش.##44. مغنیه، محمد جواد؛ تفسیر الکاشف؛ تهران: دار الکتب الإسلامیه، 1424 ق.##45. مقدس اردبیلی، احمد؛ زبده التفاسیر؛ تهران: کتابفروشی مرتضوی، بی‌تا.##46. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیرنمونه؛ تهران: دار الکتب الإسلامی،1374 ش.##47. ملکی میانجی، محمدباقر؛ بدائع الکلام فی تفسیر آیات الأحکام؛ بیروت: مؤسسه الوفاء، 1400 ق.##48. موسوی خمینی، روح‌الله؛ کتاب البیع؛ تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره)، 1388 ش.##

0 معنا‌شناسی تحلیلی آیة «قُلْ ما یعْبَؤُا بِکُمْ رَبِّی لَوْ لا دُعاؤُکُمْ فَقَدْ کَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ یکُونُ لِزاماً» ازمنظر مفسران فریقین Analytical Semantics of the Verse "Say, What Would My Lord Care for You If Not for Your Supplication? For You [Disbelievers] Have Denied, So Your Denial Is Going to Be Adherent" from Sunni and Shi'ite Viewpoints http://ptt.qom.ac.ir/article_1226.html 10.22091/ptt.2018.3311.1372 0 اختلاف مفسران دربارة آیة 77 سورة فرقان، دو رویکرد عمده را نسبت به ‌معنای این آیه موجب شده است. در رویکرد اول که رایج‌تر است، معنای آیه از جایگاه و منزلت دعا نزد خدا حکایت دارد و ارزش هر انسان را به‌اندازة دعای او می‌داند. اما رویکرد دوم با نگاهی انذاری، اتمام حجت کردن خدا را دلیل اصلی مخاطب قرار گرفتن منکران وحی و کافران از جانب خدا می‌داند. عامل تأثیرگذار در این اختلاف دو چیز است: 1. تعیین دقیق معنای «دعا» و تشخیص اینکه واژة دعا در معنای لغوی خود به‌کار رفته یا اصطلاحی. 2. ترکیب نحوی عبارت «دعاکُم» در آیه و نسبت دادن نقش فاعلی یا مفعولی به «کُم». تعیین میزان درستی هرکدام از دو رویکرد معنایی، مسئله‌ای جدی است که تاکنون مغفول مانده‌است. بررسی تحلیلی-توصیفی تفاسیر با تمرکز بر پنج محور:1. مخاطب آیه. 2. درستی‌آزمایی هرکدام از نقش فاعلی و مفعولی برای «کُم». 3. تاریخ‌گذاری اقوال تفسیری. 4. بررسی سیاق و مضمون آیات سوره. 5. تحلیل روایات ذیل آیه؛ نشان می‌دهد معنای اصطلاحی دعا در این آیه مقصود نیست و رویکرد دوم در معنای آیه صحیح‌تر است.  تاریخ ارسال: 06/03/97   |   تاریخ پذیرش: 30/09/97     1 The commentators’ disagreement about the meaning of the 77th verse of Surah al-Furqan has led to two major approaches in terms of its interpretation. In the first one which is more common, the verse denotes the worth of prayer for God considering the value of every human as much as his prayers. However, the second approach which has a warning view regards God’s ultimatum as the main cause to address the deniers of Wahy (revelation) and disbelievers in God. The contributing factor for the above disagreement relies in these two points: 1. the exact meaning of “prayer” and whether it is used in its lexical or idiomatic meaning, 2. the syntactic combination of “Do’akom” in the verse and whether “Kom” has the subjective or objective role. Exploring the extent of accuracy in each of the above semantic approaches is a serious issue which has been neglected yet. The descriptive analysis of the exegeses relying on five factors, namely 1. the addressee of the verse, 2. fact checking for either subjective and objective roles attributed to “Kom”, 3. dating for the exegetical narrations, 4. the context and content of the verses in the aforementioned Surah, and 5. the analysis of the relative narrations shows that idiomatic meaning of the term “prayer” is not intended in the verse and the second approach is more appropriate.  Received: 27/5/2018   |   Accepted: 21/12/2018      63 77 محسن خوش فر Mohsen Khoshfar 1. استادیار گروه قرآن دانشگاه قرآن و حدیث Iran mohsenkhoshfar@yahoo.com سحر دادخواه Sahar Dadkhah دانشجوی کارشناسی ارشد رشتة علوم حدیث گرایش تفسیر اثری دانشگاه قرآن و حدیث Iran dadkhah.sahar@yahoo.com زهره سادات حسینی zohrehsadat hosaini دانشجوی کارشناسی ارشد رشتة علوم حدیث گرایش تفسیر اثری دانشگاه قرآن و حدیث Iran zhaban363@gmail.com Comparative semantics Sunni and Shi'ite Exegesis Verse 77 of Surah al-Furqan prayer منابع##قرآن کریم.##1. آلوسی، محمودبن‌عبدالله؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی؛ علی عبدالباری عطیه؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون،1415ق.##2. ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن‌بن‌محمد؛ تفسیرالقرآن‌العظیم؛ اسعدمحمدطیب؛ چاپ سوم، ریاض: مکتبه نزار مصطفی الباز، 1419ق.##3. ابن‌ابی‌زمنین، محمدبن‌عبدالله؛ تفسیر ابن‌ابی‌زمنین؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه، 1424ق،##4. ابن‌جزی، محمدبن‌احمد؛ التسهیل لعلوم التنزیل؛ عبدالله خالدی؛ چاپ اول، بیروت: شرکة دارالأرقم بن أبی الأرقم‏، 1416ق.##5. ابن‌جوزی، عبدالله‌بن‌علی؛ زادالمسیر فی علم‌التفسیر؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتاب ‌‌العربی، 1422ق.##6. ابن‌عاشور، محمدطاهر؛ تفسیر التحریر و التنویر المعروف بتفسیر ابن‌عاشور؛ چاپ اول، بیروت: مؤسسه التاریخ العربی،1420ق.##7. ابن‌عربی، محمدبن‌علی؛ تفسیر ابن‌عربی(تأویلات عبدالرزاق)؛ سمیر مصطفی رباب؛ چاپ اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1422ق،##8. ابن فارس، احمدبن‌فارس؛ معجم مقاییس اللغة؛ عبدالسلام محمد هارون؛ چاپ اول، قم: مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.##9. ابومسلم اصفهانی، محمدبن‌بحر؛ موسوعة تفاسیر المعتزلة( تفسیر أبی بکر الأصم- تفسیر أبی علی الجبائی- تفسیر أبى القاسم الکعبی البلخی)؛ عبدالجبار بن احمد قاضى و عبدالرحمن بن کیسان‏ ابن کیسان و محمد بن عبد الوهاب‏ جبایى؛ چاپ اول، بیروت‏: دارالکتب العلمیة منشورات محمدعلی بیضون، 2009م.##10. ازهری، محمدبن‌احمد؛ تهذیب اللغة؛ چاپ اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1421ق.##11. بغوی، حسین‌بن‌مسعود؛ تفسیر البغوی المسمی المعالم‌التنزیل؛ مهدی‌‌عبدالرزاق؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1420ق.##12. بیضاوی، عبدالله‌بن‌عمر؛ أنوار التنزیل و أسرار التأویل ( تفسیر البیضاوى)؛ محمدعبدالرحمن‌ مرعشلی؛ چاپ اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1418ق.##13. تیمی، یحی‌بن‌سلام؛ تفسیر یحیى بن سلام التیمى البصرى القیروانى؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون، 1425ق.##14. ثعلبی، احمدبن‌محمد؛ الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی؛ ابی‌محمدابن‌عاشور؛ چاپ اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1422ق.##15. جصاص، احمدبن‌علی؛ احکام‌القرآن؛ چاپ اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1405ق.##16. جوهری، اسماعیل‌بن‌حماد؛ الصحاح؛ احمدعبدالغفور عطار؛ چاپ اول، بیروت: دارالعلم‌‌ للملایین، 1376ه.##17. خزرجی، احمدبن‌‌عبدالصمد، الخزرجی‌‌المسمی‌‌ نفس الصباح فى غریب القرآن و ناسخه و منسوخه‏؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون، 1424ق.##18. خطیب، عبدالکریم؛ التفسیر القرآنی للقرآن؛ چاپ اول، بیروت: دارالفکر العربی، 1424ق.##19. دینوری، عبدالله‌‌بن‌‌محمد؛ ابن‌‌وهب‌‌المسمی‌‌الواضح‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن‌‌الکریم؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون، 1424ق.##20. راغب اصفهانی، حسین‌‌بن‌‌محمد؛ مفردات‌‌الفاظ‌‌القران؛ چاپ اول، بیروت: دارالقلم، 1412ه.##21. زبیدی، محمدبن‌‌محمد؛ تاج‌‌العروس‌‌من‌‌جواهرالقاموس؛ چاپ اول، بیروت: دارالفکر، 1414ق.##22. زمخشری، محمودبن‌عمر؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل؛ مصطفی حسین احمد؛ چاپ سوم، بیروت: دارالکتب‌العربی، 1407ق.##23. زمخشری، محمود‌‌بن‌‌عمر؛ أساس‌‌البلاغة؛ چاپ اول، بیروت: دارصادر، 1979م.##24. سمرقندی، نصربن‌محمد؛ تفسیر السمرقندی المسمی بحرالعلوم؛ عمر عمروی؛ چاپ اول، بیروت: دارالفکر، 1416ق.##25. سیوطی، عبدالزحمن‌‌بن‌‌ابی‌‌بکر؛ الدر المنثور فى التفسیر بالماثور؛ چاپ اول، قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى نجفى(ره)، 1404ق.##26. صاحب، اسماعیل‌‌بن‌‌عباد؛  المحیط‌‌‌‌فی‌‌اللغة؛ محمدحسن آل‌یاسین؛ چاپ اول، بیروت: عالم‌‌الکتب، 1414ق.##27. صادقی تهرانی، محمد؛ الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه؛ چاپ دوم، قم: فرهنگ اسلامی، 1406ق.##28. فراهیدی، خلیل‌‌بن‌‌احمد؛ العین؛چاپ دوم، قم: نشر هجرت، 1409ق.##29. فضل‌الله، سیدمحمدحسین، تفسیر من وحی القرآن، دارالملاک للطباعه والنشر، چاپ دوم، بیروت: 1419ق،##30. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1390ق.##31. طبرانی، سلیمان‌بن‌احمد؛ التفسیر الکبیر تفسیر القرآن العظیم؛ چاپ اول، اردن: دارالکتاب الثقافی، 2008م.##32. طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ هاشم رسولی، فضل‌الله یزدی طباطبایی؛ چاپ سوم، تهران: ناصرخسرو، 1372ش.##33. طبری، محمدبن‌‌جریر؛ جامع‌‌البیان‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن(تفسیر‌‌طبری)؛ چاپ اول، بیروت: دارالمعرفة، 1412ق.##34. طوسی، محمدبن‌حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ احمد حبیب عاملی؛ چاپ اول، بیروت: داراحیاء التراث العربی، بی‌تا.##35. طوسی، محمدبن‌‌الحسن؛ الأمالی(للطوسی)؛ مؤسسة البعثة؛ قم، دارالثقافة، 1414ق.##36. فراء، یحی‌‌بن‌‌زیاد؛ معانی‌‌القرآن؛ محمدعلى‏‌‌نجار و احمد‌‌یوسف ‌‌نجاتی؛ چاپ اول، قاهره: لهیئة المصریة العامة للکتاب‏، 1980م.##37. فخررازی، محمدبن‌عمر؛ التفسیرالکبیر(مفاتیح‌الغیب)؛ چاپ سوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1420ق.##38. فیروزآبادی، محمدبن ‌‌یعقوب؛ القاموس‌‌المحیط؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه، 1415ق.##39. فیض‌‌کاشانی، محمدبن‌‌شاه‌‌مرتضی؛ تفسیرالصافی؛ حسین‌‌اعلمی؛ چاپ دوم، تهران: دارالصدر، 1415ق.##40. فیومی، احمدبن‌‌محمد؛ المصباح ‌‌المنیر ‌‌فی ‌‌غریب ‌‌الشرح ‌‌الکبیر للرافعی ؛چاپ دوم، قم: مؤسسه دارالحجرة، 1414ق.##41. قرطبی، محمدبن‌احمد؛ الجامع لاحکام القرآن؛ چاپ اول، تهران: ناصرخسرو، 1364ش.##42. قشیری، عبدالکریم‌‌بن‌‌هوازن؛ لطائف الاشارات: تفسیر صوفى کامل للقرآن الکریم؛ ابراهیم بسیونی؛ چاپ‌ سوم قاهره،: الهیئة المصریة العامة للکتاب، 2000م.##43. کاشانی، فتح‌‌الله‌‌بن‌‌شکرالله؛ منهج‌‌الصادقین‌‌فی‌‌الزام‌‌المخالفین؛ چاپ اول، تهران: دارالکتب‌‌ الاسلامیه، بی‌تا.##44. کاشانی، فتح‌‌الله‌‌بن‌‌شکرالله؛ زبده التفاسیر؛ چاپ اول، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه، 1423ق.##45. کلینی، محمدبن‌یعقوب؛ الکافی(ط-الاسلامیه)؛ علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1407ق.##46. ماتریدی، محمدبن‌محمد؛ تأویلات اهل السنه (تفسیر ماتریدی)؛ مجدی باسلوم؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه منشورات محمدعلی بیضون، 1426ق.##47. مصطفوی، حسن؛ التحقیق‌‌فی‌‌کلمات‌‌القرآن‌‌الکریم؛ چاپ سوم، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه، 1430ق.##48. مکی‌‌بن‌‌حموش؛ الهدایه‌‌الی‌‌البلوغ‌‌النهایة؛ شاهد‌‌یوشیخی؛ جامعة الشارقه، چاپ اول، شارجه: کلیة الدراسات العلیا و البحث العلمی‏، 1429ق.##49. هواری، هودبن‌‌محکم؛ تفسیر کتاب‌‌الله‌‌العزیز؛ چاپ اول، بی‌جا: دارالبصائر، 1426ق.##

0 نقد و بررسی تطبیقی شأن نزول آیه «إفک» با رویکردی تاریخی Comparative and Critical Analysis of the Occasion of Revelation for the Verse “Efk” (Falsehood) Using Historical Approach http://ptt.qom.ac.ir/article_1229.html 10.22091/ptt.2018.3361.1383 0  مسئله «اِفک» به‌معنای بهتان و تهمت‌زدن است که خداوند در سوره نور به آن پرداخته است. این مقاله در نظر دارد تا با بررسی و نقد تطبیقی دلایل نظریه سه‌گانه، با نگاه به منابع تاریخی و تفسیری، به نظریه درست دست یابد. مفسران اهل‌تسنن بر این باورند: آیه در شأن عایشه نازل شده است؛ البته برخی از مفسران شیعه نیز با آنان هم‌صدا شده‌اند. برخی دیگر از مفسران شیعه معتقدند: آیه در شأن ماریه قبطیه نازل شده است و برخی دیگر از مفسران شیعه نزول آیه را در شأن زنی پاکدامن می‌دانند. با نگاه به منابع تاریخی و بیان دلائل، ضمن قبول نظریه سوم، نشان خواهیم داد که آیه در شأن هیچ‌یک از این دو همسر پیامبر J نازل نشده است. متأسفانه بسیاری از اظهارنظرها، متأثر از تعصبات مذهبی و نگاه سیاسی است؛ تا آنجاکه برخی به‌دنبال مصادره کردن آیه در راستای اغراض سیاسی خود بوده‌اند.    تاریخ ارسال: 12/02/97   |   تاریخ پذیرش: 14/06/97 1 The issue of Efk which means falsehood and accusation has been stated by God in Surah an-Nur. Using comparative and critical analysis of arguments in the triplet theory and considering historical and exegetical resources, this study aims to achieve an accurate theory in this regard. Sunni commentators hold that this verse has been revealed as a tribute to Ayesheh, and a number of Shi’ite commentators have also agreed with them. Some other Shi’ite jurists believe that the verse is revealed as a tribute to Mariah Qebtiah, while some others attribute it to the chaste women. Relying on historical references and arguments, this study shows that the third theory is accepted and the verse has not been revealed for any of the Prophet’s wives. Unfortunately, many interpretations in this regard are under the influence of religious bias and political views so that some have attempted to abuse this verse for the sake of their own political intentions. Received: 2/5/2018   |   Accepted: 5/9/2018 87 112 سیدمحمدرضا حسینی Seyed Mohammad Reza Hosseini دانشیار گروه تاریخ تمدن و ادیان دانشگاه پیام نور Iran mreza_hoseini@yahoo.com The Verse Efk (Falsehood) history Asbab al-Nuzul (Occasion of Revelation) Ayesheh Mariah Qebtiah قرآن کریم.##1. ابن ابی الحدید؛ شرح نهج‌البلاغه؛ محمد ابوالفضل؛ داراحیاء الکتب العربیه، بیروت: 1378ش.##2. ابن‌حبیب؛ کتاب المحبر؛ بیروت: بی‌نا، ۱۳۶۱ش.##3. ابن‌سعد؛ الطبقات الکبری؛ بیروت: دارالفکر، ۱۴۰۵ق.##4. ابن‌شهرآشوب؛ مناقب آل‌ ابی‌ طالب؛ گروهی از اساتید؛ نجف: المکتبة الحیدریه، 1376ق.##5. ابن‌طاووس، علی‌بن موسی؛ الطرائف فى معرفة مذاهب الطوائف؛ ترجمه داوود الهامی؛ قم: نوید اسلام، ۱۳۷۴ش.##6. __________؛ الطرائف، قم: خیام، ۱۴۰۰ق.##7. ابن‌کثیر دمشقی‏، اسماعیل بن عمر؛ البدایة و النهایة، بیروت: دارالفکر، 1407ق.##8. ___________؛ تفسیر القرآن العظیم؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، انتشارات محمدعلى بیضون، چاپ اول، 1419ق.##9. ابن‌هشام؛ السیرة النبویة؛ مصطفی سقا، ابراهیم ابیاری و عبدالحفیظ شلبی؛ قاهره: بی‌نا، ۱۳۵۵ش.##10. ابوالفتوح رازى؛ حسین‌بن على‏؛ روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن؛ مصحح ناصح؛ مشهد: آستان قدس رضوى، بنیاد پژوهشهاى اسلامى‏، 1408ق.##11. اشکورى، محمدبن على‏؛ تفسیر شریف لاهیجى؛، مصحح جلال‏الدین محدث؛ چاپ اول، تهران: دفتر نشر داد، 1373ش.##12. امین، نصرت‏بیگم‏؛ تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن؛ چاپ اول، بی‌جا: بى‌نا، 1362ش.##13. بحرانى، هاشم بن سلیمان‏؛ البرهان فی تفسیر القرآن؛ واحد تحقیقات اسلامى بنیاد بعثت؛ چاپ اول، قم: مؤسسة البعثة، قسم الدراسات الإسلامیة، 1415ق‏.##14. البخاری، ابی‌عبدالله محمدبن اسماعیل‌بن ابراهیم الجعفی؛ التاریخ الکبیر؛ حیدر آباد دکن: بی‌نا، ۱۳۷۷ق.##15. البخاری الجعفی، محمدبن إسماعیل؛ صحیح بخاری، بیروت: دارالفکر، 1401.##16. بروجردى، محمدابراهیم؛ تفسیر جامع‏؛ چاپ ششم، تهران: کتابخانه صدر، 1366 ش‏.##17. جعفر مرتضى العاملى؛ حدیث الافک؛ بیروت: دارالتعارف، 1400ق.##18. جمعی از پژوهشگران، مرکز فرهنگ و معارف قرآن؛ دایرة المعارف قرآن کریم؛ قم: بوستان کتاب قم(انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم)، 1382ش‏.##19. حاکم نیشابوری، محمدبن عبدالله؛ المستدرک علی الصحیحین؛ بیروت: بی‌نا، 1420ق.##20. حسینى همدانى، محمد؛ انوار درخشان در تفسیر قرآن؛ محقق بهبوی؛ چاپ اول، تهران: بی‌نا، 1404ق‏.##21. حقى برسوى، اسماعیل بن مصطفى؛ تفسیر روح البیان‏؛ چاپ اول، بیروت‏: دارالفکر، بی‌تا.##22. حویزى، عبدعلى‌بن جمعه‏؛ تفسیر نور الثقلین‏؛ مصحح رسولى محلاتی، چاپ چهارم، قم: اسماعیلیان‏، 1415ق.##23. الخصیبى، حسین بن حمدان؛ الهدایة الکبرى؛ بیروت:مؤسسه البلاغ، 1411ق.##24. سبحانى، جعفر؛ فروغ ابدیت؛ چاپ بیست‌ویکم، قم: بوستان کتاب، ۱۳۸۵ ش.##25. سلطان على‏شاه، سلطان محمد بن حیدر؛ متن و ترجمه تفسیر شریف بیان السعادة فى مقامات العبادة؛ مترجم محمد رضاخانى؛ چاپ اول، تهران: سر الاسرار، 1372ش‏.##26. _____________؛ بیان السعادة فی مقامات العبادة؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، 1408ق.##27. سید مرتضى، امالى؛ تصحیح محمد ابوالفضل ابراهیم؛ قم: ذوی‌القربی، 1429ق.##28. سید مرتضى؛ الشافى فى الامامة؛ تحقیق سید عبدالزهراء الحسینى الخطیب؛ قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، 1410ق.##29. سیوطى، جلال‌الدین؛ ترجمه الاتقان فی علوم القرآن؛ ترجمه سیدمهدی حائری قزوینی؛ بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.##30. سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر؛ الدر المنثور فى التفسیر بالماثور؛ چاپ اول، قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى نجفى(ره)، 1404 ق‏.##31. شبسترى، عبدالحسین‏؛ اعلام القرآن؛ چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم، مرکز انتشارات‏، 1379ش.##32. شعرانی، ابوالحسن؛ نثر طوبی؛ ماده افک؛ چاپ چهارم، تهران: اسلامیه، ۱۳۸۰ ش.##33. شعرانى، ابوالحسن‏؛ پژوهش‌هاى قرآنى علامه شعرانى در تفاسیر مجمع البیان؛ روح الجنان و منهج الصادقین؛، محقق غیاثى کرمانى؛ چاپ دوم، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم)، 1386ش.##34. شیخ مفید؛ الجمل؛ قم: کنگره شیخ مفید، 1413ق.##35. شیبانى، محمدبن حسن‏؛ نهج البیان عن کشف معانى القرآن‏؛ محقق درگاهی؛ چاپ اول، قم: نشر الهادى‏، بی‌تا.##36. صادقى تهرانى، محمد؛ التفسیر الموضوعى للقرآن الکریم؛ چاپ اول، قم: مؤلف، 1432 ه. ق.##37. الصدوق؛ الخصال؛ تصحیح غفاری؛ قم: نشر اسلامی، 1416ق.##38. طباطبایى، سیدمحمدحسین؛ ‏ترجمه تفسیر المیزان‏؛ مترجم موسوى؛ چاپ پنجم، قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم-دفتر انتشارات اسلامى‏، 1374ش‏.##39. طباطبایى، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، 1390 ق.##40. طبرانى، سلیمان‌بن أحمدبن أیوببن مطیر؛ المعجم الکبیر؛ القاهرة: دارالنشر مکتبة ابن تیمیة، بی‌تا.##41. طبرسی، فضل‌بن حسن؛ جوامع الجامع؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377ش.##42. طبرسى؛ اعلام الورى؛ بیروت: مؤسسة الاعلمى، 1424ق.##43. طبرسى، فضل‌بن حسن؛ ترجمه تفسیر مجمع البیان؛ ترجمه نورى همدانى؛ محقق محمد مفتح؛ تهران: بی‌نا، بی‌تا.##44. طبرسى، فضل‌بن حسن‏؛ تفسیر جوامع الجامع؛ مصحح ابوالقاسم‏گرجى؛ چاپ اول، قم: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، 1412ق.##45. طبرى، محمدبن جریر؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن( تفسیر الطبرى)؛ بیروت: دارالمعرفة، 1412ق.##46. طریحى، فخرالدین؛ مجمع البحرین؛ چاپ سوم، تهران: مرتضوى، 1375 ش.##47. طوسی، محمدبن حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، بی‌تا.##48. _______؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ مصحح احمد حبیب عاملى؛ چاپ اول، بیروت: دارإحیاء التراث العربی‏، بی‌تا.##49. طیب، عبدالحسین‏؛ اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ دوم، تهران: اسلام‏، 1369 ش.##50. علامه حلى، حسن بن یوسف؛ اجوبة المسائل المهنائیه؛ قم: مطبعة الخیام، 1401ق.##51. العینی، بدرالدین أبو محمد محمودبن أحمد؛ عمده القاری فی شرح البخاری؛ محقق عبدالله محمود محمد عمر، بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.##52. قرشى بنابى، على‏اکبر؛ تفسیر احسن الحدیث‏؛ چاپ دوم، تهران: بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، 1375 ش.##53. قمی، علی‌بن ابراهیم؛ تفسیر قمی؛ قم: مؤسسه دارالکتاب، 1404ق.##54. کاشانى، فتح‏الله‌بن شکرالله‏؛ منهج الصادقین فی إلزام المخالفین؛ چاپ اول، تهران:اسلامیه‏، بی‌تا.##55. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت: مؤسسة الوفاء، 1404 ق.##56. مسلم بن‌حجاج نیشابوری؛ صحیح مسلم؛ بیروت: دارالفکر، 1412ق.##57. المشهدی؛ کنز الدقائق؛ محقق درگاهی؛ تهران: وزارت ارشاد، 1411ق.##58. مغنیه، محمدجواد؛ ترجمه تفسیر کاشف‏؛ مترجم دانش؛ چاپ اول، قم: بوستان کتاب قم (انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم)، 1378ش‏.##59. المقدسی، المطهر؛ البدء و التاریخ؛ بیروت: دارصادر، 1903م.##60. مقریزی، تقی‌الدین؛ امتاع الاسماع؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب اللمیه، 1420ق.##61. واحدى، على‌بن احمد؛ اسباب نزول القرآن( واحدى)؛ محقق زغلول؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون‏، 1411ق.##62. واقدى، محمدبن عمر؛ مغازى؛ ترجمه محمود مهدوى دامغانى؛ چاپ دوم، تهران: مرکز نشر دانشگاهى، 1369ش.##

0 چشم زخم در تفاسیر فریقین Evil Eye in Sunni and Shi'ite Exegeses http://ptt.qom.ac.ir/article_1243.html 10.22091/ptt.2019.3463.1400 0 ازجمله پرسش‌های مطرح در جامعه، بحث واقعی‌بودن یا خیالی‌بودن چشم‌زخم است. در این تحقیق، چشم‌زخم از دیدگاه تفاسیر فریقین بررسی شده است. ازآنجاکه بسیاری از مردم با آن درگیر هستند، بحث و بررسی دربارة ضروری است. این تحقیق با روش توصیفی و تحلیلی، و در جمع‌آوری مطالب با روش کتابخانه‌ای و ازطریق فیش‌برداری به سامان رسیده است. در پایان، این پژوهش به این نتیجه رسیده است که: باتوجه به آنچه در تفاسیر فریقین آمده است، چشم‌زخم نه تنها خرافه نیست؛ بلکه آیاتی از قرآن و روایات بی‌شماری آن را تأیید می‌کند، یعنی قدرتی در افراد وجود دارد که تأثیرگذار است و اندازة تأثیرگذاری بستگی به افراد دارد و راه هایی برای رفع و دفع آن نیز سفارش شده است. تاریخ ارسال: 19/05/97   |   تاریخ پذیرش: 11/08/97   1 One of the questions propounded in the society is whether the evil eye is factual or imaginary. This study aims to review the evil eye form Sunni and Shi'ite perspectives. Since many people are concerned with this issue, it seems essential to discuss and analyze this subject. This research has been accomplished by descriptive analysis and data collection through library method and note taking. The results of the study show that according to what has been stated in Sunni and Shi'ite exegetical books, the evil eye is not only superstition but also it is confirmed by some verses in the Qur'an and various narrations. It means that some people have a sort of power which is supernaturally effective; and the extent of which depends on those people. Moreover, some guidelines have been suggested to ward off and dispel this negative energy. Received: 10/8/2018   |   Accepted: 2/11/2018 113 128 رضا باقی زاده پلامی Reza Baqizadeh Palami . استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد آشتیان Iran reza.baghizadeh@gmail.com Eye evil eye Exegeses Shi'ite sunni Shi'ite and Sunni نهج‌البلاغه.##1. ابن‌منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ قم: نشر ادب حوزه، 1405ق.##2. ابی‌عبدالله محمد بن یزید قزوینی؛ سنن ابن ماجه؛ الطبعه الاولی، بیروت: دارالکتب العلمیه،1419ق.##3. ابی‌عیسی، محمدبن عیسی؛ سنن الترمذی؛ الطبعة الاولی، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1421ق.##4. احمد بن حنبل؛ مسند احمد؛ بیروت: مکتبه اسلامی، 1413ق.##5. برهان، محمدحسین بن‌خلف تبریزی؛ برهان قاطع؛ تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر، 1357ش.##6. تمیمی مغربی، نعمان بن محمد؛ دعائم الاسلام؛ مصر: دارالمعارف، 1385ق.##7. جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم تفسیر قرآن کریم؛ قم: مرکز نشر اسرا، 1379ش.##8. رازی، فخرالدین؛ التفسیر الکبیر؛ قاهره: البهیة المصریه، 1357.##9. رُخشاد، محمدحسین؛ در محضر علامه طباطبایی؛ قم: سماء قلم، 1382ش.##10. زمخشری، محمود بن عمر؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الاقاویل فی وجوه التأویل؛ بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا .##11. سیوطی، عبدالرحمن جلال‌الدین؛ الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور؛ بیروت: دارالمعرفه للطباعه و النشر، بی‌تا.##12. شریعتی، محمدتقی؛ تفسیر نوین؛ تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی، بی‌تا.##13. صدر حاج سیدجوادی، احمد؛ دایرة المعارف تشیع؛ تهران: انتشارات حکمت، 1391ش.##14. طباطبایی، سید محمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1397ق.##15. ________________؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم؛ موسسه مطبوعاتی اسماعیلیان،1391ق.##16. طبرسی، ابوعلی الفضل بن الحسن؛ تفسیر جوامع الجامع؛ قم و تهران: ‌مرکز مدیریت حوزه علمیه قم و موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، 1371.##17. ___________________؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: مکتبة العلمیة الاسلامیه، بی‌تا.##18. طبری، محمدبن جریر؛ تفسیر طبری(جامع البیان فی تفسیر القرآن)؛ تهران: چاپخانه دولتی ایران، 1340ش.##19. عمید، حسن؛ فرهنگ فارسی عمید؛ تهران: امیرکبیر، 1363ش.##20. فیض کاشانی، ملامحسن؛ تفسیر الصافی؛ تحقیق حسین اعلمی؛ تهران: صدر، 1415.            ##21. قرطبی، محمدبن احمد؛ الجامع لاحکام القرآن(تفسیر القرطبی)؛ قاهره: دارالکتاب العربی، 1387ق.##22. قمی، شیخ عباس؛ مفاتیح الجنان؛ تهران، انتشارات علمیه اسلامیه، 1391ق.##23. کاشانی، فتح‌الله؛ منهج الصادقین فی الزام المخالفین؛ تهران: اسلامیه، 1344ق.##24. کوفی، محمد بن محمد؛ الجعفریات؛ تهران: مکتبه نینوی الحدیثه، بی‌تا.##25. مجلسی، محمد باقر؛ بحارالانوار لجامعه لدُرَر اخبار الائمة الاطهار؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1403ق.##26. المحلی، جلال الدین احمد و السیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، تفسیر الجلالین، دمشق، دار الکلم الطیب، 1428ق.##27. مصاحب، غلام حسین؛ دایرة المعارف فارسی؛ تهران: امیرکبیر، 1380.##28. مکارم شیرازی، ناصر و دیگران؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، 1375ش.##29. المیبدی، ابوالفضل رشیدالدین؛ کشف الاسرار، وعدة الابرار؛ تهران: موسسه انتشارات امیرکبیر، 1361.##30. نوری، حسین؛ مستدرک الوسایل؛ قم: مدرسه آل البیت، 1408ق.##31. هندی، علاء الدین؛ کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال؛ بیروت: موسسه الرساله، 1413هـ..##

0 بررسی تطبیقی مبانی تفسیری کشّاف، روح المعانی و الکاشف، دربارة شفاعت مسلمان گناهکار Comparative Analysis of the Exegetical Principles in al-Kashshaf, Ruh ol-Ma’ani, and al-Kashef about Intercession for the Sinful Muslim http://ptt.qom.ac.ir/article_1244.html 10.22091/ptt.2019.3681.1445 0  « شفاعت» یکی از باورهای کلامی مشترک میان مشرکان، یهودیان و مسلمانان است. این باور در میان مسلمانان، جایگاه مهمی را به خود اختصاص داده است. از گذشته‌های دور، میان عالمان و مفسران مسلمان دربارة پذیرش شفاعت مسلمان گناهکار، اختلاف بوده است. برخی یک‌سره شفاعت را انکار می‌کنند و برخی دیگر آن را می‌پذیرند. گفتنی است، این دو رویکرد بر تفسیر آنان از آیات شفاعت اثرگذار بوده است. به‌نظر می‌رسد، هریک از رویکردهای مذکور در تفسیر آیات شفاعت مبتنی ‌بر یک مبانی است. این نوشتار در صدد واکاوی مبانی این دو رویکرد در تفسیرهای «کشّاف»، «روح المعانی» و «الکاشف» است که هریک به ترتیب نماینده رویکرد اعتزالی، اشعری و شیعی به قرآن است. این نوشتار تلاش می‌کند، مبانی تفسیری رویکرد پذیرش و عدم پذیرش شفاعت نسبت به مسلمان گناهکار را واکاوی کند. با کوششی که انجام شد، روشن گردید که سه مبنا (یگانگی ایمان و عمل، یگانگی ایمان و تصدیق قلبی، یگانگی ایمان و تصدیق قلبی همراه با انجام فرایض) به‌ترتیب بر رویکرد تفسیری «کشّاف»، «روح المعانی» و «الکاشف» اثرگذار بوده است.  تاریخ ارسال: 06/03/97   |   تاریخ پذیرش: 10/11/97   1 “Intercession” is a common theological belief among Mushrikin (polytheists), Jews, and Muslims. This tenet has played an important role among Muslims. Since the distant past, there has been controversy among Muslim scholars and commentators on whether a sinful Muslim will benefit from intercession or not. Some negate the idea of intercession totally while some others accept it. It should be noted that these two different approaches have been effective on the exegesis of Qur’anic verses. It seems that each of the abovementioned approaches used in the exegesis of intercession verses relies on a certain principle. This study seeks to analyze the foundations of these two approaches in the exegetical books “al-Kashshaf”, Ruh ol-Ma’ani”, and “al-Kashef” which respectively represent Mu’tazilah, Ash’ari, and Shi’ite viewpoints about the Qur’an. This paper attempts to delve deep into the exegetical principles of accepting and rejecting intercession for the sinful Muslim. The results revealed that three principles (coherence of faith and act, coherence of faith and heartfelt confirmation, coherence of faith and heartfelt confirmation along with doing religious duties) have been effective on the exegetical approaches of “al-Kashshaf”, “Ruh ol-Ma’ani”, and al-Kashef” respectively. Received: 27/5/2018   |   Accepted: 30/1/2018   129 144 محمد مهدی حقی Mohammad Mehdi Haqqi عضو هیئت‌علمی دانشگاه اراک Iran m-haghi@araku.ac.ir علی حسن بگی Ali Hasanbegi استادیار گروه الهیات دانشگاه اراک Iran a-hasanbagi@araku.ac.ir principles Intercession Sinful Muslim al-Kashshaf Ruh ol-Ma’ani Al-Kashef قرآن کریم##1. مؤلف مجهول، لسان التنزیل؛ به کوشش مهدی محقق؛ تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1373.##2. ابن‌ابی‌الحدید، محمدبن عبدالحمید؛ شرح نهج البلاغه؛ تهران: انتشارات جهان، بی‌تا.##3. ابن‌حنبل، احمد؛ المسند الامام؛ بیروت: مؤسسة التاریخ العربی- دار إحیاء التراث العربی، 1414ق.##4. ابن فارس، احمد بن فارس؛ معجم مقاییس اللغة؛ قم: دفتر تبلیغات اسلامی ، 1404ق.##5. اخویان، محمدعلی؛ ایمان و کفر در کلام اسلامی؛ قم: نشر تأمین، 1389.##6. اشعری، علی‌بن اسماعیل؛ مقالات الاسلامیین و اختلاف المصلّین؛ بی‌جا: دار النشر،1400ق.##7. اصبهانی، احمدبن عبدالله؛ مسند الامام ابی حنیفة؛ الریاض: مکتبة الکوثر، (1415ق).##8. آلوسی، محمود بن عبدالله؛ روح المعانی؛ بیروت: دار الفکر،1408ق.##9. بخارائی، محمدبن محمدبن نصر؛ المستخلص(جواهر القرآن)؛ تهران: دانشگاه تهران، 1365.##10. بخاری، محمد بن اسماعیل؛ الصحیح ؛ بیروت: دار الفکر، 1431ق. ##11. حِلّی، حسن بن یوسف؛ کشف المراد؛ قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1407ق.##12. خمینی، سید حسن؛ فرهنگ جامع فرق اسلامی؛ تهران: انتشارات اطلاعات، 1391.##13. رازی، محمدبن‌ابی‌بکر؛ مختار الصحاح؛ دمشق- بیروت: دار ابن‌کثیر، 1418ق.##14. زمخشری، محمود بن عمر؛ اساس البلاغة؛ بیروت: دار المعرفة، بی‌تا.##15. زمخشری، محمود بن عمر؛ الکشاف، بیروت: دار المعرفة،1430ق.##16. سبحانی، جعفر؛ منشور عقائد امامیه؛ قم: مؤسسه امام صادق، 1389.##17. سبحانی،جعفر؛ الالهیات؛ قم: المرکز العالمی للدراسات الاسلامیة، 1413ق.##18. شهرستانی، محمدبن‌عبد‌الکریم؛ الملل و النحل؛ قم: منشورات الشریف الرضی، بی‌تا.##19. غزنوی، احمد بن محمد؛ تراجم الأعاجم؛ تهران: انتشارات اطلاعات، 1389.##20. فاضل مقداد، مقدادبن عبدالله؛ اللوامع الالهیة، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی،1380.##21. فیومی، احمد بن محمد؛ المصباح المنیر؛ قم: دارالهجرة، قم، 1405ق.##22. قرشی، سیدعلی‌اکبر؛ قاموس قرآن؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه، بی‌تا.##23. قوشچی، ملاعلی؛ شرح تجرید الاعتقاد (شرح جدید)؛ بی‌جا، بی‌نا، بی‌تا.##24. مبارکفوری، تحفة الاحوذی؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1410ق.##25. متقی هندی، علاءالدین بن‌حسام‌الدین؛ کنز العمال؛ بیروت: مؤسسة الرسالة،1409ق.##26. مخزومی، مهدی؛ سامرایی، ابراهیم؛ ترتیب کتاب العین؛ قم: اسوه،1414ق.##27. مشیدی، جلیل؛ کلام در کلام مولوی؛ اراک: دانشگاه اراک، 1379.##28. مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.##29. مغنیة، محمدجواد؛ الکاشف ؛ بیروت: دارالعلم للملایین، بیروت، 1981م.##30. مفید، محمدبن‌محمد؛ اوائل المقالات؛ قم: المؤتمر العالمی لالفیة الشیخ المفید، 1413ق.##31. نووی، یحیی بن شرف؛ صحیح المسلم بشرح الامام النووی؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1420ق.##

0 مدیریت اقتصادی در چارچوب اقتصاد مقاومتی با تکیه بر سیرة حضرت یوسف(ع) (از نگاه مفسران فریقین) Economic Management in the Framework of Resistive Economy Relying on the Prophetic Biography (Sireh) of Prophet Joseph (PBUH) from the Perspective of Sunni and Shi’ite Commentators http://ptt.qom.ac.ir/article_1246.html 10.22091/ptt.2019.3430.1396 0 از راهکارهای مهم پیش روی جوامع بشری در رویارویی با بحران‌‌های اجتماعی- اقتصادی، «اقتصاد مقاومتی» است که از ابعاد گوناگون مورد بحث واقع شده است. برخی بنیان‌‌های نظری این شیوة مدیریت اقتصادی در قرآن کریم؛ به‌ویژه در سورة یوسف، به زیبایی ترسیم شده است. نوشتار پیش رو با روش توصیفی و با استناد به تفاسیر فریقین ذیل آیات سورة یوسف و آیات مرتبط دیگر، به واکاوی راهبرد مدیریتی حضرت یوسفA پرداخته است تا براین‌اساس شیوه‌‌ای از مدیریت بر مبنای دستورات الهی برای رسیدن به اقتصادی با شاخصه‌‌هایی که بتوان از آن باعنوان «اقتصاد مقاومتی» تعبیر کرد، الگوسازی شود. از رهگذر این کاوش به‌دست آمد که، اقتصاد مقاومتی در اسلام بر مبنای حاکمیت مطلق خداوند و حضور مردم در صحنه استوار است. حل بحران‌‌های اقتصادی نیازمند انسان‌‌های شایسته‌‌ای است که با گزینش سخت‌گیرانه انتخاب شده‌‌اند و بر پایة برنامه‌‌ریزی دقیق و صرفه‌جویی و تخصیص سنجیدة منابع و با عنایت به اصل عدالت محوری و نفی جانبداری در سایة تشریک مساعی مخلصانه و با اهتمام ویژه به دارایی‌‌های عمومی و بیت المال، حکومت و جامعه را مدیریت و اقتصاد مقاومتی را اجرا می‌کنند.   تاریخ ارسال: 08/12/96   |   تاریخ پذیرش: 29/06/97   1 One of the important strategies for human societies dealing with social-economic crises is “resistive economy” which has been discussed from different perspectives. Some theoretical foundations in this method of economic management has been eloquently depicted in the Noble Qur’an, especially in Surah Yusuf. Using descriptive method and with reference to Sunni and Shi’ite exegeses on the relative verses in Surah Yusuf and other chapters in the Quran, the present study aims to analyze the management strategy of Prophet Joseph (PBUH) in this regard. The objective of this study is to present a role model for management based on the divine commands in order to achieve an economy with characteristics that can be called “resistive economy”. The results of this research showed that resistive economy in Islam relies on the absolute sovereignty of God as well as people’s cooperation. Solving economic crises requires meritocracy in order to rigorously choose righteous individuals based on accurate planning, saving, and appropriate allocation of resources. Therefore, the well-chosen individuals can manage the government and community and execute resistive economy relying on justice, impartiality, sincere cooperation, and with special attention to public assets and Beyt ol-Mal.  Received: 27/2/2018   |   Accepted: 20/9/2018 145 170 سیدمحمدرضا موسوی شلحه Seyed Mohammad Reza Mousavi Shalheh دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث ، دانشکده الهیات ، دانشگاه قم ، قم Iran falstrueg@gmail.com غلامحسین اعرابی Gholamhossein A’rabi دانشیار دانشکده الهیات ، دانشگاه قم ، قم ، ایران Iran golamhosein.arabi@gmail.com سعید فراهانی فرد saeed farahanifard دانشیار ، گروه اقتصاد ، دانشگاه قم ، قم ، ایران Iran saeed.farahanifard@gmail.com Resistive Economy The Noble Qur’an Prophet Joseph (PBUH) Surah Yusuf Sunni and Shi’ite exegeses 1. قرآن کریم، ترجمه فولادوند.##2. شریف رضی، محمد بن حسین؛ نهج البلاغه؛ محقق صالح صبحی؛ چاپ اول، قم: هجرت، 1414ق.##3. ابن أبی الحدید، عبدالحمید بن هبه‌الله؛ شرح نهج البلاغه لابن أبی الحدید؛ چاپ اول، قم: کتابخانه مرعشی نجفی،  1404ق.##4. ابن بابویه، محمد بن على؛ الخصال؛ چاپ اول، قم: جامعه مدرسین، 1362.##5. ابن منظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ چاپ سوم، بیروت: دارالفکر، 1414ق.##6. ابن هشام، عبداللمک؛ زندگانى محمد پیامبر اسلام؛ چاپ پنجم، مترجم: سیدهاشم رسولى محلاتی، تهران: کتابچی، 1375.##7. ازغندی، علیرضا؛ روابط خارجی ایران 1320-1357؛ چاپ اول، تهران: نشر قومس، 1384.##8. انوری، حسن؛ فرهنگ بزرگ سخن؛ چاپ اول، تهران: سخن، 1382.##9. آلوسى، محمود بن عبدالله؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی؛ چاپ اول، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.##10. بحرانى، هاشم بن سلیمان؛ البرهان فی تفسیر القرآن؛ چاپ اول، قم: مؤسسه البعثه، 1415ق.##11. بیضاوى، عبدالله بن عمر؛ أنوار التنزیل و أسرار التأویل(تفسیر البیضاوى)؛ چاپ اول، بیروت: دارإحیاء التراث العربی،1418ق.##12. تمیمى آمدى، عبدالواحدبن محمد؛ تصنیف غرر الحکم و درر الکلم؛ چاپ اول، قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1366.##13. جوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح؛ تاج اللغه و صحاح العربیه صحاح اللغه؛ چاپ سوم، بیروت: دارالعلم للملایین، 1404ق.##14. حر عاملى، محمدبن حسن؛ تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه؛ چاپ اول، قم: مؤسسه آل البیت، 1409ق.##15. حموی، یاقوت؛ معجم البلدان؛ چاپ دوم، بیروت: دارصادر، 1995.##16. دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت نامه دهخدا؛ چاپ دوم، تهران: دانشگاه تهران، 1377ش.##17. رشیدرضا، محمد؛ تفسیر المنار؛ چاپ اول، بیروت: دارالمعرفه، 1414ق.##18. زمخشرى، محمودبن عمر؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل؛ چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.##19. سفری، محمدعلی؛ قلم و سیاست؛ چاپ اول، تهران: نشر نامک، ۱۳۷۱.##20. سمهودی، علی بن عبدالله؛ وفاء الوفا باخبار دارالمصطفی؛ محقق: محمد محی‌الدین عبدالحمید، چاپ دوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1971.##21. سیوطى، عبدالرحمن بن ابى‏بکر؛ الدرالمنثور فى التفسیر بالماثور؛ چاپ اول، قم: کتابخانه مرعشى نجفى، 1404ق.##22. صدر، سیدمحمدباقر؛ اقتصادنا؛ چاپ اول، قم: المؤتمر العالمی للامام الشهید الصدر، ۱۴۲۴ق.##23. طباطبایی، محمدحسین؛ ترجمه تفسیر المیزان؛ چاپ پنجم، دفتر قم: انتشارات اسلامى، 1374.##24. ــــــــــــ؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ مؤسسه الأعلمی للمطبوعات؛ چاپ دوم، بیروت: 1390ق.##25. طبرسى، فضل بن حسن؛ ترجمه تفسیر مجمع البیان؛ چاپ اول، تهران: فراهانى، 1400ق.##26. ــــــــــــــ ؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، 1372.##27. طبرى، محمد بن جریر؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن؛ چاپ اول، بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.##28. فخررازی، محمد بن عمر؛ التفسیر الکبیر؛ چاپ سوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1420ق.##29. فه‌یر، لوئیس؛ خود آموز اقتصاد؛ ترجمه فیروزه خلعت‌بری؛ تهران: شب‌آویز، 1364.##30. قرائتى، محسن؛ تفسیر نور؛ چاپ اول، تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، 1388.##31. قطب، سید؛ فى ظلال القرآن؛ چاپ سی‌وپنجم، بیروت: دارالشروق،1425ق.##32. مجلسى، محمدباقر بن محمدتقى؛ بحارالأنوار الجامعه لدرر اخبار ائمه الاطهار؛ چاپ دوم، بیروت: داراحیاء التراث العربی،1403ق.##33. مصطفوى، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ چاپ اول، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368.##34. مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ دهم، تهران: دارالکتب الإسلامیه، 1371.##35. معین، محمد؛ فرهنگ معین؛ چاپ هشتم، تهران: خانة سپهر، 1371.##36. ــــــــــــــ ؛ فرهنگ معین؛ چاپ چهارم، تهران: آدنا، 1381.##37. هادوی تهرانی، مهدی؛ مکتب و نظام اقتصادی اسلام؛ چاپ اول، قم: خانه خرد،۱۳۷۸.##38. ﯾﻌﻘﻮﺑﯽ، احمد بن اسحاق؛ تاریخ یعقوبی؛ تحقیق مهنا، چاپ اول، بیروت: عبدالامیر، الاعلمی، 1413ق.##39. اسدی،علی؛ «نظام اقتصاد اسلامی الگویی کامل برای اقتصاد مقاومتی»؛ سیاست‌های راهبردی و کلان، ش5.##40. تراب‌زاده جهرمی، محمدصادق و همکاران؛ «بررسی ابعاد و مؤلفه های اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران در اندیشه حضرت آیت الله خامنه ای»؛ مطالعات انقلاب اسلامی، ش12.##41. ترابی فارسانی، سهیلا؛ «برآمدن سرمایه داری نوین ایرانی: بررسی موردی شرکت اسلامیه»؛ تاریخ اسلام و ایران، سال بیستم و سوم، ش،20، 1392.##42. توکلی، محمد جواد و ایزانلو، امید؛ «اقتصاد مقاومتی به‌عنوان یک اندیشه اسلامی»؛ پژوهش‌های اقتصاد مقاومتی، ش1، 1394.##43. حسین‌زاده بحرینی، محمدحسین؛ «اقتصاد مقاومتی راهکاری برای توسعه»؛ مشکوه، ش118، 1392.##44. رنجبرکرمانی، علی‌اکبر، آذری شهرضایی، رضا؛ تنباکو- نهضت، در دایره المعارف بزرگ اسلامی؛ چاپ اول، ج16، تهران: مرکز دایره المعارف بزرگ اسلامی، 1387.##45. سیف، اله‌مراد؛ «الگوی پیشنهادی اقتصاد مقاومتی جمهوری اسلامی ایران (مبتنی بر دیدگاه مقام معظم رهبری)»؛ آفاق امنیت، ش16، 1391.##46. سیفلو، سجاد؛ «اقتصاد مقاومتی راهبرد دفاع غیر عامل اقتصادی»؛ سیاست دفاعی، ش97، 1393الف.##47. ــــــــــــــــ ؛ «مفهوم شناسی اقتصاد مقاومتی»؛ معرفت اقتصادی، ش10، 1393ب.##48. فراهانی‌فرد، سعید؛ غفاری، مجتبی؛ «تبیین رویکرد جهادی در اقتصاد مقاومتی از دیدگاه رهبر معظم انقـلاب»؛ پژوهش‌های اقتصاد مقاومتی، ش2، 1395.##49. قویدل، الهه؛ فراهانی‌فرد، سعید؛ لشگری، علیرضا؛ «نقش صکوک مزارعه و مساقات در اقتصاد مقاومتی»؛ دهمین کنفرانس بین‌المللی اقتصاد و مدیریت، ۱۳۹۶.##50. Smith, Adam and Groenewegen, Peter, An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations[29th ed.],milan: metalibri,2007##51. Marshall, Alfred. Principles of Political Economy, [8th ed.]. London: Macmilla,1920.##52. بیانات مقام معظم رهبری به نقل از KHAMENEI.IR##53. LEADER.IR##54. ابلاغیه سیاست‌‌های کلی اقتصاد مقاومتی. www.leader.ir##

0 بررسی تطبیقی آرای مفسران در تبیین مفهوم ضلالت در آیۀ «وَ وَجَدَکَ ضَالاًّ فَهَدى» A Comparative Study on the Commentators’ Views Specifying the Concept of Zalalat (Losing the Way) in the Verse “And He Found You Lost So He Guided You” http://ptt.qom.ac.ir/article_1282.html 10.22091/ptt.2018.2598.1245 0 قرآن در بیان برخی از قضایا، شیوه‌ای ممتاز و یگانه را در پیش گرفته ا‌ست؛ یکی از این آیه‌های قرآن، آیۀ هفتم از سورۀ مبارکۀ «الضحی» است. واژۀ «ضالّ» که در این آیه، اسم فاعل از مصدر «ضلالت» محسوب شده و به شخص پیامبرJ بازمی‌گردد، نیازمند بازشناسی دقیق‌تری است. پژوهش حاضر، همزمان تحلیل مفهومی و انتسابی «ضلالت» را در این آیه دنبال می‌کند و مهم‌ترین نظرهای فریقین را به دو دسته تقسیم می‌نماید. دستۀ نخست، انتساب «ضلالت» را به شخص پیامبرJ متوجه دانسته و ازاین‌رهگذر وجوه متعددی برای توجیه مفهوم «ضلالت نبی» بیان کرده‌اند. در دستۀ دوم، «ضلالت» در معانی مختلف آن، با توجیهات عمدتاً ادبی به قوم نبی اکرمJ متوجه شده است. هر دو دسته از دیدگاه‌ها، نقاط ضعفی به همراه دارند که ابهام‌های مخاطبان را به‌ویژه در مواجهه با ظاهر آیه، سیاق آیات و معنای دقیق هدایت در مقابل ضلالت، به‌خوبی پاسخ نمی‌گویند. این تحقیق به دیدگاه برگزیده‌ای دست‌یافت که ازطریق بهره‌مندی از تفسیر قرآن‌به‌قرآن، تناسب با ظواهر و سیاق آیات و هماهنگی با مبانی کلامی در حوزۀ عصمت نبوی تقویت می‌گردد. نتایج به‌دست آمده می‌تواند در مطالعات قرآنی و پژوهش‌های تفسیری و کلامی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. تاریخ ارسال: 24/02/97   |   تاریخ پذیرش: 03/09/97 1 The Qur'an has applied noble and unique methods to display some arguments; one of the Qur’anic verses in this regard is the seventh verse of the holy Surah az-Zuha. The term “Zal” in this verse being considered as an active participle noun derived from “Zalalat” refers to Prophet Muhammad (PBUH), and it needs to be more accurately researched. The present study simultaneously pursues the conceptual and attributional analysis of the term "Zalalat" in this verse classifying the most significant Sunni and Shi’ite views into two categories. The first one recognizes the attribution of "Zalalat" to the Prophet Muhammad himself stating several aspects to justify the Prophet being lost (Zalalat-e Nabi). In the second category, “Zalalat”, in its various meanings and with mostly literary justifications, refers to the Prophet’s nation. Both of these viewpoints have some drawbacks not being able to answer the ambiguities and questions raised in the mind of the audience especially when confronted with the surface structure of the verse, its context, and the accurate meaning of guidance versus Zalalat. The current research has achieved a selected viewpoint which can be fostered through the Qur’an to the Qur’an exegesis, coherence with the context of the verses, and coordination with theological principles in the realm of prophetic infallibility. The findings of this article can be applied in the Qur’anic studies and exegetical-theological research. Received: 14/5/2018   |   Accepted: 26/10/2018 171 196 محمد حسین مدنی Mohammad Hossein Madani دانش آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران و پژوهشگر پژوهشگاه علوم اسلامی امام صادق(ع) Iran hmadani@ut.ac.ir محسن رفعت Mohsen Rafat 2. استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه حضرت معصومه(س) قم Iran mohsenrafaat@gmail.com Zalalat (Missing the Way) Surah az-Zuha Zal (Lost) Prophetic Infallibility Divine guidance قرآن کریم.##1. آل‌یاسین، محمدحسن؛ اصول الدین؛ قم: مؤسسة آل یاسین، 1413ق.##2. _________________؛ معجم النباتات و الزراعة؛ ‌بیروت: دار و مکتبة الهلال، 2001م.##3. ابن‌أبی‌الحدید، عبدالحمیدبن هبةالله؛ شرح نهج البلاغة؛ قم: منشورات مکتبة آیت‌الله المرعشی،1404ق.##4. ابن‌اثیر، مبارک بن محمد؛ النهایة فی غریب الحدیث و الأثر؛ قم: مؤسسة إسماعیلیان، 1364.##5. ابن‌جوزی؛ قرة عیون النواظر فی الوجوه و النظائر فی القرآن الکریم؛ اسکندریه: المعارف، بی‌تا.##6. ابن‌خالویه، حسین‌بن‌احمد؛ إعراب ثلاثین سورة من القرآن الکریم؛ بیروت: دار و مکتبة الهلال، 1988م.##7. ابن‌دُرَید، محمدبن حسن؛ کتاب جمهرة اللغة؛ تحقیق رمزی منیر بعلبکی؛ بیروت: دارالعلم للملایین، 1987م.##8. ابن‌فارس، أحمد؛ معجم مقاییس اللغة؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1422ق.##9. ابن منظور، محمدبن مکرم؛ لسان العرب‏؛ بیروت‏: دار صادر، 1414ق.##10. ابوعذبه، حسن‌بن عبدالمحسن؛ الروضة البهیة فیما بین الاشاعرة و الماتریدیة؛ حیدر آباد دکن: مطبعة مجلس دائرة المعارف النظامیة، 1322ق.##11. اندلسى، أبوحیان محمدبن یوسف؛ البحر المحیط؛ بیروت: دارالفکر، 1420ق.##12. بحرانی، کمال‌الدین بن میثم؛ قواعد المرام فی علم الکلام؛ قم: مکتبة آیةالله المرعشی، 1406ق.##13. بنت الشاطئ، عائشة عبدالرحمن؛ التفسیر البیانی للقرآن الکریم؛ مصر: دارالمعارف، بی‌تا.##14. تفتازانی، مسعود بن عمر؛ شرح عقاید نسفی؛ بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.##15. ثابتی، حبیب‌الله؛ جنگل‌ها، درختان و درختچه‌های ایران؛ یزد: دانشگاه یزد، 1385.##16. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر موضوعی قرآن کریم (ج14، صورت و سیرت انسان در قرآن)؛ تنظیم غلامعلی امین‌دین؛ قم: اسرا، 1379.##17. حسینی کفوی، ابوالبقاء ایّوب‌بن موسی؛ الکلّیّات (معجم فی المصطلحات و الفروق اللغویة)؛ تحقیق عدنان درویش و محمد المصری؛ بیروت: مؤسسة الرسالة، 1413ق.##18. حیری نیشابوری، اسماعیل‌بن‌أحمد الضّریر؛ وجوه القرآن الکریم؛ تحقیق فاطمة یوسف الخِیَمِی؛ دمشق: دارالسّقا، 1996م.##19. رازی، محمد‌ بن ابی‌بکربن عبدالقادر؛ مسائل الرازی من غرائب آی التنزیل؛ قم: مکتب نشر الکتاب، 1404ق.##20. راغب اصفهانى، حسین‌بن محمد؛ المفردات فی غریب القرآن؛ دمشق و بیروت: دارالقلم‏ و الدار الشامیة، 1412ق.##21. زبیدی حنفی، محب‌الدین محمد مرتضی؛ تاج العروس من جواهر القاموس؛ بیروت: دارالفکر، 1414ق.##22. زجّاج، إبراهیم بن السّرِی؛ معانی القرآن و إعرابه؛ بیروت: عالم الکتب، 1408ق.##23. زیدبن علی‌بن الحسین، [المنسوب الی زید]؛ تفسیر غریب القرآن؛ تحقیق محمدجواد الحسینی الجلالی؛ قم: مرکز النشر التابع لمکتب الإعلام الإسلامی، 1418ق.##24. رضی، سید محمد بن حسین؛ نهج‌البلاغة؛ تحقیق صبحی صالح؛ قم: هجرت، 1414ق.##25. سید قطب (سید بن قطب شاذلی)؛ فی‌ظلال القرآن؛ بیروت و قاهره: دارالشروق، 1412ق.##26. سیوطی، جلال‌الدین؛ الدرالمنثور فى التفسیر بالمأثور؛ قم: مکتبة آیة الله المرعشی النجفی، 1404ق.##27. شهیدى، سیدجعفر؛ ترجمۀ نهج البلاغة؛ تهران: انتشارات علمى و فرهنگى، 1378.##28. صدوق، محمدبن‌علی (ابن بابویه)؛ علل الشرائع؛ قم: مکتبة الداورى، (اوفست عن نجف: مکتبة الحیدریة)، 1386ق.##29. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ عیون أخبار الرضا؛ تهران: جهان، 1378ق.##30. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ معانی الأخبار؛ قم: جماعة المدرسین فی الحوزة العلمیة، 1361.##31. طباطبائى، سیدمحمدحسین؛ المیزان فى تفسیر القرآن؛ قم: جماعة المدرسین، 1417ق.##32. طبرسی، احمدبن‌على؛ الإحتجاج؛ مشهد: نشر مرتضى، 1403ق، (اوفست عن بیروت: جواد)، 1401ق.##33. طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان لعلوم القرآن؛ تهران: ناصر خسرو،1372.##34. عاملی، سیدجعفر مرتضی؛ الصحیح من سیرة النبی الأعظم؛ قم: دارالحدیث، 1426ق.##35. _____________________؛ سیرۀ صحیح پیامبر اعظم، ترجمه: محمد سپهری؛ تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، 1391.##36. علم الهدى، على‌بن حسین (سید مرتضی)؛ تنزیه الأنبیاء؛ قم: الشریف الرضی، 1377.##37. فخررازی، فخرالدین محمدبن عمر؛ مفاتیح الغیب؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1420ق.##38. ــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ الأربعین فی اصول الدین؛ قاهره: مکتبة الکلیات الأزهریة، 1986م.##39. ـــــــــــــــــــــــــــــــــ؛ کتاب المحصل؛ اردن ـ عمان: دارالرازی، 1411ق.##40. فراء، یحیی بن زیاد؛ معانی القرآن؛ مصر: دارالمصریة، 1980م.##41. فرات الکوفی، أبوالقاسم؛ تفسیر فرات الکوفی؛ تهران: وزارة الثقافة و الإرشاد الإسلامی، 1410ق.##42. فراهیدی، خلیل بن أحمد؛ کتاب العین؛ قم: دارالهجرة، 1410ق.##43. فیومى، أحمدبن محمد؛ المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر؛ قم: دارالهجرة، 1414ق.##44. قرائتى، محسن؛ تفسیر نور؛ تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایى از قرآن، 1383.##45. قرطبی، محمدبن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: ناصر خسرو، 1364.##46. قمى، على‌بن ابراهیم؛ تفسیر القمی؛ قم: دارالکتاب، 1404ق.##47. کاشف الغطاء، محمدحسین؛ پژوهشى دربارة انجیل و مسیح؛ ترجمه سیدهادى خسروشاهى‏، قم: بوستان کتاب، 1390.##48. کرمانی، محمودبن حمزة؛ غرائب التفسیر و عجائب التأویل؛ جده: دارالقبلة، 1408ق.##49. کلینی، محمدبن یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1365.##50. مجلسی، محمد باقر؛ بحار الأنوار؛ العلامة بیروت: مؤسسة الوفاء، 1404ق.##51. مدنی، محمدحسین؛ «غریب القرآن ابان بن تغلب»، تفسیر اهل‌بیت(ع)، ش1، ص142ـ176، 1392.##52. مدنی شیرازی، سیدعلى خان؛ ریاض السالکین فی شرح صحیفة سید الساجدین؛ قم: مؤسسة النشر الاسلامی، 1409ق.##53. مفید، محمدبن‌محمدبن نعمان؛ اوائل المقالات؛ تحقیق إبراهیم أنصاری؛ بیروت: دارالمفید، 1414ق.##54. نجاریان، محمدرضا؛ «کاوش در مجاز عقلی»، فصلنامۀ علمی - پژوهشی ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی؛ ش3، ص95ـ115، 1385.##55. نیشابوری، محمودبن‌ابی‌الحسن؛ ایجاز البیان عن معانی القرآن؛ تحقیق حنیف‌بن‌حسن القاسمی؛ بیروت: دارالغرب الإسلامی، 1995م.##56. نیشابورى، حسن‌بن محمد؛ تفسیر غرائب القرآن و رغائب الفرقان؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1416ق.##57. هاشمی، احمد؛ جواهر البلاغة؛ قم: مؤسسة الصادق للطباعة و النشر، 1384.##

0 بررسی و نقد تبیین و تفسیر آیات حجاب از دیدگاه صحابه رسول اکرم (ص) Critical Analysis and Exegesis of the Verses on Hijab from the Viewpoint of Companions of the Prophet http://ptt.qom.ac.ir/article_1283.html 10.22091/ptt.2019.4090.1515 0   تاریخ ارسال: 15/02/97   |   تاریخ پذیرش: 13/11/97 لزوم پوشش و حجاب براساس آیات قرآن و روایات ، امری قطعی و تردیدناپذیر است، ولی شناخت حدود حجاب به‌عنوان یکی از احکام الهی که در سلامت یا انحراف افراد جامعه نقش مهمی دارد ، اهمیت بسیاری دارد. در قرون جدید، به‌واسطه طرح برخی دیدگاه‌های غرب‌گرایانه مبتنی بر مکاتب نوظهور پیرامون حجاب و حدود آن، شک و تردیدهای متعددی مطرح شده است؛ ازجمله اینکه: حجاب کنونی، حجاب مورد نظر خداوند در قرآن و مرسوم در زمان پیامبر(صلی الله علیه و آله) نیست؛ بلکه متأثر از فرهنگ و نحوه تفکر بزرگان صحابه در تفسیر آیات حجاب است. باتوجه به اینکه در تفسیر آیات حجاب و حدود آن اختلاف‌نظر وجود دارد. در این پژوهش برآنیم تا با بررسی نظرهای صحابه به‌عنوان پل ارتباطی بین پیامبر(صلی الله علیه و آله) و دوره های بعد، حدود و ثغور مسئله حجاب از دیدگاه آنها را روشن سازیم و سپس، میزان تأثیرپذیری و علت آن را تبین نماییم. در مورد حدود حجاب، بین صحابه اختلاف‌نظرهای بسیاری وجود دارد که اگر آنها را معلول تحریف ندانیم ، باید پذیرفت تا حدودی از فرهنگ رایج و تحولات سیاسی و فرهنگی ، به‌واسطه دور نگه‌داشتن جامعه از فساد و فحشاء متأثر شده و به اجتهاد خود عمل کرده باشند. 1  The necessity of Hijab or covering based on the Qur’anic verses and narrations is definitely unquestionable; however, it is immensely important to recognize the boundaries of Hijab as one of the divine commands effective in social health or corruption. In recent centuries, due to some western views relying on the emerging schools on Hijab and its boundaries, there has been some doubt and confusion over this issue. For instance, it is said that the current state of Hijab is not what has been intended by God in the Qur’an and what has been common during the time of the Prophet (PBUH) but it is under the influence of cultural viewpoints of the great companions of the Prophet interpreting the verses on Hijab. Considering the fact that there is disagreement on the exegesis of the verses on Hijab and its boundaries, this study seeks to survey the views of the companions as a bridge between the Prophet (PBUH) and later time periods in order to shed light on the limits and boundaries of Hijab from their perspective and then explain its impact and cause. As for Hijab, the companions of the Prophet do not have common views and often act according to their independent reasoning, if it is not attributed to deviation in narrations, it might be under the influence of common culture and political and cultural changes to keep the society safe from corruption. Received: 5/5/2018   |   Accepted: 2/2/2019 197 220 سیدکاظم میرجلیلی Seyed Kazem Mir Jalili عضو هیئت علمی گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه یزد Iran kmirjalili@yazd.ac.ir محمد تقی گل محمدی Mohammad Taqi Gol Mohammad استادیار گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات دانشگاه یزد Iran golmohammadi@yazd.ac.ir Hijab Displaying Beauty (Tabarroj) Jilbab (Outer Garment) Khomor (Head Cover) Companions of the Prophet منابع##1. قرآن کریم.##2. ابن ابی‌الحدید، عزالدین ابوحامد؛ شرح نهج‌البلاغه؛ قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۴۰۴ ق.##3. ابن‌حجر عسقلانی، أحمد بن علی؛ فتح الیاری شرح صحیح البخاری؛ بیروت: دار المعرفة، 1379.##4. ابن‌عاشور، محمد بن طاهر؛ التحریر و التنویر؛ چاپ اول، بیروت: موسسه التاریخ، بی‌تا.##5. ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر؛ تفسیرالقران العظیم؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1419 ق.##6. احمدابن‌حنبل، ابوعبدالله أحمد‌بن‌محمد؛ مسند الإمام أحمد بن حنبل؛ تحقیق شعیب الأرنؤوط؛ بی‌تا: موسسه الرساله، 1421ه.##7. استادملک، فاطمه؛ حجاب و کشف حجاب؛ تهران: مطبوعات عطائی، 1367.##8. ترکاشوند، امیرحسین؛ حجاب شرعی در عصر پیامبر؛ تهران: بی‌نا،1390. Mirvand.persianblog.ir.##9. ثعلبی نیشابوری، احمد بن ابراهیم؛ الکشف و البیان عن تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، 1422.##10. چیت‌ساز، محمد‌رضا؛ تاریخ پوشاک ایران ازابتدای اسلام تا حمله مغول؛ تهران: انتشارات سمت، 1379.##11. حر عاملی، محمدبن حسن؛ وسایل الشیعه؛ قم: موسسه آل‌البیت ، 1409.##12. دهخدا، اکبر؛ لغت‌نامه، زیر نظر محمد معین و سید جعفر شهیدی؛ تهران: انتشارات دانشگاه تهران، 1377.##13. دوزی رینهارت؛ فرهنگ البسه مسلمانان؛ ترجمه حسینعلی هروی؛ بی‌جا: نشر کتاب، 1359.##14. راغب اصفهانی، حسین‌بن محمد؛ مفردات الالفاظ القرآن؛ بیروت: دارالشامیه ، بی‌تا.##15. روح الامینی، محمود؛ زمینه فرهنگ‌شناسی تألیفی در انسان‌شناسی فرهنگی و مردم‌شناسی؛ بی‌جا: نشرعطار، 1377.##16. زمخشری، محمود؛ الکشاف عن الحقائق غوامض التنزیل؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1407.##17. سمرقندی، نصربن محمد؛ بحرالعلوم؛ چاپ اول، بیروت: دارالفکر، بی‌تا.##18. سید رضی؛ نهج البلاغه امام علیD؛ ترجمه محمد دشتی؛ قم: نشر مشهور، 1379.##19. سیوطی، عبدالرحمن بن‌ابی بکر؛ الدرالمنثور فی تفسیر الماثور؛ قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی، 1404.##20. صفی‌پوری شیرازی، عبدالرحیم؛ منتهی الارب؛ تهران: دانشگاه تهران ، 1388.##21. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسن حوزه علمیه، بی‌تا.##22. طبرسی، فضل‌بن‌حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1372.##23. طبری، ابوجعفر محمدبن جریر؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالمعرفه، 1412.##24. طریحی، فخرالدین‌بن محمد؛ مجمع البحرین؛ محقق حسینی اشکوری؛ تهران: نشر مرتضویه،1375.##25. طوسی، ابوجعفر محمدبن حسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ چاپ اول، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی، بی‌تا.##26. عباسی، حمزه؛ حجاب در ادیان الهی؛ چاپ اول، قم: یاقوت، 1385.##27. فراهیدی، خلیل ابن احمد؛ العین؛ تحقیق مهدی المخزومی؛ قم: انتشارات اسوه،1383.##28. فیروزآبادی، مجدالدین؛ تنویرالمقباس من تفسیر ابن‌عباس؛ احمد قابل؛ مقاله حجاب، nafi3/issuu.com.##29. فیومی، احمدبن محمد؛ المصباح المنیر؛ قم: دارالهجر،1414.##30. قرطبی، ابوعبدالله محمدبن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن؛ تهران: انتشارات ناصرحسرو، 1364.##31. قشیری نیشابوری، مسلم بن الحجاج؛ صحیح مسلم؛ تحقیق محمدفؤاد عبدالباقی؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.##32. مجلسی، محمدتقی؛ بحار الانوار؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی‏، 1403.##33. مسعودی، أبوالحسن على‌بن‌الحسین‌بن‌على؛ المروج الذهب و معادن الجوهر؛ تحقیق اسعد داغر؛ قم: دارالهجرة، 1409.##34. مطهری، مرتضی؛ مسئله حجاب؛تهران: انتشارات صدرا، 1377.##35. معین، محمد؛ فرهنگ لغت؛ تهران: انتشارات امیرکبیر، 1364.##36. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه 1374.##37. میبدى، احمدبن محمد؛ کشف الأسرار و عدة الأبرار؛ تهران: انتشارات امیرکبیر، 1371ش.##38. نورى، حسین بن محمدتقى؛ مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل؛ قم: مؤسسه آل‌البیت، 1408.##39. هواری، هود بن محکم؛ کتاب الله العزیز؛ الجزایر: دارالبصائر، 1426 ق.##40. واقدی، محمدبن عمر؛ کتاب المغازى؛ تحقیق مارسدن جونس؛ چاپ سوم، بیروت: مؤسسة الأعلمى، 1409.##41. وجدی، محمدفرید؛ دایره‌المعارف القرون العشرین؛ بیروت: دارالمعرفه،1971.##42. ولایتی علی‌اکبر؛ پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران؛ چاپ چهارم، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، 1384.##43. ویل دورات؛ لــذات فلسفه؛ ترجمــه عباس زریــاب؛ تهران: انتشارات علمی و فرهنگی، 1388.##

0 نقد و بررسی دیدگاه مفسران فریقین دربارة جامعیت قرآن Critical Analysis of the Sunni and Shi’ite Commentators’ Views on the Comprehensiveness of the Qur’an http://ptt.qom.ac.ir/article_1284.html 10.22091/ptt.2019.3077.1338 0 «جامعیت قرآن»یکی از مباحث مهم در ارتباط با قرآن است که اندیشمندان اسلامی از همان آغاز دربارة آن دیدگاه‌های مختلفی را ارائه کرده‌اند؛ جامعیت مطلق، جامعیت در امور هدایتی و جامعیت حداقلی از مهم‌ترین دیدگاه‌های مطرح شده دراین‌باره هستند. آیات و روایات دربارة جامعیت قرآن این مطلب را بیان می‌دارند که قرآن از جامعیت مطلق در امور هدایتی و دینی برخوردار است و هیچ مطلب و مسئله‌ای در امور دینی و هدایتی نیست مگر اینکه در قرآن بیان شده است؛ اما با بررسی ساختار ظاهری قرآن، مشهود می‌شود که قرآن حتی در مباحث دینی هم جامعیت ندارد. به‌عبارتی دیگر، به‌طور تام نمی‌توان از ظاهر قرآن همه احکام و مباحث دینی را استخراج نمود. این در حالی است که آیات و به‌خصوص روایات متعدد، جامعیت مطلق قرآن را بیان می‌دارند. پژوهش فرارو، با روش توصیفی- تحلیلی، ضمن نقد و بررسی دیدگاه‌های مفسران فریقین دراین‌باره، جامعیت مطلق قرآن در امور هدایتی ویژه معصومانD را پذیرفته و ضمن تفکیک میان جامعیت قرآن و جامعیت اسلام، برای غیر از معصومان(ع) جامعیت اسلام را بیان می‌نماید. نتیجه آنکه: اولاً: قرآن مستقلاً از جامعیت مطلق در امور هدایتی و دینی برخوردار است که معارف آن در ظهر و بطن آیات متجلّی است؛ اما این جامعیت مطلق، اختصاص به معصومان(ع) دارد که می‌توانند از ظهر و بطن قرآن معارف آن را استخراج نمایند. ثانیاً: برای غیر معصومین(ع) جامعیت اسلام مطرح می‌شود که قرآن کریم در کنار سنت معصومین(ع)موجبات جامعیت اسلام را فراهم می‌نمایند؛ ثالثاً: مراد از جامعیت اسلام، جامعیت مطلق در امور هدایتی است که تا قیامت پاسخگوی نیازهای هدایتی انسان‌هاست. تاریخ ارسال: 18/03/97   |   تاریخ پذیرش: 13/12/97 1 The comprehensiveness of the Qur’an is one of significant issues which has been reviewed by Islamic scholars from different perspectives since the early history of Islam. Absolute comprehensiveness, comprehensiveness in terms of guidance, and minimal comprehensiveness are among the most important perspectives in this regard. Qur’anic verses and traditions on this subject claim that the Qur’an has absolute integrity in terms of guidance and religious matters, that is to say, there is no religious or guidance issue which has not been mentioned in the Qur’an while an investigation of its apparent structure reveals that it is not comprehensive even in terms of religious arguments. In another words, we cannot extract all religious commands and arguments from the surface structure of the Qur’an; yet, there are numerous verses and particularly traditions which mention the absolute comprehensiveness of the Qur’an. Using descriptive analysis, the present study critically analyzes the views of Sunni and Shi’ite commentators in this regard and admits the absolute comprehensiveness of the Qur’an on guidance affairs for the infallible Imams. It also draws a line between the comprehensiveness of the Qur’an and the comprehensiveness of Islam, appointing the latter to those other than the infallibles. The results of the study show that, first, the Qur’an independently has absolute comprehensiveness in terms of guidance and religious issues having vivid evidence in the deep structure of the Qur’an; however, this sort of absolute comprehensiveness is exclusively for the infallible Imams who can extract knowledge from the profound aspects of the Qur’an. Second, for those other than the infallibles, the comprehensiveness of Islam is mentioned and the Noble Qur’an along the tradition of holy Imams pave the ground for that sort of integrity. Third, the comprehensiveness of Islam indicates absolute comprehensiveness in terms of guidance affairs which fulfills human need up until hereafter. Received: 8/6/2018   |   Accepted: 4/3/2018   221 244 اصغر طهماسبی بلداجی Asghar Tahmasebi Boldaji دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک(نویسنده مسئول) Iran tahmasebiasghar@yahoo.com ابراهیم ابراهیمی Ibrahim Ibrahimi دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه اراک Iran dr.e.e.978@gmail.com The Comprehensiveness of the Qur’an the comprehensiveness of Islam Ahl al-Bayt The Mission of the Qur’an The Eternity of Religion 1. قرآن کریم.##2. نهج‌البلاغه؛ گردآورنده: سید رضی، قم: انتشارت هجرت، 1414ق.##3. آلوسی، سید محمود،روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1415ق.##4. ابن‌عاشور، محمدبن طاهر؛التحریر و التنویر؛ بیروت: مؤسسه التاریخ، بی‌تا.##5. ابن‌کثیر، اسماعیل‌بن عمر؛تفسیر القرآن العظیم؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1419ق.##6. ابن‌منصور، سعید؛سنن سعید بن منصور؛ ریاض: دارالعصیمی، 1414ق.##7. ابواسحاق، احمدبن ابراهیم؛الکشف و البیان عن تفسیر القرآن؛ بیروت: داراحیاء الثراث العربی، 1422ق.##8. احمدی میانجی، علی؛مکاتیب الرسول؛ قم: انتشارات یس، 1363ش.##9. ایازی، محمدعلی؛جامعیت قرآن؛ چاپ سوم، رشت: انتشارات کتاب مبین، 1380ش.##10. بابایی، علی‌اکبر؛مکاتب تفسیری؛ چاپ ششم، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،1392ش.##11. بخاری، محمدبن اسماعیل؛صحیح بخاری؛ بیروت: دارالفکر، 1401.##12. بلاغی، محمدجواد؛آلاء الرحمن؛ قم: بنیاد بعثت،1420ق.##13. بیضاوی، عبدالله‌بن عمر؛انوار التنزیل و اسرار التاویل؛ بیروت: داراحیاء الثراث العربی،1418ق.##14. ترمذی، محمدبن عیسی؛سنن ترمذی؛ بیروت: دارالفکر،1403ق.##15. ثعلبی، احمد؛الکشف و البیان؛ بیروت: داراحیاءالتراث العربی،1422ق.##16. ثقفی تهرانی، محمد؛تفسیر روان جاوید؛ تهران: انتشارات برهان،1398ق.##17. جعفری،یعقوب؛تفسیر کوثر؛ قم: انتشارات هجرت،بی‌تا.##18. جوادی آملی، عبدالله؛همتایی قرآن و اهل‌بیت؛ چاپ چهارم، قم: مرکز نشر اسراء،1392ش.##19. حاکم نیشابوری، محمدبن عبدالله؛ المستدرک علی الصحیحین؛ بیروت: دارالمعرفه،1411ق.##20. حاکم حسکانى؛ شواهد التنزیل لقواعد التفضیل؛ تهران‏: مؤسسه طبع و نشر،1411 ق.##21. حرعاملی؛وسائل الشیعه؛ قم: انتشارات آل البیت،1409ق.##22. حسینی همدانی، سیدمحمدحسین؛ انوار درخشان؛ تحقیق محمدباقر بهبودی؛ چاپ اول، تهران: کتابفروشی لطفی، 1404ق.##23. حموئی جوینی، ابراهیم؛فرائد المسلمین؛ قم: مجمع احیاء الثقانه الاسلامیه،1415ق.##24. حویزى، عبدعلى‌بن جمعه‏ عروسى؛تفسیر نور الثقلین؛ قم: انتشارت اسماعیلیان،1415ق.##25. دروزه، محمد عزه؛التفسیر الحدیث قاهره؛ دارالکتب العربیه،1383 ق.##26. راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛المفردات فی غریب القرآن؛ بیروت: انتشارات دارالقلم،1412 ق.##27. رفیعی محمدی، ناصر؛تفسیر علمی قرآن؛ تهران: فرهنگ گستر، 1379ق.##28. زرکشی، بدرالدین؛البرهان فی علوم القرآن؛ بیروت: دارالفکر،2001 م.##29. سبزواری نجفی، محمدبن حبیب‌الله؛ الجدید فی تفسیر القرآن المجید؛ بیروت: دارالتعارف المطبوعات، 1406ق.##30. سروش، عبدالکریم؛قبض و بسط تئوریک شریعت؛ تهران: انتشارات صراط،1357ش.##31. _______________؛فربه‌تر از ایدئولوژی؛ تهران: انتشارات صراط،1370ش.##32. _______________؛بسط تجربه نبوی؛ تهران: انتشارات صراط،1379ش.##33. سیوطی، جلال الدین؛الاتقان فی علوم القرآن؛ بیروت، دارالمعرفه،بی‌تا.##34. شفیعی، علی؛پژوهشی در مورد قلمرو انتظار از قرآن؛ دانشنامه موضوعی قرآن،1392ش.##35. شوکانی، محمدبن علی؛فتح القدیر؛ بیروت: دارالکلم الطیب،1414ق.##36. شیرازی، سید محمد حسینی؛تقریب القرآن الی الاذهان؛ بیروت: دارالعلوم،1424ق.##37. شیرازی، صدرالدین؛مفاتیح الغیب؛ تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی،1373.##38. صدوق، محمد؛ عیون أخبار الرضا؛ چاپ اول، تهران: نشر جهان،1387ق.##39. _____________؛ أمالی؛ چاپ پنجم، بیروت: انتشارات اعلمی، 1400ق.##40. _____________؛ معانی الاخبار؛ قم: مؤسسه نشر اسلامی.1418ق.##41. طباطبایی، محمدحسین؛المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم،1417 ق.##42. طبرسی، فضل‌بن حسن؛مجمع البیان لعلوم القرآن(مجمع البیان فی تفسیر القرآن)؛ تحقیق با مقدمه جواد بلاغی، چاپ سوم، تهران: انتشارات ناصر خسرو،1372ش.##43. طبری، ابوجعفر محمدبن جریر؛جامع البیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: دارالمعرفه،1412ق.##44. طنطاوی بن جوهری؛الجواهر فی تفسیر القرآن؛ نجف: المطبعه الطلیعه، 1376ق.##45. طوسی، محمدبن حسن؛التبیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی،بی‌تا.##46. عبدالرزاق، علی؛الاسلام و اصول الحکم؛ قاهره: الهیئه المعریه العامه الکتاب، بی‌تا.  ##47. غزالی، ابوحامد محمد؛ احیاء علوم الدین؛ بیروت: دارالجیل،بی‌تا.##48. فخررازی، محمدبن عمر؛ مفاتیح الغیب؛ بیروت: داراحیا الثراث العربی،1420ق.##49. فضل‌الله، سیدمحمدحسین؛ تفسیر من وحی القرآن؛ بیروت: دارالملاک لطباعه و النشر،1419 ق.##50. فیض کاشانی، مولامحسن؛ تفسیر الصافی؛ چاپ دوم، بیروت، مؤسسه الأعلمی للمطبوعات،1982م.##51. قدردان قراملکی، محمدحسن؛ آیین خاتم‌پژوهشی در نبوت و خاتمیت؛ چاپ چهارم، تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی،1388ش.##52. قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا؛ تفسیر کنز الدقائق و بحر الغرائب؛ تهران: انتشارات وزارت ارشاد اسلامی،1368 ش.##53. کلینی، محمدبن یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه،1362ش.##54. متقی هندی، علی؛ کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال؛ بیروت: مؤسسه الرساله،1409ق.##55. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت: داراحیا الثراث،1403ق.##56. مسلم بن حجاج؛صحیح مسلم؛ بیروت: دارالفکر،بی‌تا.##57. مکارم شیرازی، ناصر؛تفسیر نمونه؛ تهران: دارالکتب الاسلامیه،1374 ش.##58. مودب، رضا؛ مبانی تفسیر قرآن قم: انتشارات دانشگاه قم، 1386 ش.##59. نجارزادگان، فتح‌الله؛ رهیافتی به مکاتب تفسیری؛ قم: انتشارات دانشکده اصول الدین،1387.##60. نوفل، عبدالرزاق؛ القرآن الکریم و العلم الحدیث؛ بیروت: دارالکتب العربی،1393 ق.##

0 بررسی معنای حروف مقطعه از دیدگاه آیت الله معرفت و نقد آن از منظر آیت الله جوادی آملی An Investigation of the Meaning of Moqatta’a (Disjoined) Letters from the Perspective of Ayatollah Ma’refat and Its Criticism from the View of Ayatollah Javadi Amoli http://ptt.qom.ac.ir/article_1285.html 10.22091/ptt.2019.2679.1268 0 از گذشته تا کنون، حروف مقطعه در دیدگاه مفسران قرآن کریم تحلیل‌های متفاوتی داشته است. آیت‌الله معرفت این دیدگاه‌ها را طبق دو مبنا دسته‌بندی کرده‌اند. عده‌ای حروف مقطعه را از متشابهات مجهول و علم مستوری می‌دانند که جز خدا برآن واقف نیست و دسته‌ای دیگر آن را رموزی بین خداوند و پیامبرش می‌دانند و آنچه از معانی برای این حروف گفته شده نوعی رمزگشایی است. آیت‌الله جوادی آملی به‌صورت دیگری دیدگاه مفسران را در تفسیر خود مطرح می‌کنند و به نقد آن می‌پردازند. این دو عالم بزرگ، نه‌تنها در چگونگی نگاه به اقوال دربارة حروف مقطعه اختلاف‌نظر دارند؛ بلکه در نتیجة نهایی و قول برگزیده نیز نظرهای متفاوتی را مطرح کرده‌اند. نوشتار حاضر، ضمن اشاره مختصر به اقوال مختلف، به تبیین دیدگاه آیت‌الله معرفت و نقد آن توسط آیت‌الله جوادی آملی پرداخته است. تاریخ ارسال: 04/05/97  |   تاریخ پذیرش: 08/12/97   1   Abstract The Moqatta’a (disjoined) letters have had various analyses in the view of commentators of the Noble Qur’an since the past until the present. Ayatollah Ma’refat has classified these viewpoints in terms of two criteria: Some have considered those letters as an unknown allegory and hidden science that no one knows but God; and some others regard them as enigmatic codes between God and His holy Prophet so interpret their meaning as a kind of decoding. Ayatollah Javadi Amoli states the commentators’ views in his exegesis from another perspective and critically analyzes them. These two great scholars have disagreement not only about their perspective regarding the ideas on Moqatta’a letters but also in their final conclusion as the selected idea. The present study briefly mentions various views on this subject and also explains the viewpoint of Ayatollah Ma’refat as well as its criticism by Ayatollah Javadi Amoli.  Received: 26/7/2018   |   Accepted: 27/2/2019   245 264 محمد علی تجری Mohammad Ali Tajarri استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم Iran ma.tajari@yahoo.com فرزاد پاکروان Farzad Pakrawan دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم Iran farzad07@gmail.com Moqqata’ah (Disjoined) Letters Ayatollah Ma’refat Ayatollah Javadi Amoli at-Tafsir al-Athari al-Jame’ Tafsir Tasni 1. قرآن کریم.##2. نهج‌البلاغه.##3. آلوسى، محمود بن عبدالله؛ روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی؛ بیروت‏: دارالکتب العلمیة، منشورات محمد علی بیضون‏،  1270 ه. ق.##4. ابن‌کثیر دمشقی، ابی الفداء؛ تـفسیر القـرآن العظیم؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1419 ه.ق.‏##5. بنت‌ الشاطی، عایشه عبدالرحمن؛ اعجاز بیانی قرآن؛ ترجمه حسین صابری؛ تهران‌: انتشارات‌ علمی و فرهنگی، 1382ش.##6. جوادی آملی، عبدالله؛ تفسیر تسنیم؛ قم: انتشارات بنیاد بین‌المللی علوم وحیانی اسرا، 1387ش.##7. رشیدرضا، محمد؛ المنار؛ بـیروت: دارالمـعرفه‌، 1414ه.ق.##8. زرکشی‌، محمدبن عبدالله؛ البرهان؛ بیروت: دارالمعرفه، 1410ق.##9. زمخشری، محمودبن عمر؛ الکشاف عن حقائق التنزیل و عیون الأقاویل فی‌ وجوه‌ التاویل؛ بیروت: دارالکـتاب العـربی، 1407ق.##10. سـیوطی، جلال‌الدین؛ درالمنثور فی التفسیر بالمأثور؛ قم: کتابخانه عمومى حضرت آیت‌الله العظمى مرعشى نجفى(ره)، 1404ق.##11. سیوطی، جلال‌الدین؛ معترک الاقران فى اعجاز القرآن‏؛ محقق على‌محمد بجاوى؛ بیروت: دارالفکر العربی، بی‌تا.##12. طباطبائی‌، سیدمحمد‌حسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، 1390ش.##13. طبرسی، فضل‌‌بن‌ حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: انـتشارات نـاصر خـسرو، 1372ش.##14. طبری، محمد‌بن‌ جریر؛ جامع البیان فی تأویل القرآن؛ بیروت‏: دارالمعرفة، 1412 ه.ق.##15. طوسی، محمد‌ بـن‌ حـسن؛ التبیان فی تفسیر القرآن؛ بیروت‌: دارإحیاء التراث العربی، بی‌تا.##16. فخررازی، محمدبـن‌ عـمر؛ التـفسیر الکبیر؛ بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1420.##17. قرطبی، محمدبن احمد؛ الجامع لاحکام القرآن؛ تهران: انتشارات ناصر خسرو، 1364 ه. ش‏.##18. مجلسى، محمدباقربن محمدتقى؛ بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهارC؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی‏،  1110 ق.##19. معرفت، محمدهادى؛ التفسیر الأثری الجامع؛ قم: مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید،  1427 ه. ق.##20. ________________؛ تفسیر اثری جامع؛ ترجمه جواد ایروانى؛ قم: مؤسسه فرهنگى انتشاراتى التمهید،  1427 ه. ق‏.##

0 سنت استیصال و امت محمدی(ص) (بررسی تطبیقی دیدگاه های المنار و المیزان) The Tradition of Istisal (Instant Punishment) and the Ummah of Muhammad (PBUH) (Comparative Analysis of al-Manar and al-Mizan Perspectives) http://ptt.qom.ac.ir/article_1345.html 10.22091/ptt.2018.3092.1342 0 هدف پژوهش حاضر عبارت است از: بررسی و تحلیل تطبیقی دو تفسیر المنار و المیزان دربارة جریان سنت استیصال در امت محمدی(ص). ازاین‌رو، این پژوهش در پی پاسخ به این پرسش است که: آیا ممکن است سنت استیصال در امت محمدی(ص) جریان یابد؟ بنابراین، پس از روشن شدن مبانی نظری بحث، به تبیین ارتباط سنت استیصال با دیگر سنن الهی؛ ازجمله سنن امهال، ارسال رسل و توبه پرداخته می‌شود. به‌دنبال آن، با دسته‌بندی آیات سنت استیصال، به تحلیل و تطبیق دیدگاه‌های تفاسیر المنار و المیزان پرداخته می‌شود. آنچه از این تطبیق به‌دست می‌آید، اختلاف‌نظر در تبیین آیات سنت استیصال بین علامه طباطبایی و رشیدرضاست. در دیدگاه علامه طباطبایی در امت محمدی جریان سنت استیصال ممکن است؛ ولی در نگاه رشیدرضا - و مشهور مفسران- به دلایلی، جریان سنت استیصال ممکن نیست. آنچه به‌نظر می‌رسد، بازگشت دو کلام به یک نتیجه است و آن عدم جریان عذاب استیصال در امت محمدی است. تاریخ ارسال: 11/07/97   |   تاریخ پذیرش: 12/02/98 1 The purpose of this study is the comparative analysis of the exegetical views in al-Manar and al-Mizan about the tradition of Istisal (instant punishment) in the Ummah of Muhammad (PBUH). In this regard, the present research seeks an answer to the question on whether the tradition of instant punishment can be practiced in the Ummah of Muhammad (PBUH). Therefore, the theoretical principles of the discussion are first mentioned; and then the relationship between the tradition of Istisal and other divine traditions such as Imhal (giving opportunity to the wrongdoer), sending prophets, and repentance are explained. Afterwards, by classifying verses on the tradition of Istisal, the viewpoints in the exegetical books al-Manar and al-Mizan are comparatively analyzed. The results of this comparative analysis show that there is disagreement between Allameh Tabatabaii and Rashid Riza on the interpretation of the verses about Istisal tradition. According to the views of Allameh Tabatabaii, the tradition of Istisal is viable in the Ummah of Muhammad, while form the standpoint of Rashid Riza and other renown commentators, it is not possible due to some reasons. In conclusion, the two aforementioned arguments reach one common result, that is to say, Istisal or instant punishment cannot be practiced in the Ummah of Muhammad. Received: 3/10/2018   |   Accepted: 22/4/2019 265 288 نبی الله صدری فر Nabi ol-Lah Sadrifar مربی و دانشجوی دکتری (مدرسی معارف اسلامی-قرآن و متون اسلامی)، گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور Iran sadrifar@gmail.com محمد رضا ضمیری Mohammad Reza Zamiri دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور Iran zamiri.mr@gmail.com محمد مولوی Mohammad Mowlavi دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی(ره) Iran molavi@isr.ikiu.ac.ir tradition Istisal (Instant Punishment) The Ummah of Mhammad (Community of Muhammad) 1. قرآن کریم.##2. ابن‏جوزى، عبدالرحمن‌بن‌على؛ زادالمسیرفى علم التفسیر؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1422ق.##3. ابن‏عربى، محمدبن على؛ تفسیرابن عربى (تأویلات عبدالرزاق)؛ بیروت: دارإحیاءالتراث‌العربی، 1422ق.##4. ابوزهره، محمد؛ زهرة التفاسیر؛ بیروت: دارالفکر، بی‌تا.##5. بیضاوى، عبدالله‌بن عمر؛ أنوارالتنزیل و أسرار التأویل (تفسیر البیضاوى)؛ بیروت: دارإحیاءالتراث العربی، 1418ق.##6. ثعالبى، عبدالرحمن‌بن‌محمد؛ تفسیرالثعالبى المسمى بالجواهر الحسان فى تفسیرالقرآن؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، 1418ق.##7. جصاص، احمدبن على؛ احکام القرآن(جصاص)؛ بیروت: دارإحیاء التهاث العربی، 1405ق.##8. جوادی آملی، عبدالله؛ تسنیم؛ قم: مرکز نشر اسرا، 1393.##9. جوهری، اسماعیل بن حماد؛ الصحاح؛ تحقیق احمدعبدالغورعطار؛ چاپ سوم، بیروت: دارالعلم للملایین، 1376ق.##10. حائرى طهرانى، على؛ مقتنیات الدرر؛ تهران: دارالکتب الإسلامیة، 1338ش.##11. خطیب، عبدالکریم؛ التفسیرالقرآنى للقرآن؛ بیروت: دارالفکرالعربی، 1424ق.##12. خطیب شربینى، محمدبن‌احمد؛ تفسیر الخطیب‌الشربینى المسمى السراج‌المنیر؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، منشورات محمدعلی بیضون، 1425ق.##13. دهخدا، علی اکبر؛ لغت‌نامه دهخدا؛ تهران: مؤسسه لغت‌نامه دهخدا، 1373ش.##14. دینورى، عبدالله بن‌محمد؛ تفسیر ابن‌وهب المسمى الواضح فى تفسیر القرآن الکریم؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1424ق.##15. رسعنى، عبدالرزاق بن رزق‏الله؛ رموز الکنوز فى تفسیرالکتاب العزیز؛ مکه مکرمه: مکتبة الأسدی، 1429ق.##16. رشید‌رضا، محمد؛ تفسیر القرآن الحکیم الشهیر بتفسیر المنار؛ بیروت: دارالمعرفة، 1414ق.##17. رضی‌بهابادی، بی‌بی‌سادات و دیگران؛ «عذاب استیصال در قرآن باتکیه بر تفسیر المیزان»؛ پژوهش‌های معارف قرآنی، دوره 7، شماره 27، صص 7-41، 1395ش.##18. زبیدی، محمد‌بن‌محمد؛ تاج العروس من جواهر القاموس؛ بیروت: دارالفکر، 1414ق.##19. زحیلى، وهبه؛ التفسیرالمنیر فی العقیدة و الشریعةو المنهج؛ چاپ دوم، دمشق: دارالفکر، 1411ق.##20. زمخشرى، محمودبن‌عمر؛ الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فى وجوه التأویل؛ چاپ سوم، بیروت: دارالکتاب العربی، 1407ق.##21. سمرقندى، نصربن محمد؛ تفسیر السمرقندى المسمى بحر العلوم؛ بیروت: دارالفکر، 1416ق.##22. شحاته، عبدالله محمود؛ تفسیرالقرآن الکریم(عبد الله شحاته)؛ قاهره: دارغریب، 1421ق.##23. شعراوى، محمد متولى؛ تفسیر الشعراوى، اخبار الیوم؛ بیروت: ادارةالکتب و المکتبات، 1991م.##24. شوکانی، محمد؛ فتح القدیر؛ دمشق: دارابن کثیر، 1414ق.##25. طباطبایى، محمدحسین؛ المیزان فی تفسیرالقرآن؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسةالأعلمی للمطبوعات، 1390.##26. طبرانى، سلیمان بن احمد؛ التفسیر الکبیر: تفسیر القرآن العظیم (الطبرانى)؛ اربد: دارالکتاب الثقافی، 2008م.##27. طبرسى، فضل بن حسن؛ مجمع البیان لعلوم القرآن؛ چاپ سوم، تهران: ناصر خسرو، 1372ش.##28. طبرى، محمدبن جریر؛ جامع البیان فى تفسیر القرآن (تفسیرالطبرى)؛ بیروت: دارالمعرفة، 1412ق.##29. طریحى، فخرالدین بن‌محمد؛ مجمع البحرین‏؛ احمد حسینى اشکورى، ناشر: کتابفروشی مرتضوى؛ چاپ سوم، تهران: بی‌نا، 1412ق.##30. طوسى، محمدبن حسن؛ التبیان فی تفسیرالقرآن؛ بیروت: دارإحیاء التراث العربی، بی‌تا.##31. فخاری، علی؛ «سنت استیصال در قرآن کریم»؛ پایان‌نامه کارشناسی ارشد، عبدالرسول حسینی زاده، رشته تفسیر قرآن، دانشکدة تفسیر و معارف قرآن کریم، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، 1389ش.##32. فخر رازى، محمدبن عمر؛ التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)؛ چاپ سوم، بیروت: داراحیا الثرات العربی، 1420ق.##33. فراهیدی، خلیل‌بن‌احمد، العین؛ تحقیق مهدی المخزومی و ابراهیم السامری؛ تصحیح اسعدالطیب؛ قم: المنظمه الاوقاف والامور الخیریه، 1425ق.##34. قاضى عبدالجبار بن احمد؛ تنزیه القرآن عن المطاعن؛ چاپ دوم، بیروت: دارالنهضة الحدیثة، 1426ق.##35. قمى‌مشهدى، محمدبن‌محمدرضا؛ تفسیر کنزالدقائق و بحرالغرائب؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى، سازمان چاپ و انتشارات، 1368ش.##36. ماتریدى، محمدبن محمد؛ تأویلات أهل السنة(تفسیرالماتریدى)؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1416ق.##37. محلى، محمدبن احمد؛ تفسیرالجلالین؛ بیروت:مؤسسة النور للمطبوعات، بی‌تا.##38. مرادخانی تهرانی، احمد؛ سنت‌های اجتماعی الهی در قرآن؛ چاپ سوم، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، 1394ش.##39. مراغى، احمد مصطفى؛ تفسیر المراغى؛ بیروت: دارالفکر، بی‌تا.##40. معموری، علی؛ دایرة المعارف قرآن کریم(مدخل اتمام حجت؛ چاپ سوم، قم: بوستان کتاب قم،انتشارات دفتر تبلیغات اسلامى حوزه علمیه قم،‏ 1382‏ش.##41. مصباح یزدی، محمدتقی؛ جامعه و تاریخ از دیدگاه قرآن؛ چاپ چهارم، تهران: مرکز چاپ‌ونشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1379ش.##42. مغنیه، محمدجواد؛ التفسیرالکاشف؛ قم،: دارالکتاب الإسلامی، 1424ق.##43. مکارم شیرازى، ناصر و دیگران؛ تفسیرنمونه؛ چاپ دهم، تهران، دارالکتب الإسلامیة، 1371ش.##44. میبدى، احمد بن محمد؛ کشف الاسرار و عدة الابرار(معروف به تفسیرخواجه عبدالله انصارى)؛ چاپ پنجم، تهران: امیرکبیر، 1371ش.##45. نحاس، احمدبن‌محمد؛ اعراب القرآن (نحاس)؛ بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون، 1421ق.##46. نهاوندى، محمد؛ نفحات الرحمن فى تفسیرالقرآن؛ قم: موسسةالبعثة، مرکزالطباعةوالنشر، 1386ش.##47. وبر، ماکس؛ مفاهیم اساسی جامعه‌شناسی؛ ترجمه: احمد صدارتی؛ چاپ سوم، تهران: نشر مرکز، 1371ش.##

0 داستان قتل غلام توسط خضر؛ تحلیل و ارزیابی رهیافت‌های تفسیری The Story of Murdering Gholam by Khidr; An Analysis of Exegetical Approaches http://ptt.qom.ac.ir/article_1346.html 10.22091/ptt.2019.2248.1192 0     آیات 74 و 80 سورۀ کهف از نمونه آیاتی به‌شمار می‌‌روند که در نگاهی سطحی با برخی از مبانی اعتقادی و تشریعی اسلام همسو نیستند. حکم به‌‌ قتل‌‌ غلام پیش از اثبات جرم او و توجیه این عمل با قرائنی چون علم به کافرشدن وی در آینده یا ترس ‌‌و اکراه از وقوع این رخداد، اساسی‌ترین اشکال ظاهری این آیات است. برخی از مفسران کوشیده‌‌اند تا با بهره‌‌مندی از رهیافت‌‌های ‌‌روایی، ادبی، فقهی، کلامی و عرفانی راه‌‌حلی برای ‌‌این‌‌ مسئله پیدا کنند. آنان با استناد به ادلۀ نقلی و عقلی، تحلیل‌‌هایی از ماجرا ارائه کرده و در این ‌‌راستا، غالباً از جریان‌های ‌‌تفسیری وابسته به آن تأثیر پذیرفته‌‌‌اند. پژوهش‌‌ حاضر با رویکرد تحلیلی- انتقادی، پس از بازیابی هریک ازاین ‌‌رهیافت‌ها، به تبیین‌‌ نگره‌‌های ‌‌موجود و ارزیابی آنها پرداخته، و تأثیر مکاتب ‌‌تفسیری مختلف را در تحلیل‌‌های ‌‌مفسران شیعه و اهل‌‌‌سنت در طول تاریخ‌‌ تفسیر قرآن بررسیده ‌‌است. دراین‌‌‌میان، به‌‌نظر می‌‌رسد رهیافت‌‌ کلامی و به‌ویژه نگرۀ‌‌ باورمندی به حکمت‌‌ الهی بیشتر از راهکارهای ‌‌دیگر گره‌‌‌‌گشا بوده، و ضمن هم‌‌خوانی با اصول و فروع دین، با سایر رویکردها هم تعارضی نداشته ‌‌است. تاریخ ارسال: 19/02/97   |   تاریخ پذیرش: 28/09/97         1 Verses 74 and 80 of Surah al-Kahf are among verses which in a superficial inspection are not compatible with some principles of belief and theology in Islam. Giving the command to murder Gholam before his crime is proved and justifying that by some evidences such as awareness of his heresy in future or fear and reluctance of the incoming heresy are some of the most basic apparent drawbacks in these verses. Some commentators have attempted to make use of narrative, literary, juristic, theological, and mystical approaches to solve this problem. Making a reference to historical and rational evidences, they have presented some analyses of this event and in this regard, they have often been influenced by the exegetical movements relying on those evidences. Using descriptive analysis, the present study aims to discover each of the abovementioned approaches, then determine and evaluate their underlying viewpoints and finally explore the effect of various exegetical schools on the Sunni and Shi’ite commentators’ views during the history of Qur’anic exegesis. It seems that using the theological approach, especially belief in the divine wisdom, has been more effective that other alternatives as it is compatible with foundations and ancillaries of faith as well as the rest of approaches. Received: 9/5/2018   |   Accepted: 19/12/2018 289 324 علی راد Ali Rad دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران (پردیس فارابی)، قم ، ایران Iran ali.rad@ut.ac.ir عاطفه محمدزاده atefeh mohammadzadeh دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران(پردیس فارابی)،قم،ایران Iran at.mohammadzadeh@ut.ac.ir Surah al-Kahf Murdering Gholam Muses and Khidr Exegetical Approach 1. قرآن کریم.##2. نهج‌البلاغه (شریف الرضی، محمد؛ محقق/ مصحح صبحی صالح؛ قم: هجرت‏، 1414 ق.).##3. آلوسی،محمود؛ روح‌‌المعانی‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه،1415ق.##4. ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمان؛ تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌سوم، عربستان‌‌سعودی: مکتبه ‌‌نزارمصطفی‌‌الباز، 1419ق.##5. ابن‌‌العربی، محمد؛ حکام‌‌القرآن‏؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالجیل، ‏‌‌بی‌‌تا.##6. ابن‌‌بابویه، محمد؛ علل‌‌الشرائع؛ چاپ ‌‌اول، قم: کتابفروشى ‌‌داورى‏، 1385ش.##7. _______________؛ کمال‌‌الدین‌‌و‌‌تمام‌‌النعمه؛ چاپ‌‌ دوم، تهران: اسلامیه، 1395ق.##8. ابن‌‌جوزی، ابوالفرج؛ زادالمسیرفی ‌‌علم‌‌التفسیر؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العربی، 1422ق.##9. ابن‌‌کثیر، اسماعیل؛ تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، منشورات‌‌ محمدعلی‌‌بیضون، 1419ق.##10. ابن‌‌عاشور، محمد؛ التحریروالتنویر؛ چاپ ‌‌اول، بی‌‌جا: بی‌‌نا، بی‌‌تا.##11. ابن‌عجیبه، احمد؛ البحر المدید فی‌‌ تفسیر القرآن‌‌ المجید؛ چاپ ‌‌اول، قاهره: حسن‌‌عباس‌‌ زکی، 1419ق.##12. ابن‌‌عربی، محیی‌‌الدین؛ تفسیرابن‌‌عربی؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1422ق.##13. ابن‌‌عطیه، عبدالحق؛ المحررالوجیزفی‌‌تفسیرالکتاب‌‌العزیز؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1422ق.##14. ابوالسعود، محمد؛ ارشاد العقل ‌‌السلیم ‌‌الى‌‌ مزایا القرآن‌‌ الکریم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارإحیاء ‌‌التراث ‌‌العربی‏،‌‌بی‌‌تا.##15. ابوالفتوح‌‌رازی، حسین؛ روض‌‌الجنان‌‌وروح‌‌الجنان‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن؛ چاپ ‌‌اول، مشهد: بنیاد پژوهش‌‌های  اسلامی آستان‌‌ قدس‌‌ رضوی، 1408ق.##16. ابوحیان، محمد؛ البحرالمحیط‌‌فی‌‌التفسیر؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالفکر، 1420ق.##17. اسدزاده، عطاءالله؛ «تفسیر تطبیقی ‌‌بخش ‌‌دوم (آیات‌‌110ـ60) سورۀ ‌‌کهف‌‌ از اهم ‌‌تفاسیرروایی‌‌فریقین»؛ پایان‌‌نامۀ ‌‌کارشناسی‌‌ارشد، ‌‌دانشکدۀ ‌‌علوم ‌‌حدیث ‌‌قم،‌‌ 1394ش.##18. اسعدی، ‌‌محمد؛ ‌‌آسیب‌‌شناسی‌‌ جریان‌‌های‌‌ تفسیری؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، ‌‌قم: پژوهشگاه ‌‌حوزه ‌‌ودانشگاه،‌‌ 1392ش.##19. امینی لاری،  لیلا؛ «رمزگشایی ‌‌از ماجرای ‌‌خضر و موسی»، مجلۀ ‌‌الهیات ‌‌و حقوق‌‌ اسلامی، دانشگاه‌‌ ‌‌سیستان ‌‌و ‌‌بلوچستان، شمارۀ3، 1385ش.##20. بابایی، علی‌‌اکبر، عزیزی‌‌کیا، غلام‌‌علی ‌‌و روحانی‌‌راد، مجتبی؛ روش‌‌شناسی ‌‌تفسیر قرآن؛ چاپ ‌‌اول، تهران: سمت، 1379ش.##21. بغوی، ‌‌حسین؛ معالم‌‌ التنزیل ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث‌‌ العربی، 1420ق.##22. بلخی، ابوالحسن؛ تفسیر مقاتل‌‌ بن‌‌ سلیمان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث، 1423ق.##23. بیضاوی، عبدالله؛ أنوارالتنزیل‌‌و‌‌أسرارالتأویل؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث ‌‌العربی، 1418ق.##24. تستری، سهل‏؛ تفسیرالتسترى؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: منشورات ‌‌محمدعلی ‌‌بیضون/ دارالکتب‌‌ العلمیه، 1423ق‏.##25. ثعلبی، ابواسحاق؛ الکشف‌‌و‌‌البیان‌‌عن‌‌تفسیرالقرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث‌‌ العربی، 1422ق.##26. ثقفی‌‌تهرانی، محمد؛ تفسیرروان‌‌جاوید؛ چاپ ‌‌سوم، تهران: انتشارات ‌‌برهان، 1398ق.##27. جصاص، احمد، احکام‌‌القرآن؛ چاپ اوّل، بیروت: داراحیاء التراث‌‌العربی، 1405ق.##28. جمل، سلیمان‌‌؛ الفتوحات‌‌ الإلهیه‌‌ بتوضیح‌‌ تفسیر الجلالین؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1427ق.‏##29. جوادی‌‌آملی، عبدالله؛ تفسیرسورۀ‌‌کهف؛ سایت‌‌اسراء.##30. حائری‌‌تهرانی، علی؛ مقتنیات‌‌الدررو ‌‌ملتقطات‌‌ الثمر؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، ‌‌تهران: دارالکتب‌‌ الإسلامیه،‌‌ 1377ش.##31. حسینی‌‌ شاه‌‌عبدالعظیمی، حسین؛ تفسیراثناعشری؛ چاپ ‌‌اول، تهران: انتشارات‌‌ میقات، 1363ش.##32. حسینى‌‌شیرازى، محمد؛ تقریب‌‌القرآن‌‌إلى‌‌الأذهان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالعلوم، 1424ق‏.##33. حقی‌‌بروسوی، اسماعیل؛ تفسیرروح‌‌البیان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالفکر، بی‌‌تا.##34. حوی، سعید؛ الاساس‌‌ فی‌‌ التفسیر؛ چاپ ‌‌ششم، ‌‌قاهره: دارالسلام‏، 1424ق.##35. خفاجى، ‌‌احمد؛ عنایه‌‌القاضى‌‌وکفایه‌‌الراضى؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ ‌‌العلمیه، 1417ق‏.##36. دخیل، علی؛ الوجیزفی‌‌تفسیرالکتاب‌‌العزیز؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: دارالتعارف‌‌ للمطبوعات، 1422ق.##37. دروزه، محمدعزت؛ التفسیرالحدیث‏؛ چاپ ‌‌دوم، ‌‌قاهره: دارإحیاء ‌‌الکتب ‌‌العربیه، 1383ق.‏##38. زمخشری، محمود؛ الکشاف‌‌عن‌‌حقائق‌‌غوامض‌‌التنزیل؛ چاپ ‌‌سوم، بیروت: دارالکتاب ‌‌العربی، 1407ق.##39. روزبهان‌‌بقلى، ابومحمد؛ عرائس‌‌البیان‌‌فى‌‌حقائق‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 2008م‏.##40. زیدان، عبدالکریم؛ المستفادمن‌‌قصص‌‌القرآن‌‌للدعوه‌‌والدعاه؛ چاپ ‌‌اول، ‌‌بیروت/ لبنان: مؤسسه ‌‌الرساله، 1419ق.##41. سمرقندی، اب‍ول‍ی‍ث؛ بحرالعلوم؛ چاپ ‌‌اول، بی‌‌جا: بی‌‌نا، بی‌‌تا.##42. سیدبن قطب، ابن‌‌ابراهیم؛ فی‌‌ظلال‌‌القرآن؛ چاپ‌‌ هفدهم، بیروت/ قاهره: دارالشروق، 1412ق.##43. شاکر، محمدکاظم؛ مبانی‌‌ و روش‌‌های‌‌ تفسیری؛ چاپ ‌‌دوم، تهران: مرکز بین‌‌المللی‌‌ ترجمه ‌‌و نشر المصطفی، 1389ش.##44. شبر، عبدالله؛ الجوهرالثمین ‌‌فی ‌‌تفسیر الکتاب ‌‌المبین؛ چاپ ‌‌اول، کویت: مکتبه ‌‌الألفین، 1407ق.##45. شریف‌‌مرتضی، ‌‌علی؛ تنزیه‌‌الأنبیاء؛ قم: بی‌‌نا، 1250ق.##46. ________________؛ تفسیرشریف‌‌مرتضی؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: شرکه ‌‌الاعلمی ‌‌للمطبوعات‏، 1431ق‏.##47. شوکانی، محمد؛ فتح‌‌القدیر؛ چاپ ‌‌اول، دمشق/ بیروت: دارابن‌‌کثیر/ ‌‌دارالکلم ‌‌الطیب، ‌‌1414ق.##48. صادقی‌‌تهرانی، محمد؛ البلاغ‌‌ فی‌‌ تفسیر القران ‌‌‌‌با لقرآن؛ چاپ ‌‌اول، قم: مؤلف، 1419ق.##49. صاوى، احمد؛ حاشیه‌‌ الصاوى ‌‌على‌‌ تفسیر الجلالین؛ چاپ ‌‌چهارم، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1427ق.‏##50. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن، چاپ‌‌ پنجم، قم: انتشارات‌‌ اسلامی ‌‌جامعۀ‌‌ مدرسین‌‌ حوزۀ علمیۀ‌‌ قم،  1417ق.##51. طبرسی، فضل؛ مجمع‌‌ البیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌سوم، تهران: انتشارات ‌‌ناصرخسرو، 1372ش.##52. طبری، محمد؛ جامع‌‌ البیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.##53. طبری‌‌ کیاهراسی، علی؛ احکام‌‌ القرآن؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1405ق.##54. طوسی، محمد؛ التبیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء‌‌ التراث‌‌ العربی، بی‌‌تا.##55. طیب، عبدالحسین؛ اطیب ‌‌البیان ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌دوم، تهران: انتشارات‌‌ اسلام، 1378ش.##56. عاملی، علی؛ الوجیز فی ‌‌تفسیر القران ‌‌العزیز؛ چاپ ‌‌اول، قم: دارالقرآن‌‌ الکریم، 1413ق.##57. عیاشی، محمد؛ کتاب‌‌ التفسیر، چاپ‌‌اول، تهران: چاپخانۀ ‌‌علمیه، 1380ق.##58. فاضل‌‌مقداد، جمال‌‌الدین؛ کنزالعرفان ‌‌فی‌‌ فقه ‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، تهران: مجمع ‌‌جهانى ‌‌تقریب ‌‌مذاهب اسلامى، 1419ق.##59. فخرالدین‌‌رازى، محمد؛ مفاتیح ‌‌الغیب، چاپ ‌‌سوم، بیروت: داراحیاء‌‌ التراث‌‌ العربی‏، 1420ق.##60. فراء، یحیى‌‌؛ معانى ‌‌القرآن‏؛ چاپ ‌‌اول، مصر: دارالمصریه ‌‌للتألیف‌‌ و‌‌ الترجمه، 1980م.‏##61. فضل‌‌الله، محمد؛ تفسیر من ‌‌وحی‌‌ القرآن، چاپ ‌‌دوم، بیروت: دارالملاک ‌‌للطباعه ‌‌و ‌‌النشر، 1419ق.##62. فیض‌‌کاشانی، محسن؛ ‌‌الأصفی‌‌ فی ‌‌تفسیر القرآن؛ چاپ اول، قم: ‌‌مرکز انتشارات ‌‌دفتر تبلیغات ‌‌اسلامی، 1418ق.##63. قاسمی، محمد؛ محاسن ‌‌التأویل؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1418ق.##64. قرطبی، محمد؛ الجامع‌‌ لأحکام‌‌ القرآن؛ چاپ‌‌‌‌ اول، تهران: انتشارات ‌‌ناصرخسرو، 1364ش.##65. قشیری، عبدالکریم؛ لطایف‌‌ الإشارات؛ چاپ ‌‌سوم، مصر: الهیئه ‌‌المصریه ‌‌العامه ‌‌للکتاب، بی‌‌تا.##66. قمی، علی‌‌؛ تفسیر القمی؛ چاپ‌‌ سوم، قم: دارالکتاب، 1363ش.##67. قونوی، اسماعیل؛ حاشیة ‌‌القونوى ‌‌على ‌‌تفسیر البیضاوى‏؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1422ق.‏##68. کاشانی، فتح‌‌الله؛ تفسیر منهج‌‌ الصادقین‌‌ فی‌‌ الزام‌‌ المخالفین؛ چاپ‌‌ سوم، تهران: کتابفروشی‌‌ محمدحسن‌‌ علمی، 1336ق.##69. کاشانی، فتح‌‌الله؛ زبده ‌‌التفاسیر؛ چاپ ‌‌اول، قم: بنیاد معارف‌‌ اسلامی، 1423ق.##70. کلینى، محمد؛ الکافی؛ چاپ‌‌ اول، قم:‌‌ دارالحدیث، 1429ق.##71. گنابادی، سلطان‌‌محمد؛ تفسیر بیان ‌‌السعاده ‌‌فی‌‌ مقامات‌‌ العباده؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: مؤسسه ‌‌الأعلمی للمطبوعات، 1408ق.##72. ماوردی، على؛ النکت‌‌ و‌‌العیون؛ چاپ‌‌ اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، بی‌‌تا.##73. مجلسى، محمدباقر؛ بحارالأنوار؛ چاپ‌‌دوم، بیروت:دارإحیاءالتراث‌‌العربی‏،1403ق.##74. محلی، جلال‌‌الدین ‌‌و سیوطی، جلال‌‌الدین؛ تفسیر الجلالین؛ چاپ‌‌ ‌‌اول، بیروت: مؤسسه النور للمطبوعات، 1416ق.##75. مدرسی، محمدتقی؛ من ‌‌هدی ‌‌القرآن؛ چاپ‌‌ اول، تهران: دارمحبی ‌‌‌‌الحسین، 1419ق.##76. مطهری، مرتضی؛ مجموعه‌‌ آثار شهید مطهری؛ چاپ‌‌ نهم، تهران: صدرا، 1378ش.##77. مظهری، محمد، التفسیر المظهری؛ چاپ‌‌ اول، پاکستان: مکتبه ‌‌رشدیه، 1412ق.##78. مکارم‌‌شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ‌‌ اول، تهران: دارالکتب‌‌ الإسلامیه، 1374ش.##79. میبدی، رشیدالدین؛ کشف‌‌الأسرار و‌‌عده ‌‌الأبرار؛ چاپ‌‌ پنجم، تهران: انتشارات‌‌ امیرکبیر، 1371ش.##80. نحاس، احمد؛ اعراب‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: منشورات ‌‌محمدعلی‌‌ بیضون/ دارالکتب ‌‌العلمیه، 1421ق.##81. نخجوانی، نعمت‌‌الله؛ الفواتح‌‌ الالهیه ‌‌و المفاتح‌‌ الغیبیه؛ چاپ‌‌ اول، مصر: داررکابى ‌‌للنشر، 1999م‏.##82. نیشابوری، محمود؛ ایجاز البیان عن‌‌ معانی ‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالغرب ‌‌الإسلامی، 1415ق.##83. نیشابوری، نظام‌‌الدین؛ تفسیر غرائب ‌‌القرآن ‌‌ورغائب‌‌ الفرقان؛ چاپ‌‌ اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1416ق.##84. نووى‌‌جاوى، محمد؛ مراح‌‌ لبید لکشف‌‌‌‌ معنى‌‌ القرآن ‌‌‌‌المجید؛ چاپ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه، 1417ق.##References##- The Noble Qur’an.##- Ab ol-Fotuh Razi, Hussain (1408 A.H). Rowz al-Janan va Ruh al-Janan fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed.,Mashhad: Foundation of Islamic Researches in Astan Qods Razawi.##- Abu Hayyan, Muhammad (1420 A.H). Al-Bahr ol-Muhit fit-Tafsir. 1st Ed., Beirut: Dar al-Fekr.##- Abu So’ud, Muhammad (N.D). Irshad al-Aql as-Salim ela Mazaya al-Qur’an al-Karim. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Alusi, Mahmud (1415 A.H). Rooh ol-Ma’ani fi Tafsir al-Qur’an al-Azim. 1st ED., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Ameli, Ali (1413 A.H). Al-Wajiz fi Tafsir al-Qur’an al-Aziz. 1st Ed., Qom: Dar al-Qur’an al-Karim.##- Amini Lari, Leyla (1385 S.H). Deciphering the Story of Khidr and Muses. The Journal of Theology and Islamic Rights, Sistan & Baluchestan University, Issue 3.##- As’adi, Muhammad (1392 S.H). The Pathology of the Exegetical Movements. 1st Ed., Qom: Research Center for Howzeh & University.##- Asadzadeh, Ata’ ol-Lah (1394 S.H). The Comparative Exegesis of the Second Part of Surah al-Kahf (60-110) According to the Most Significant Sunni and Shi’ite Narrative Exegesis. M.A Thesis, Faculty of Hadith at the University of Qom.##- Ayyashi, Muhammad (1380 S.H). Kitab at-Tafsir. 1st Ed., Tehran: Elmieh.##- Babaii, Ali Akbar; Azizikia, Gholam Ali & Rohanirad, Mojtaba (1379 S.H). The Methodology of the Qur’anic Exegesis. 1st Ed., Tehran: Samt.##- Baghavi, Hussain (1420 A.H). Ma’alam at-Tanzil fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Balkhi, Ab ol-Hasan (1423 A.H). Tafsir Maqatil ibn Sulayman. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Beizawi, Abd ol-Lah bin Umar (1418 A.H). Anwar at-Tanzil va Asrar at-Ta’wil. Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Dakhil, Ali (1422 A.H). Al-Wajiz fi Tafsir al-Kitab al-Aziz. 2nd Ed., Beirut: Dar at-Ta’arof lel-Matbu’at.##- Daruzah, Muhammad Ezzat (1383 S.H). At-Tafsir al-Hadith. 2nd Ed., Cairo: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Fara’, Yahya ibn Ziyad (1980). Ma’ani al-Qur’an. 1st Ed., Egypt: Dar al-Mesriah.##- Fazel Meqdad, Jamal ed-Din (1419 A.H). Kanz ol-Qur’an fi Fiqh al-Qur’an. 1st Ed., Tehran: The World Forum for Proximity of Islamic Schools of Thought.##- Fazl ol-Lah, Muhammad (1419 A.H). Tafsir Min Wahy al-Qur’an. 2nd Ed., Beirut: Dar al-Melak.##- Feiz Kashani, Mohsen (1418 A.H). Al-Asfa fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Qom: Daftar Tablight Islami.##- Gonabadi, Soltan Muhammad (1408 A.H). Tafsir Bayan os-Sa’adh fi Maqamat al-Ebadah. 2nd Ed., Beirut: Scientific Corporation for the Journals.##- Ha’eri Tehrani, Ali (1377 S.H). Moqtaniat ad-Doror Moltaqetat ath-Thamar. 1st Ed., Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiah.##- Haqqi Barsawi, Isma’iil (N.D). Tafsir Rouh ol-Bayan. 1st Ed., Beirut: Dar al-Fekr.##- Havi, Sa’iid (1424 A.H). Al-Asas fit-Tafsir. 6th Ed., Cairo: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Hussaini Shah Abd ol-Azimi, Hussain (1363 S.H0. Tafsir Ethna Ashari. 1st Ed., Tehran: Miqat.##- Husseini Shirazi, Muhammad (1424 A.H). Taqrib al-Qur’an elal-Azhan. 1st Ed., Beirut: Dar ol-Ulum.##- Ibn Abi Hatam, Abd or-Rahman (1419 A.H). Tafsir al-Qur’an al-Azim. 3rd Ed., Saudi Arabia: Nazar Mustafa al-Baz School.##- Ibn al-Arabi, Muhammad (N.D). Ahkam al-Qur’an. 1st Ed.,Beirut: Dar al-Jeyl.##- Ibn Arabi, Mohy ed-Din (1422 A.H). Tafsir ibn Arabi. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Ibn Ashur, Muhammad (N.D). At-Tahrir vat-Tanwir. 1st Ed., N.P: N.P.##- Ibn Atia, Abd ol-Haq (1422 A.H). Al-Muharrar al-Wajiz fi Tafsir al-Kitab al-Azizi. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Ibn Babwiah, Muhammad (1385 S.H). Elal osh-Sharaye’. 1st Ed., Qom: Davari Bookshop.##- Ibn Babwiah, Muhammad (1395 S.H). Kamal od-Din nva Tamam on-Ne’mah. 2nd Ed., Tehran: Islamieh.##- Ibn Juzay, Ab ol-Faraj (1422 A.H). Zad al-Masir fi Elm at-Tafsir. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Arabi.##- Ibn Kathir, Isma’iil (1419 A.H). Tafsir al-Qur’an al-Azim. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah-Manshurat Muhammad Ali Beizun.##- Ibn Ojaibeh, Ahmad (1419 A.H). Al-Bahr al-Madid fi Tafsir al-Qur’an al-Majid. 1st Ed., Cairo: Dr. Hasan Abbas Zaki.##- Jamal, Sulayman (1427 A.H). Al-Fotuhat al-Elahiah be-Twzih Tafsir al-Jalalin. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Jassas, Ahmad (1405 A.H). Ahkam al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Javadi Amoli, Abd ol-Lah (N.D). Tafsir Surah al-Kahf. Asra’ Website.##- Kashani, Fath ol-Lah (1366 S.H). Tafsir Munhaj os-Sadeghin fi Ilzam al-Mukhalefin. 3rd Ed., Tehran: Muhammad Hasan Elmi Press.##- Kashani, Fath ol-Lah (1423 A.H). Zobdah at-Tafasir. 1st Ed., Qom: Islamic Theology Foundation.##- Khafaji, Ahmad (1417 A.H). Enayat ol-Qazi va Kefayat or-Razi. 1st Ed., Beirut: Dar al-Koto al-Elmiah.##- Koleini, Muhammad (1429 A.H). Al-Kafi. 1st Ed., Qom: Dar ol-Hadith.##- Mahalli, Jalal ed-Din & Suyuti, Jalal ed-Din (1416 A.H). Tafsir al-Jalalin. 1st Ed., Beirut: Nur Institute for the Journal. ##- Majlesi, Muhammad Baqer (1403 A.H). Bahar ol-Anwar. 2nd Ed.,Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Makarim Shirazi, Naser (1374 S.H). Tafsir Nemoone. 1st Ed., Tehran: Dar al-Kitab al-Islamia.##- Maverdi, Ali (N.D). An-Nakt val-Uyun. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Mazhari, Muhammad Taqi (1419 A.H). Men Hoda al-Qur’an. 1st Ed., Tehran: Dar Mohebb al-Hussain.##- Meybodi, Rashid od-Din (1371 S.H). Kashf ol-Asrar va Uddat-ol-Abrar. 5th Ed., Tehran: Amir Kabir.##- Modarresi,##- Mutahhari, Morteza (1378 S.H). Majmu’e Asar (Collection of Books). 9th Ed., Qom: Sadra.##- Nakhjavani, Ne’mat ol-Lah (1999). Al-Favateh al-Elahiah val-Mafateh al-Ghaybiah. 1st Ed., Egypt: Dar Rekabi len-Nashr.##- Neishaburi, Mahmud (1415 A.H). Ijaz al-Bayan an Ma’ani al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar al-Gharb al-Islami.##- Neishaburi, Nezam od-Din (1416 A.H). Tafsir Ghara’eb al-Qur’an va Ragha’eb al-Furqan. 1st Ed.,Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Nohas, Ahmad (1421 A.H). E’rab al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Manshurat Muhammad Ali Beizun/ Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Nuvi Javi, Muhammad (1417 A.H). Marah Labid le-Kashf Ma’ni al-Qur’an al-Majid. 1st Ed., Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Qasemi, Muhammad (1418 A.H). Mohsen at-Ta’wil. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Qashiri, Abd ol-Karim (N.D). Lata’ef ol-Esharat. 3rd Ed., Egypt: Egyptian Assembly for Book.##- Qomi, Ali (1363 S.H). Tafsir al-Qomi. 3rd Ed., Qom: Dar al-Kitab. ##- Qunavi, Isma’iil (1422 A.H). Hashiah al-Qunavi ala Tafsir al-Beizavi. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Qurtubi, Muhammad (1364 S.H). Al-Jami’ le-Ahkam al-Qur’an. 1st Ed., Tehran: Naser Khosrow.##- Ruzbahan Boqli, Abu Muhammad (2008). Ara’es al-Bayan fi Haqaeq al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Samarqandi, Abu Layth (1416 A.H).  Bahr ol-Ulum. 1st Ed., N.P: N.P.##- Seyed Qotb, Ibn Ibrahim (1412 A.H). Fi Zilal al-Qur’an. 17th Ed., Beirut & Cairo: Dar ash-Shoruq.##- Shaker, Muhammad Kazem (1389 S.H). Exegetical Principles and Methods. 2nd Ed., Tehran: International Translation and Publication Center of al-Mustafa.##- Sharif Morteza, Ali (1250 A.H). Tanziat ol-Anbia. Qom: N.P.##- Sharif Morteza, Ali (1431 A.H). Tafsir Sharif Morteza. 1st Ed., Beirut: Scientific Corporation for the Journals.##- Sharif Razi, Muhammad (1414 A.H). Nahj ol-Balaghah. Researched by Saleh Sobhi, Qom: Hijrat.##- Tabari Kiaharasi, Ali (1405 A.H). Ahkam al-Qur’an. 2nd Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-EIlmia.##- Tabari, Muhammad (1412 A.H). Jame’ al-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar ol-Ma’rifah.##- Tabarsi, Fazl (1372 S.H). Majma’ al-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. 3rd Ed., Tehran: Naser Khosrow.##- Tayyeb, Abd ol-Hussain (1378 S.H). Atyab ol-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. 2nd Ed., Tehran: Islam.##- Testari, Sahl (1423 A.H). Tafsir at-Testari. 1st Ed., Beirut: Manshurat Muhammad Ali Beizun-Al-Elmiah.##- Tha’labi, Abu Ishaq (1422 A.H). Al-Kashf va al-Bayan an Tafsir al-Qur’an. 1st Ed.,Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Thaqafi Tehrani, Muhammad (1398 S.H). Tafsir-e Ravan-e Javid (Eternal Mind). 3rd Ed., Tehran: Borhan.##- Tusi, Muhammad ibn Hasan (1388 S.H). At-Tibyan fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Zamakhshari, Mahmud (1407 A.H). Al-Kashshaf an Haqa’iq Ghavamiz at-Tanzil. 3rd Ed., Beirut: Dar al-Kitab al-Arab.##- Zeydan, Abd ol-Karim (1419 A.H). Al-Mostafad men Qesas al-Qur’an led-Da’vah vad-Do’a. 1st Ed., Beirut/Lebanon: Ar-Risalah.##1. قرآن کریم.##2. نهج‌البلاغه (شریف الرضی، محمد؛ محقق/ مصحح صبحی صالح؛ قم: هجرت‏، 1414 ق.).##3. آلوسی،محمود؛ روح‌‌المعانی‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه،1415ق.##4. ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمان؛ تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌سوم، عربستان‌‌سعودی: مکتبه ‌‌نزارمصطفی‌‌الباز، 1419ق.##5. ابن‌‌العربی، محمد؛ حکام‌‌القرآن‏؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالجیل، ‏‌‌بی‌‌تا.##6. ابن‌‌بابویه، محمد؛ علل‌‌الشرائع؛ چاپ ‌‌اول، قم: کتابفروشى ‌‌داورى‏، 1385ش.##7. _______________؛ کمال‌‌الدین‌‌و‌‌تمام‌‌النعمه؛ چاپ‌‌ دوم، تهران: اسلامیه، 1395ق.##8. ابن‌‌جوزی، ابوالفرج؛ زادالمسیرفی ‌‌علم‌‌التفسیر؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العربی، 1422ق.##9. ابن‌‌کثیر، اسماعیل؛ تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، منشورات‌‌ محمدعلی‌‌بیضون، 1419ق.##10. ابن‌‌عاشور، محمد؛ التحریروالتنویر؛ چاپ ‌‌اول، بی‌‌جا: بی‌‌نا، بی‌‌تا.##11. ابن‌عجیبه، احمد؛ البحر المدید فی‌‌ تفسیر القرآن‌‌ المجید؛ چاپ ‌‌اول، قاهره: حسن‌‌عباس‌‌ زکی، 1419ق.##12. ابن‌‌عربی، محیی‌‌الدین؛ تفسیرابن‌‌عربی؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1422ق.##13. ابن‌‌عطیه، عبدالحق؛ المحررالوجیزفی‌‌تفسیرالکتاب‌‌العزیز؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1422ق.##14. ابوالسعود، محمد؛ ارشاد العقل ‌‌السلیم ‌‌الى‌‌ مزایا القرآن‌‌ الکریم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارإحیاء ‌‌التراث ‌‌العربی‏،‌‌بی‌‌تا.##15. ابوالفتوح‌‌رازی، حسین؛ روض‌‌الجنان‌‌وروح‌‌الجنان‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن؛ چاپ ‌‌اول، مشهد: بنیاد پژوهش‌‌های  اسلامی آستان‌‌ قدس‌‌ رضوی، 1408ق.##16. ابوحیان، محمد؛ البحرالمحیط‌‌فی‌‌التفسیر؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالفکر، 1420ق.##17. اسدزاده، عطاءالله؛ «تفسیر تطبیقی ‌‌بخش ‌‌دوم (آیات‌‌110ـ60) سورۀ ‌‌کهف‌‌ از اهم ‌‌تفاسیرروایی‌‌فریقین»؛ پایان‌‌نامۀ ‌‌کارشناسی‌‌ارشد، ‌‌دانشکدۀ ‌‌علوم ‌‌حدیث ‌‌قم،‌‌ 1394ش.##18. اسعدی، ‌‌محمد؛ ‌‌آسیب‌‌شناسی‌‌ جریان‌‌های‌‌ تفسیری؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، ‌‌قم: پژوهشگاه ‌‌حوزه ‌‌ودانشگاه،‌‌ 1392ش.##19. امینی لاری،  لیلا؛ «رمزگشایی ‌‌از ماجرای ‌‌خضر و موسی»، مجلۀ ‌‌الهیات ‌‌و حقوق‌‌ اسلامی، دانشگاه‌‌ ‌‌سیستان ‌‌و ‌‌بلوچستان، شمارۀ3، 1385ش.##20. بابایی، علی‌‌اکبر، عزیزی‌‌کیا، غلام‌‌علی ‌‌و روحانی‌‌راد، مجتبی؛ روش‌‌شناسی ‌‌تفسیر قرآن؛ چاپ ‌‌اول، تهران: سمت، 1379ش.##21. بغوی، ‌‌حسین؛ معالم‌‌ التنزیل ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث‌‌ العربی، 1420ق.##22. بلخی، ابوالحسن؛ تفسیر مقاتل‌‌ بن‌‌ سلیمان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث، 1423ق.##23. بیضاوی، عبدالله؛ أنوارالتنزیل‌‌و‌‌أسرارالتأویل؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث ‌‌العربی، 1418ق.##24. تستری، سهل‏؛ تفسیرالتسترى؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: منشورات ‌‌محمدعلی ‌‌بیضون/ دارالکتب‌‌ العلمیه، 1423ق‏.##25. ثعلبی، ابواسحاق؛ الکشف‌‌و‌‌البیان‌‌عن‌‌تفسیرالقرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث‌‌ العربی، 1422ق.##26. ثقفی‌‌تهرانی، محمد؛ تفسیرروان‌‌جاوید؛ چاپ ‌‌سوم، تهران: انتشارات ‌‌برهان، 1398ق.##27. جصاص، احمد، احکام‌‌القرآن؛ چاپ اوّل، بیروت: داراحیاء التراث‌‌العربی، 1405ق.##28. جمل، سلیمان‌‌؛ الفتوحات‌‌ الإلهیه‌‌ بتوضیح‌‌ تفسیر الجلالین؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1427ق.‏##29. جوادی‌‌آملی، عبدالله؛ تفسیرسورۀ‌‌کهف؛ سایت‌‌اسراء.##30. حائری‌‌تهرانی، علی؛ مقتنیات‌‌الدررو ‌‌ملتقطات‌‌ الثمر؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، ‌‌تهران: دارالکتب‌‌ الإسلامیه،‌‌ 1377ش.##31. حسینی‌‌ شاه‌‌عبدالعظیمی، حسین؛ تفسیراثناعشری؛ چاپ ‌‌اول، تهران: انتشارات‌‌ میقات، 1363ش.##32. حسینى‌‌شیرازى، محمد؛ تقریب‌‌القرآن‌‌إلى‌‌الأذهان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالعلوم، 1424ق‏.##33. حقی‌‌بروسوی، اسماعیل؛ تفسیرروح‌‌البیان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالفکر، بی‌‌تا.##34. حوی، سعید؛ الاساس‌‌ فی‌‌ التفسیر؛ چاپ ‌‌ششم، ‌‌قاهره: دارالسلام‏، 1424ق.##35. خفاجى، ‌‌احمد؛ عنایه‌‌القاضى‌‌وکفایه‌‌الراضى؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ ‌‌العلمیه، 1417ق‏.##36. دخیل، علی؛ الوجیزفی‌‌تفسیرالکتاب‌‌العزیز؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: دارالتعارف‌‌ للمطبوعات، 1422ق.##37. دروزه، محمدعزت؛ التفسیرالحدیث‏؛ چاپ ‌‌دوم، ‌‌قاهره: دارإحیاء ‌‌الکتب ‌‌العربیه، 1383ق.‏##38. زمخشری، محمود؛ الکشاف‌‌عن‌‌حقائق‌‌غوامض‌‌التنزیل؛ چاپ ‌‌سوم، بیروت: دارالکتاب ‌‌العربی، 1407ق.##39. روزبهان‌‌بقلى، ابومحمد؛ عرائس‌‌البیان‌‌فى‌‌حقائق‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 2008م‏.##40. زیدان، عبدالکریم؛ المستفادمن‌‌قصص‌‌القرآن‌‌للدعوه‌‌والدعاه؛ چاپ ‌‌اول، ‌‌بیروت/ لبنان: مؤسسه ‌‌الرساله، 1419ق.##41. سمرقندی، اب‍ول‍ی‍ث؛ بحرالعلوم؛ چاپ ‌‌اول، بی‌‌جا: بی‌‌نا، بی‌‌تا.##42. سیدبن قطب، ابن‌‌ابراهیم؛ فی‌‌ظلال‌‌القرآن؛ چاپ‌‌ هفدهم، بیروت/ قاهره: دارالشروق، 1412ق.##43. شاکر، محمدکاظم؛ مبانی‌‌ و روش‌‌های‌‌ تفسیری؛ چاپ ‌‌دوم، تهران: مرکز بین‌‌المللی‌‌ ترجمه ‌‌و نشر المصطفی، 1389ش.##44. شبر، عبدالله؛ الجوهرالثمین ‌‌فی ‌‌تفسیر الکتاب ‌‌المبین؛ چاپ ‌‌اول، کویت: مکتبه ‌‌الألفین، 1407ق.##45. شریف‌‌مرتضی، ‌‌علی؛ تنزیه‌‌الأنبیاء؛ قم: بی‌‌نا، 1250ق.##46. ________________؛ تفسیرشریف‌‌مرتضی؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: شرکه ‌‌الاعلمی ‌‌للمطبوعات‏، 1431ق‏.##47. شوکانی، محمد؛ فتح‌‌القدیر؛ چاپ ‌‌اول، دمشق/ بیروت: دارابن‌‌کثیر/ ‌‌دارالکلم ‌‌الطیب، ‌‌1414ق.##48. صادقی‌‌تهرانی، محمد؛ البلاغ‌‌ فی‌‌ تفسیر القران ‌‌‌‌با لقرآن؛ چاپ ‌‌اول، قم: مؤلف، 1419ق.##49. صاوى، احمد؛ حاشیه‌‌ الصاوى ‌‌على‌‌ تفسیر الجلالین؛ چاپ ‌‌چهارم، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1427ق.‏##50. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن، چاپ‌‌ پنجم، قم: انتشارات‌‌ اسلامی ‌‌جامعۀ‌‌ مدرسین‌‌ حوزۀ علمیۀ‌‌ قم،  1417ق.##51. طبرسی، فضل؛ مجمع‌‌ البیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌سوم، تهران: انتشارات ‌‌ناصرخسرو، 1372ش.##52. طبری، محمد؛ جامع‌‌ البیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.##53. طبری‌‌ کیاهراسی، علی؛ احکام‌‌ القرآن؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1405ق.##54. طوسی، محمد؛ التبیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء‌‌ التراث‌‌ العربی، بی‌‌تا.##55. طیب، عبدالحسین؛ اطیب ‌‌البیان ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌دوم، تهران: انتشارات‌‌ اسلام، 1378ش.##56. عاملی، علی؛ الوجیز فی ‌‌تفسیر القران ‌‌العزیز؛ چاپ ‌‌اول، قم: دارالقرآن‌‌ الکریم، 1413ق.##57. عیاشی، محمد؛ کتاب‌‌ التفسیر، چاپ‌‌اول، تهران: چاپخانۀ ‌‌علمیه، 1380ق.##58. فاضل‌‌مقداد، جمال‌‌الدین؛ کنزالعرفان ‌‌فی‌‌ فقه ‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، تهران: مجمع ‌‌جهانى ‌‌تقریب ‌‌مذاهب اسلامى، 1419ق.##59. فخرالدین‌‌رازى، محمد؛ مفاتیح ‌‌الغیب، چاپ ‌‌سوم، بیروت: داراحیاء‌‌ التراث‌‌ العربی‏، 1420ق.##60. فراء، یحیى‌‌؛ معانى ‌‌القرآن‏؛ چاپ ‌‌اول، مصر: دارالمصریه ‌‌للتألیف‌‌ و‌‌ الترجمه، 1980م.‏##61. فضل‌‌الله، محمد؛ تفسیر من ‌‌وحی‌‌ القرآن، چاپ ‌‌دوم، بیروت: دارالملاک ‌‌للطباعه ‌‌و ‌‌النشر، 1419ق.##62. فیض‌‌کاشانی، محسن؛ ‌‌الأصفی‌‌ فی ‌‌تفسیر القرآن؛ چاپ اول، قم: ‌‌مرکز انتشارات ‌‌دفتر تبلیغات ‌‌اسلامی، 1418ق.##63. قاسمی، محمد؛ محاسن ‌‌التأویل؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1418ق.##64. قرطبی، محمد؛ الجامع‌‌ لأحکام‌‌ القرآن؛ چاپ‌‌‌‌ اول، تهران: انتشارات ‌‌ناصرخسرو، 1364ش.##65. قشیری، عبدالکریم؛ لطایف‌‌ الإشارات؛ چاپ ‌‌سوم، مصر: الهیئه ‌‌المصریه ‌‌العامه ‌‌للکتاب، بی‌‌تا.##66. قمی، علی‌‌؛ تفسیر القمی؛ چاپ‌‌ سوم، قم: دارالکتاب، 1363ش.##67. قونوی، اسماعیل؛ حاشیة ‌‌القونوى ‌‌على ‌‌تفسیر البیضاوى‏؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1422ق.‏##68. کاشانی، فتح‌‌الله؛ تفسیر منهج‌‌ الصادقین‌‌ فی‌‌ الزام‌‌ المخالفین؛ چاپ‌‌ سوم، تهران: کتابفروشی‌‌ محمدحسن‌‌ علمی، 1336ق.##69. کاشانی، فتح‌‌الله؛ زبده ‌‌التفاسیر؛ چاپ ‌‌اول، قم: بنیاد معارف‌‌ اسلامی، 1423ق.##70. کلینى، محمد؛ الکافی؛ چاپ‌‌ اول، قم:‌‌ دارالحدیث، 1429ق.##71. گنابادی، سلطان‌‌محمد؛ تفسیر بیان ‌‌السعاده ‌‌فی‌‌ مقامات‌‌ العباده؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: مؤسسه ‌‌الأعلمی للمطبوعات، 1408ق.##72. ماوردی، على؛ النکت‌‌ و‌‌العیون؛ چاپ‌‌ اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، بی‌‌تا.##73. مجلسى، محمدباقر؛ بحارالأنوار؛ چاپ‌‌دوم، بیروت:دارإحیاءالتراث‌‌العربی‏،1403ق.##74. محلی، جلال‌‌الدین ‌‌و سیوطی، جلال‌‌الدین؛ تفسیر الجلالین؛ چاپ‌‌ ‌‌اول، بیروت: مؤسسه النور للمطبوعات، 1416ق.##75. مدرسی، محمدتقی؛ من ‌‌هدی ‌‌القرآن؛ چاپ‌‌ اول، تهران: دارمحبی ‌‌‌‌الحسین، 1419ق.##76. مطهری، مرتضی؛ مجموعه‌‌ آثار شهید مطهری؛ چاپ‌‌ نهم، تهران: صدرا، 1378ش.##77. مظهری، محمد، التفسیر المظهری؛ چاپ‌‌ اول، پاکستان: مکتبه ‌‌رشدیه، 1412ق.##78. مکارم‌‌شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ‌‌ اول، تهران: دارالکتب‌‌ الإسلامیه، 1374ش.##79. میبدی، رشیدالدین؛ کشف‌‌الأسرار و‌‌عده ‌‌الأبرار؛ چاپ‌‌ پنجم، تهران: انتشارات‌‌ امیرکبیر، 1371ش.##80. نحاس، احمد؛ اعراب‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: منشورات ‌‌محمدعلی‌‌ بیضون/ دارالکتب ‌‌العلمیه، 1421ق.##81. نخجوانی، نعمت‌‌الله؛ الفواتح‌‌ الالهیه ‌‌و المفاتح‌‌ الغیبیه؛ چاپ‌‌ اول، مصر: داررکابى ‌‌للنشر، 1999م‏.##82. نیشابوری، محمود؛ ایجاز البیان عن‌‌ معانی ‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالغرب ‌‌الإسلامی، 1415ق.##83. نیشابوری، نظام‌‌الدین؛ تفسیر غرائب ‌‌القرآن ‌‌ورغائب‌‌ الفرقان؛ چاپ‌‌ اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1416ق.##84. نووى‌‌جاوى، محمد؛ مراح‌‌ لبید لکشف‌‌‌‌ معنى‌‌ القرآن ‌‌‌‌المجید؛ چاپ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه، 1417ق.##1. قرآن کریم.##2. نهج‌البلاغه (شریف الرضی، محمد؛ محقق/ مصحح صبحی صالح؛ قم: هجرت‏، 1414 ق.).##3. آلوسی،محمود؛ روح‌‌المعانی‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه،1415ق.##4. ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمان؛ تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌سوم، عربستان‌‌سعودی: مکتبه ‌‌نزارمصطفی‌‌الباز، 1419ق.##5. ابن‌‌العربی، محمد؛ حکام‌‌القرآن‏؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالجیل، ‏‌‌بی‌‌تا.##6. ابن‌‌بابویه، محمد؛ علل‌‌الشرائع؛ چاپ ‌‌اول، قم: کتابفروشى ‌‌داورى‏، 1385ش.##7. _______________؛ کمال‌‌الدین‌‌و‌‌تمام‌‌النعمه؛ چاپ‌‌ دوم، تهران: اسلامیه، 1395ق.##8. ابن‌‌جوزی، ابوالفرج؛ زادالمسیرفی ‌‌علم‌‌التفسیر؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العربی، 1422ق.##9. ابن‌‌کثیر، اسماعیل؛ تفسیرالقرآن‌‌العظیم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، منشورات‌‌ محمدعلی‌‌بیضون، 1419ق.##10. ابن‌‌عاشور، محمد؛ التحریروالتنویر؛ چاپ ‌‌اول، بی‌‌جا: بی‌‌نا، بی‌‌تا.##11. ابن‌عجیبه، احمد؛ البحر المدید فی‌‌ تفسیر القرآن‌‌ المجید؛ چاپ ‌‌اول، قاهره: حسن‌‌عباس‌‌ زکی، 1419ق.##12. ابن‌‌عربی، محیی‌‌الدین؛ تفسیرابن‌‌عربی؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارإحیاء التراث العربی، 1422ق.##13. ابن‌‌عطیه، عبدالحق؛ المحررالوجیزفی‌‌تفسیرالکتاب‌‌العزیز؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1422ق.##14. ابوالسعود، محمد؛ ارشاد العقل ‌‌السلیم ‌‌الى‌‌ مزایا القرآن‌‌ الکریم؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارإحیاء ‌‌التراث ‌‌العربی‏،‌‌بی‌‌تا.##15. ابوالفتوح‌‌رازی، حسین؛ روض‌‌الجنان‌‌وروح‌‌الجنان‌‌فی‌‌تفسیرالقرآن؛ چاپ ‌‌اول، مشهد: بنیاد پژوهش‌‌های  اسلامی آستان‌‌ قدس‌‌ رضوی، 1408ق.##16. ابوحیان، محمد؛ البحرالمحیط‌‌فی‌‌التفسیر؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالفکر، 1420ق.##17. اسدزاده، عطاءالله؛ «تفسیر تطبیقی ‌‌بخش ‌‌دوم (آیات‌‌110ـ60) سورۀ ‌‌کهف‌‌ از اهم ‌‌تفاسیرروایی‌‌فریقین»؛ پایان‌‌نامۀ ‌‌کارشناسی‌‌ارشد، ‌‌دانشکدۀ ‌‌علوم ‌‌حدیث ‌‌قم،‌‌ 1394ش.##18. اسعدی، ‌‌محمد؛ ‌‌آسیب‌‌شناسی‌‌ جریان‌‌های‌‌ تفسیری؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، ‌‌قم: پژوهشگاه ‌‌حوزه ‌‌ودانشگاه،‌‌ 1392ش.##19. امینی لاری،  لیلا؛ «رمزگشایی ‌‌از ماجرای ‌‌خضر و موسی»، مجلۀ ‌‌الهیات ‌‌و حقوق‌‌ اسلامی، دانشگاه‌‌ ‌‌سیستان ‌‌و ‌‌بلوچستان، شمارۀ3، 1385ش.##20. بابایی، علی‌‌اکبر، عزیزی‌‌کیا، غلام‌‌علی ‌‌و روحانی‌‌راد، مجتبی؛ روش‌‌شناسی ‌‌تفسیر قرآن؛ چاپ ‌‌اول، تهران: سمت، 1379ش.##21. بغوی، ‌‌حسین؛ معالم‌‌ التنزیل ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث‌‌ العربی، 1420ق.##22. بلخی، ابوالحسن؛ تفسیر مقاتل‌‌ بن‌‌ سلیمان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث، 1423ق.##23. بیضاوی، عبدالله؛ أنوارالتنزیل‌‌و‌‌أسرارالتأویل؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث ‌‌العربی، 1418ق.##24. تستری، سهل‏؛ تفسیرالتسترى؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: منشورات ‌‌محمدعلی ‌‌بیضون/ دارالکتب‌‌ العلمیه، 1423ق‏.##25. ثعلبی، ابواسحاق؛ الکشف‌‌و‌‌البیان‌‌عن‌‌تفسیرالقرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء ‌‌التراث‌‌ العربی، 1422ق.##26. ثقفی‌‌تهرانی، محمد؛ تفسیرروان‌‌جاوید؛ چاپ ‌‌سوم، تهران: انتشارات ‌‌برهان، 1398ق.##27. جصاص، احمد، احکام‌‌القرآن؛ چاپ اوّل، بیروت: داراحیاء التراث‌‌العربی، 1405ق.##28. جمل، سلیمان‌‌؛ الفتوحات‌‌ الإلهیه‌‌ بتوضیح‌‌ تفسیر الجلالین؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1427ق.‏##29. جوادی‌‌آملی، عبدالله؛ تفسیرسورۀ‌‌کهف؛ سایت‌‌اسراء.##30. حائری‌‌تهرانی، علی؛ مقتنیات‌‌الدررو ‌‌ملتقطات‌‌ الثمر؛ ‌‌چاپ ‌‌اول، ‌‌تهران: دارالکتب‌‌ الإسلامیه،‌‌ 1377ش.##31. حسینی‌‌ شاه‌‌عبدالعظیمی، حسین؛ تفسیراثناعشری؛ چاپ ‌‌اول، تهران: انتشارات‌‌ میقات، 1363ش.##32. حسینى‌‌شیرازى، محمد؛ تقریب‌‌القرآن‌‌إلى‌‌الأذهان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالعلوم، 1424ق‏.##33. حقی‌‌بروسوی، اسماعیل؛ تفسیرروح‌‌البیان؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالفکر، بی‌‌تا.##34. حوی، سعید؛ الاساس‌‌ فی‌‌ التفسیر؛ چاپ ‌‌ششم، ‌‌قاهره: دارالسلام‏، 1424ق.##35. خفاجى، ‌‌احمد؛ عنایه‌‌القاضى‌‌وکفایه‌‌الراضى؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ ‌‌العلمیه، 1417ق‏.##36. دخیل، علی؛ الوجیزفی‌‌تفسیرالکتاب‌‌العزیز؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: دارالتعارف‌‌ للمطبوعات، 1422ق.##37. دروزه، محمدعزت؛ التفسیرالحدیث‏؛ چاپ ‌‌دوم، ‌‌قاهره: دارإحیاء ‌‌الکتب ‌‌العربیه، 1383ق.‏##38. زمخشری، محمود؛ الکشاف‌‌عن‌‌حقائق‌‌غوامض‌‌التنزیل؛ چاپ ‌‌سوم، بیروت: دارالکتاب ‌‌العربی، 1407ق.##39. روزبهان‌‌بقلى، ابومحمد؛ عرائس‌‌البیان‌‌فى‌‌حقائق‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 2008م‏.##40. زیدان، عبدالکریم؛ المستفادمن‌‌قصص‌‌القرآن‌‌للدعوه‌‌والدعاه؛ چاپ ‌‌اول، ‌‌بیروت/ لبنان: مؤسسه ‌‌الرساله، 1419ق.##41. سمرقندی، اب‍ول‍ی‍ث؛ بحرالعلوم؛ چاپ ‌‌اول، بی‌‌جا: بی‌‌نا، بی‌‌تا.##42. سیدبن قطب، ابن‌‌ابراهیم؛ فی‌‌ظلال‌‌القرآن؛ چاپ‌‌ هفدهم، بیروت/ قاهره: دارالشروق، 1412ق.##43. شاکر، محمدکاظم؛ مبانی‌‌ و روش‌‌های‌‌ تفسیری؛ چاپ ‌‌دوم، تهران: مرکز بین‌‌المللی‌‌ ترجمه ‌‌و نشر المصطفی، 1389ش.##44. شبر، عبدالله؛ الجوهرالثمین ‌‌فی ‌‌تفسیر الکتاب ‌‌المبین؛ چاپ ‌‌اول، کویت: مکتبه ‌‌الألفین، 1407ق.##45. شریف‌‌مرتضی، ‌‌علی؛ تنزیه‌‌الأنبیاء؛ قم: بی‌‌نا، 1250ق.##46. ________________؛ تفسیرشریف‌‌مرتضی؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: شرکه ‌‌الاعلمی ‌‌للمطبوعات‏، 1431ق‏.##47. شوکانی، محمد؛ فتح‌‌القدیر؛ چاپ ‌‌اول، دمشق/ بیروت: دارابن‌‌کثیر/ ‌‌دارالکلم ‌‌الطیب، ‌‌1414ق.##48. صادقی‌‌تهرانی، محمد؛ البلاغ‌‌ فی‌‌ تفسیر القران ‌‌‌‌با لقرآن؛ چاپ ‌‌اول، قم: مؤلف، 1419ق.##49. صاوى، احمد؛ حاشیه‌‌ الصاوى ‌‌على‌‌ تفسیر الجلالین؛ چاپ ‌‌چهارم، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1427ق.‏##50. طباطبایی، محمدحسین؛ المیزان ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن، چاپ‌‌ پنجم، قم: انتشارات‌‌ اسلامی ‌‌جامعۀ‌‌ مدرسین‌‌ حوزۀ علمیۀ‌‌ قم،  1417ق.##51. طبرسی، فضل؛ مجمع‌‌ البیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌سوم، تهران: انتشارات ‌‌ناصرخسرو، 1372ش.##52. طبری، محمد؛ جامع‌‌ البیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالمعرفه، 1412ق.##53. طبری‌‌ کیاهراسی، علی؛ احکام‌‌ القرآن؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، 1405ق.##54. طوسی، محمد؛ التبیان‌‌ فی‌‌ تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: داراحیاء‌‌ التراث‌‌ العربی، بی‌‌تا.##55. طیب، عبدالحسین؛ اطیب ‌‌البیان ‌‌فی ‌‌تفسیر القرآن؛ چاپ ‌‌دوم، تهران: انتشارات‌‌ اسلام، 1378ش.##56. عاملی، علی؛ الوجیز فی ‌‌تفسیر القران ‌‌العزیز؛ چاپ ‌‌اول، قم: دارالقرآن‌‌ الکریم، 1413ق.##57. عیاشی، محمد؛ کتاب‌‌ التفسیر، چاپ‌‌اول، تهران: چاپخانۀ ‌‌علمیه، 1380ق.##58. فاضل‌‌مقداد، جمال‌‌الدین؛ کنزالعرفان ‌‌فی‌‌ فقه ‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، تهران: مجمع ‌‌جهانى ‌‌تقریب ‌‌مذاهب اسلامى، 1419ق.##59. فخرالدین‌‌رازى، محمد؛ مفاتیح ‌‌الغیب، چاپ ‌‌سوم، بیروت: داراحیاء‌‌ التراث‌‌ العربی‏، 1420ق.##60. فراء، یحیى‌‌؛ معانى ‌‌القرآن‏؛ چاپ ‌‌اول، مصر: دارالمصریه ‌‌للتألیف‌‌ و‌‌ الترجمه، 1980م.‏##61. فضل‌‌الله، محمد؛ تفسیر من ‌‌وحی‌‌ القرآن، چاپ ‌‌دوم، بیروت: دارالملاک ‌‌للطباعه ‌‌و ‌‌النشر، 1419ق.##62. فیض‌‌کاشانی، محسن؛ ‌‌الأصفی‌‌ فی ‌‌تفسیر القرآن؛ چاپ اول، قم: ‌‌مرکز انتشارات ‌‌دفتر تبلیغات ‌‌اسلامی، 1418ق.##63. قاسمی، محمد؛ محاسن ‌‌التأویل؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1418ق.##64. قرطبی، محمد؛ الجامع‌‌ لأحکام‌‌ القرآن؛ چاپ‌‌‌‌ اول، تهران: انتشارات ‌‌ناصرخسرو، 1364ش.##65. قشیری، عبدالکریم؛ لطایف‌‌ الإشارات؛ چاپ ‌‌سوم، مصر: الهیئه ‌‌المصریه ‌‌العامه ‌‌للکتاب، بی‌‌تا.##66. قمی، علی‌‌؛ تفسیر القمی؛ چاپ‌‌ سوم، قم: دارالکتاب، 1363ش.##67. قونوی، اسماعیل؛ حاشیة ‌‌القونوى ‌‌على ‌‌تفسیر البیضاوى‏؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1422ق.‏##68. کاشانی، فتح‌‌الله؛ تفسیر منهج‌‌ الصادقین‌‌ فی‌‌ الزام‌‌ المخالفین؛ چاپ‌‌ سوم، تهران: کتابفروشی‌‌ محمدحسن‌‌ علمی، 1336ق.##69. کاشانی، فتح‌‌الله؛ زبده ‌‌التفاسیر؛ چاپ ‌‌اول، قم: بنیاد معارف‌‌ اسلامی، 1423ق.##70. کلینى، محمد؛ الکافی؛ چاپ‌‌ اول، قم:‌‌ دارالحدیث، 1429ق.##71. گنابادی، سلطان‌‌محمد؛ تفسیر بیان ‌‌السعاده ‌‌فی‌‌ مقامات‌‌ العباده؛ چاپ‌‌ دوم، بیروت: مؤسسه ‌‌الأعلمی للمطبوعات، 1408ق.##72. ماوردی، على؛ النکت‌‌ و‌‌العیون؛ چاپ‌‌ اول، بیروت: دارالکتب‌‌ العلمیه، بی‌‌تا.##73. مجلسى، محمدباقر؛ بحارالأنوار؛ چاپ‌‌دوم، بیروت:دارإحیاءالتراث‌‌العربی‏،1403ق.##74. محلی، جلال‌‌الدین ‌‌و سیوطی، جلال‌‌الدین؛ تفسیر الجلالین؛ چاپ‌‌ ‌‌اول، بیروت: مؤسسه النور للمطبوعات، 1416ق.##75. مدرسی، محمدتقی؛ من ‌‌هدی ‌‌القرآن؛ چاپ‌‌ اول، تهران: دارمحبی ‌‌‌‌الحسین، 1419ق.##76. مطهری، مرتضی؛ مجموعه‌‌ آثار شهید مطهری؛ چاپ‌‌ نهم، تهران: صدرا، 1378ش.##77. مظهری، محمد، التفسیر المظهری؛ چاپ‌‌ اول، پاکستان: مکتبه ‌‌رشدیه، 1412ق.##78. مکارم‌‌شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ چاپ‌‌ اول، تهران: دارالکتب‌‌ الإسلامیه، 1374ش.##79. میبدی، رشیدالدین؛ کشف‌‌الأسرار و‌‌عده ‌‌الأبرار؛ چاپ‌‌ پنجم، تهران: انتشارات‌‌ امیرکبیر، 1371ش.##80. نحاس، احمد؛ اعراب‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: منشورات ‌‌محمدعلی‌‌ بیضون/ دارالکتب ‌‌العلمیه، 1421ق.##81. نخجوانی، نعمت‌‌الله؛ الفواتح‌‌ الالهیه ‌‌و المفاتح‌‌ الغیبیه؛ چاپ‌‌ اول، مصر: داررکابى ‌‌للنشر، 1999م‏.##82. نیشابوری، محمود؛ ایجاز البیان عن‌‌ معانی ‌‌القرآن؛ چاپ ‌‌اول، بیروت: دارالغرب ‌‌الإسلامی، 1415ق.##83. نیشابوری، نظام‌‌الدین؛ تفسیر غرائب ‌‌القرآن ‌‌ورغائب‌‌ الفرقان؛ چاپ‌‌ اول، بیروت: دارالکتب ‌‌العلمیه، 1416ق.##84. نووى‌‌جاوى، محمد؛ مراح‌‌ لبید لکشف‌‌‌‌ معنى‌‌ القرآن ‌‌‌‌المجید؛ چاپ‌‌اول، بیروت: دارالکتب‌‌العلمیه، 1417ق.##References##- The Noble Qur’an.##- Ab ol-Fotuh Razi, Hussain (1408 A.H). Rowz al-Janan va Ruh al-Janan fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed.,Mashhad: Foundation of Islamic Researches in Astan Qods Razawi.##- Abu Hayyan, Muhammad (1420 A.H). Al-Bahr ol-Muhit fit-Tafsir. 1st Ed., Beirut: Dar al-Fekr.##- Abu So’ud, Muhammad (N.D). Irshad al-Aql as-Salim ela Mazaya al-Qur’an al-Karim. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Alusi, Mahmud (1415 A.H). Rooh ol-Ma’ani fi Tafsir al-Qur’an al-Azim. 1st ED., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Ameli, Ali (1413 A.H). Al-Wajiz fi Tafsir al-Qur’an al-Aziz. 1st Ed., Qom: Dar al-Qur’an al-Karim.##- Amini Lari, Leyla (1385 S.H). Deciphering the Story of Khidr and Muses. The Journal of Theology and Islamic Rights, Sistan & Baluchestan University, Issue 3.##- As’adi, Muhammad (1392 S.H). The Pathology of the Exegetical Movements. 1st Ed., Qom: Research Center for Howzeh & University.##- Asadzadeh, Ata’ ol-Lah (1394 S.H). The Comparative Exegesis of the Second Part of Surah al-Kahf (60-110) According to the Most Significant Sunni and Shi’ite Narrative Exegesis. M.A Thesis, Faculty of Hadith at the University of Qom.##- Ayyashi, Muhammad (1380 S.H). Kitab at-Tafsir. 1st Ed., Tehran: Elmieh.##- Babaii, Ali Akbar; Azizikia, Gholam Ali & Rohanirad, Mojtaba (1379 S.H). The Methodology of the Qur’anic Exegesis. 1st Ed., Tehran: Samt.##- Baghavi, Hussain (1420 A.H). Ma’alam at-Tanzil fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Balkhi, Ab ol-Hasan (1423 A.H). Tafsir Maqatil ibn Sulayman. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Beizawi, Abd ol-Lah bin Umar (1418 A.H). Anwar at-Tanzil va Asrar at-Ta’wil. Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Dakhil, Ali (1422 A.H). Al-Wajiz fi Tafsir al-Kitab al-Aziz. 2nd Ed., Beirut: Dar at-Ta’arof lel-Matbu’at.##- Daruzah, Muhammad Ezzat (1383 S.H). At-Tafsir al-Hadith. 2nd Ed., Cairo: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Fara’, Yahya ibn Ziyad (1980). Ma’ani al-Qur’an. 1st Ed., Egypt: Dar al-Mesriah.##- Fazel Meqdad, Jamal ed-Din (1419 A.H). Kanz ol-Qur’an fi Fiqh al-Qur’an. 1st Ed., Tehran: The World Forum for Proximity of Islamic Schools of Thought.##- Fazl ol-Lah, Muhammad (1419 A.H). Tafsir Min Wahy al-Qur’an. 2nd Ed., Beirut: Dar al-Melak.##- Feiz Kashani, Mohsen (1418 A.H). Al-Asfa fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Qom: Daftar Tablight Islami.##- Gonabadi, Soltan Muhammad (1408 A.H). Tafsir Bayan os-Sa’adh fi Maqamat al-Ebadah. 2nd Ed., Beirut: Scientific Corporation for the Journals.##- Ha’eri Tehrani, Ali (1377 S.H). Moqtaniat ad-Doror Moltaqetat ath-Thamar. 1st Ed., Tehran: Dar al-Kotob al-Islamiah.##- Haqqi Barsawi, Isma’iil (N.D). Tafsir Rouh ol-Bayan. 1st Ed., Beirut: Dar al-Fekr.##- Havi, Sa’iid (1424 A.H). Al-Asas fit-Tafsir. 6th Ed., Cairo: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Hussaini Shah Abd ol-Azimi, Hussain (1363 S.H0. Tafsir Ethna Ashari. 1st Ed., Tehran: Miqat.##- Husseini Shirazi, Muhammad (1424 A.H). Taqrib al-Qur’an elal-Azhan. 1st Ed., Beirut: Dar ol-Ulum.##- Ibn Abi Hatam, Abd or-Rahman (1419 A.H). Tafsir al-Qur’an al-Azim. 3rd Ed., Saudi Arabia: Nazar Mustafa al-Baz School.##- Ibn al-Arabi, Muhammad (N.D). Ahkam al-Qur’an. 1st Ed.,Beirut: Dar al-Jeyl.##- Ibn Arabi, Mohy ed-Din (1422 A.H). Tafsir ibn Arabi. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Ibn Ashur, Muhammad (N.D). At-Tahrir vat-Tanwir. 1st Ed., N.P: N.P.##- Ibn Atia, Abd ol-Haq (1422 A.H). Al-Muharrar al-Wajiz fi Tafsir al-Kitab al-Azizi. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Ibn Babwiah, Muhammad (1385 S.H). Elal osh-Sharaye’. 1st Ed., Qom: Davari Bookshop.##- Ibn Babwiah, Muhammad (1395 S.H). Kamal od-Din nva Tamam on-Ne’mah. 2nd Ed., Tehran: Islamieh.##- Ibn Juzay, Ab ol-Faraj (1422 A.H). Zad al-Masir fi Elm at-Tafsir. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Arabi.##- Ibn Kathir, Isma’iil (1419 A.H). Tafsir al-Qur’an al-Azim. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah-Manshurat Muhammad Ali Beizun.##- Ibn Ojaibeh, Ahmad (1419 A.H). Al-Bahr al-Madid fi Tafsir al-Qur’an al-Majid. 1st Ed., Cairo: Dr. Hasan Abbas Zaki.##- Jamal, Sulayman (1427 A.H). Al-Fotuhat al-Elahiah be-Twzih Tafsir al-Jalalin. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Jassas, Ahmad (1405 A.H). Ahkam al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Javadi Amoli, Abd ol-Lah (N.D). Tafsir Surah al-Kahf. Asra’ Website.##- Kashani, Fath ol-Lah (1366 S.H). Tafsir Munhaj os-Sadeghin fi Ilzam al-Mukhalefin. 3rd Ed., Tehran: Muhammad Hasan Elmi Press.##- Kashani, Fath ol-Lah (1423 A.H). Zobdah at-Tafasir. 1st Ed., Qom: Islamic Theology Foundation.##- Khafaji, Ahmad (1417 A.H). Enayat ol-Qazi va Kefayat or-Razi. 1st Ed., Beirut: Dar al-Koto al-Elmiah.##- Koleini, Muhammad (1429 A.H). Al-Kafi. 1st Ed., Qom: Dar ol-Hadith.##- Mahalli, Jalal ed-Din & Suyuti, Jalal ed-Din (1416 A.H). Tafsir al-Jalalin. 1st Ed., Beirut: Nur Institute for the Journal. ##- Majlesi, Muhammad Baqer (1403 A.H). Bahar ol-Anwar. 2nd Ed.,Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Makarim Shirazi, Naser (1374 S.H). Tafsir Nemoone. 1st Ed., Tehran: Dar al-Kitab al-Islamia.##- Maverdi, Ali (N.D). An-Nakt val-Uyun. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Mazhari, Muhammad Taqi (1419 A.H). Men Hoda al-Qur’an. 1st Ed., Tehran: Dar Mohebb al-Hussain.##- Meybodi, Rashid od-Din (1371 S.H). Kashf ol-Asrar va Uddat-ol-Abrar. 5th Ed., Tehran: Amir Kabir.##- Modarresi,##- Mutahhari, Morteza (1378 S.H). Majmu’e Asar (Collection of Books). 9th Ed., Qom: Sadra.##- Nakhjavani, Ne’mat ol-Lah (1999). Al-Favateh al-Elahiah val-Mafateh al-Ghaybiah. 1st Ed., Egypt: Dar Rekabi len-Nashr.##- Neishaburi, Mahmud (1415 A.H). Ijaz al-Bayan an Ma’ani al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar al-Gharb al-Islami.##- Neishaburi, Nezam od-Din (1416 A.H). Tafsir Ghara’eb al-Qur’an va Ragha’eb al-Furqan. 1st Ed.,Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Nohas, Ahmad (1421 A.H). E’rab al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Manshurat Muhammad Ali Beizun/ Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Nuvi Javi, Muhammad (1417 A.H). Marah Labid le-Kashf Ma’ni al-Qur’an al-Majid. 1st Ed., Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Qasemi, Muhammad (1418 A.H). Mohsen at-Ta’wil. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Qashiri, Abd ol-Karim (N.D). Lata’ef ol-Esharat. 3rd Ed., Egypt: Egyptian Assembly for Book.##- Qomi, Ali (1363 S.H). Tafsir al-Qomi. 3rd Ed., Qom: Dar al-Kitab. ##- Qunavi, Isma’iil (1422 A.H). Hashiah al-Qunavi ala Tafsir al-Beizavi. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Qurtubi, Muhammad (1364 S.H). Al-Jami’ le-Ahkam al-Qur’an. 1st Ed., Tehran: Naser Khosrow.##- Ruzbahan Boqli, Abu Muhammad (2008). Ara’es al-Bayan fi Haqaeq al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-Elmiah.##- Samarqandi, Abu Layth (1416 A.H).  Bahr ol-Ulum. 1st Ed., N.P: N.P.##- Seyed Qotb, Ibn Ibrahim (1412 A.H). Fi Zilal al-Qur’an. 17th Ed., Beirut & Cairo: Dar ash-Shoruq.##- Shaker, Muhammad Kazem (1389 S.H). Exegetical Principles and Methods. 2nd Ed., Tehran: International Translation and Publication Center of al-Mustafa.##- Sharif Morteza, Ali (1250 A.H). Tanziat ol-Anbia. Qom: N.P.##- Sharif Morteza, Ali (1431 A.H). Tafsir Sharif Morteza. 1st Ed., Beirut: Scientific Corporation for the Journals.##- Sharif Razi, Muhammad (1414 A.H). Nahj ol-Balaghah. Researched by Saleh Sobhi, Qom: Hijrat.##- Tabari Kiaharasi, Ali (1405 A.H). Ahkam al-Qur’an. 2nd Ed., Beirut: Dar al-Kotob al-EIlmia.##- Tabari, Muhammad (1412 A.H). Jame’ al-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar ol-Ma’rifah.##- Tabarsi, Fazl (1372 S.H). Majma’ al-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. 3rd Ed., Tehran: Naser Khosrow.##- Tayyeb, Abd ol-Hussain (1378 S.H). Atyab ol-Bayan fi Tafsir al-Qur’an. 2nd Ed., Tehran: Islam.##- Testari, Sahl (1423 A.H). Tafsir at-Testari. 1st Ed., Beirut: Manshurat Muhammad Ali Beizun-Al-Elmiah.##- Tha’labi, Abu Ishaq (1422 A.H). Al-Kashf va al-Bayan an Tafsir al-Qur’an. 1st Ed.,Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Thaqafi Tehrani, Muhammad (1398 S.H). Tafsir-e Ravan-e Javid (Eternal Mind). 3rd Ed., Tehran: Borhan.##- Tusi, Muhammad ibn Hasan (1388 S.H). At-Tibyan fi Tafsir al-Qur’an. 1st Ed., Beirut: Dar Ehya’ at-Turath al-Arabi.##- Zamakhshari, Mahmud (1407 A.H). Al-Kashshaf an Haqa’iq Ghavamiz at-Tanzil. 3rd Ed., Beirut: Dar al-Kitab al-Arab.##- Zeydan, Abd ol-Karim (1419 A.H). Al-Mostafad men Qesas al-Qur’an led-Da’vah vad-Do’a. 1st Ed., Beirut/Lebanon: Ar-Risalah.##

0 بررسی تطبیقی مسئله «وراثت انبیاء» و «خطبه فاطمه زهراء(ع) در جریان غصب فدک» در آراء یوسف شعار و مفسّران فریقین A Comparative Study on “the Prophets’ Inheritance” and “the Sermon of Fatimah Zahra (PBUH) for the Expropriation of Fadak” According to the Views of Yusuf She’ar and Sunni and Shi’ite Commentators http://ptt.qom.ac.ir/article_1347.html 10.22091/ptt.2019.2102.1171 0 مسئله وراثت انبیا از مباحث مهم قرآنی است. ازاین‌رو، مقالة حاضر به بررسی و نقد دیدگاه یوسف شعار در مسئله وراثت انبیاء؛ طبق آیه 16 سورة مبارکه نمل و همچنین به برداشت ایشان از استشهاد فاطمه زهرء(ع) به آیه مزبور در خطبه فدکیه، می‌پردازد. چنان‌که ایشان بر‌خلاف نظر مفسّران شیعه که معتقدند: متبادر از «ارث» در آیه مذبور، ارث از «اموال» و «حقوق» است، این وراثت را در «علم و نبوّت» معنا می‌کند و بر اساس آن، استشهاد فاطمه زهراء(ع) طى خطبه‌اى در حضور بزرگان اصحاب رسول خداJ بر آیه مزبور را افتراء نسبت به ایشان می‌داند. بنابراین، در این پژوهش، با اتکا به معنا و مفهوم سیاق آیات و با استناد به دیدگاه‌های تفسیری و کلامی مفسّران و متکلّمان، نظر این مفسّر مورد نقد و بررسی قرار گرفته است. چنآنکه، در نهایت استشهاد وی به آیات قرآن، اشتباه مفهومی و استناد به خبر «لا یورث الانبیاء» ازسوی ایشان، اشتباه دلالی و سندی، برداشت شده است   1   Abstract The prophets’ inheritance is one of important Qur’anic issues. Thus, the present study aims to critically analyze the viewpoint of Yusuf She’ar on this issue according to the 16th verse of the Holy Surah an-Naml, as well as his interpretation of Fatimah Zahra’s reference to that verse in the sermon of Fadakia. Contrary to Shi’ite commentators who believe that the term “legacy” in the abovementioned verse refers to “property” and “rights”, Yusuf She’ar attribute that to “knowledge and prophecy” and accordingly interprets the reference to the aforementioned verse by Fatimah Zahra in the sermon of Fadak at the presence of the Prophet’s companions as an accusation. Therefore, the present research relying on the meaning and context of the verses and with reference to the exegetical and theological views of commentators and theologians has critically analyzed the ideas of Yusuf She’ar. The results of the study show that his reference to the Qur’anic verses is a conceptual fallacy, and his citation to the verse “Prophets do have any hairs” is perceived as a verdict mistake. Received: 23/12/2018   |   Accepted: 19/5/2019   325 364 سعید مرادی کیاسرائی Sa’iid Moradi Kiasaraii دانش‌آموخته رشته تفسیر و علوم قرآن از دانشگاه قم Iran saeedkia1410@gmail.com محمد هادی مفتح Muhammad Hadi Mofatteh دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم Iran mhmofateh@yahoo.com Keywords: The Prophets’ Inheritance Yusuf She’ar comparative analysis The Verse of Sulayman’s Inheritance The Sermon of Fadak 1. قرآن‌کریم.##2. آلوسى، سید محمود؛ روح المعانى فى تفسیر القرآن العظیم؛‏ بیروت‏: دارالکتب العلمیه‏، 1415ق.‏##3. ابوحیان، محمد بن یوسف‏؛ البحر المحیط فى التفسیر؛ تحقیق صدقی محمد جمیل؛‏ بیروت‏: دارالفکر، 1420‌ق‏.##4. ابوالفتوح رازی، حسین‌بن على‏؛ روض الجنان و روح الجنان فى تفسیرالقرآن‏؛ تحقیق محمدجعفر یاحقى و محمدمهدى ناصح‏؛ مشهد: بنیاد پژوهشهاى اسلامى آستان قدس رضوى،‏ 1408ق‏.##5. ابن‌عطیه أندلسی، عبد الحق‌بن غالب؛ المحرر الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز؛ تحقیق عبد‌السلام عبد الشافی محمد؛ الطبعة الاولى، لبنان: دارالکتب العلمیة، 1413ق/1993م. ##6. ابن‌حجر هیتمی، أحمد بن محمد؛ الصواعق المحرقة على أهل الرفض والضلال والزندقة؛ تحقیق عبد الرحمن الترکی- کامل محمد الخراط؛ الطبعة الأولى، لبنان: مؤسسة الرسالة، 1417ق/1997م.##7. ابن‌عساکر؛ تاریخ دمشق؛ بی‌جا: بی‌نا،‌ بی‌تا.##8. ابن‌ابی‌الحدید، عبدالحمیدبن هبۀ الله؛ شرح نهج‌البلاغه؛ تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم؛ بی‌جا: دارإحیاء الکتب العربیة، بی‌تا.##9. ابن‌حمدون، محمدبن الحسن؛ التذکرة الحمدونیة؛ تحقیق إحسان عباس ـ بکر عباس؛ الطبعة الأولى، بیروت: دار صادر، 1996م.##10. ابن‌أثیر جزری، أبوالسعادت المبارک بن محمد؛ منال الطالب فی شرح طوال الغرائب؛ مکۀ: مرکز البحث العلمی وإحیاء التراث الإسلامی، بی‌تا.##11. ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر؛ تفسیر القرآن العظیم‏؛ تحقیق محمد حسین شمس الدین؛ بیروت‏: دارالکتب العلمیة، 1419ق‏.##12. ابن‌بابویه، محمدبن على؛‏ من لا یحضره الفقیه‏؛ تحقیق و تصحیح على‌اکبر غفارى؛ چاپ: دوم، ‏قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1413‌ق‏.##13. ابن‌طیفور، احمدبن‌ابى طاهر؛ بلاغات النساء؛ قم: انتشارات بصیرتى، بی‌تا.##14. بلاغى نجفى، محمدجواد؛ آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن‏؛ تحقیق واحد تحقیقات اسلامى بنیاد بعثت‏؛ قم: بنیاد بعثت،‏1420ق.‏##15. بخاری جعفی، محمد بن إسماعیل؛ صحیح البخاری؛ تحقیق د. مصطفى دیب البغا؛ الطبعة الثالثة، بیروت: دار ابن کثیر، 1407ق/ 1987م.##16. بلاذری، أحمد بن یحیى؛ فتوح البلدان؛ تحقیق رضوان محمد رضوان؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، 1403ق.##17. حسینی جلالی، سیدمحمدباقر؛ فدک و العوالی او الحوائط السبعة فی الکتاب و السنة و التاریخ و الادب؛ قم: کنگره میراث علمی و معنوی حضرت فاطمه زهراء، 1426‌ق/ 1384‌ش.  ##18. حسینی عاملی، سیدجواد بن محمد؛ مفتاح الکرامة فی شرح قواعد العلاّمة؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.##19. حسینى‌همدانى، سید محمد؛ انوار درخشان؛‏ تحقیق محمد باقر بهبودى؛ تهران: کتابفروشى لطفى‏، ‏1404‌ق.‏##20. ذهبی، محمدحسین؛ التفسیر المفسّرون؛ قاهره: دارالکتب الحدیثیه، 1381ق.##21. راغب اصفهانى، حسین‌بن محمد؛ مفردات ألفاظ القرآن‏؛ تحقیق صفوان عدنان داوودى؛ ‏بیروت: دار القلم‏، 1412‌ق. ‏##22. سیوطی، عبدالرحمن بن‌أبی بکر؛ تاریخ الخلفاء؛ تحقیق محمد محی‌الدین عبدالحمید؛ مصر: مطبعة السعادة، 1371ق/ 1952م.##23. سبحانی، جعفر؛ تفسیر صحیح آیات مشکله قرآن؛ تنظیم و نگارش سیدهادى خسروشاهى؛ چاپ پنجم، قم: مؤسسه امام صادق، 1391/ 1433‌ق.##24. سیدمرتضی، علی بن حسین؛ الشافی فی الامامه؛ تحقیق سید عبدالزهراء حسینی خطیب؛ بی‌جا: بی‌نا، بی‌تا.##25. شعار، یوسف؛ تفسیر آیات مشکله؛ تهران: مجلس تفسیر قرآن، 1369ش.##26. شوکانی، محمد بن علی؛ فتح القدیر الجامع بین فنی الروایة والدرایة من علم التفسیر, بیروت: دار الفکر، بی‌تا.##27. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی؛ الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة؛ بیروت: دار العالم الإسلامی، بی‌تا.##28. طباطبایى، سید محمد حسین؛ ‏المیزان فى تفسیر القرآن؛‏ چاپ پنجم، قم: ‏دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه، 1417ق‏.##29. طبرسى، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فى تفسیر القرآن؛‏ تحقیق محمد جواد بلاغى؛ چاپ سوم، تهران: ‏انتشارات ناصر خسرو، ‏1372ش.‏##30. طوسى، محمد بن حسن؛ التبیان فى تفسیر القرآن؛‏ ‏تحقیق احمد قصیرعاملى؛ ‏بیروت‏: دار احیاء التراث العربى، بی‌تا.##31. طبرى، محمد بن جریر؛ دلائل الامه؛ قم: مؤسسه بعثت، 1413ق.##32. فخر رازی، محمد بن عمر؛ مفاتیح الغیب؛‏ چاپ: سوم‏، بیروت‏: داراحیاء التراث العربی‏، 1420ق‏.##33. فراهیدى، خلیل بن أحمد؛ کتاب العین‏؛ چاپ دوم، قم: نشر هجرت، ‏1409ق.‏##34. قرطبى، محمد بن احمد؛ الجامع لأحکام القرآن‏؛ تهران‏: انتشارات ناصر خسرو، 1364ش‏.##35. کاشانى، ملا فتح‌‌الله‏؛ تفسیر منهج الصادقین فى الزام المخالفین؛‏ چاپ سوم‏، تهران: کتابفروشى محمد حسن علمى‏، ‏1336ش‏.##36. متقی هندی، علی بن حسام الدین؛ کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال؛ تحقیق بکری حیانی- صفوة السقا؛ الطبعة الخامسة، بی‌جا: مؤسسة الرسالة، 1401ق/1981م.##37. مکارم شیرازى، ناصر؛ تفسیر نمونه؛‏ تهران: دار الکتب الإسلامیة‏، 1374ش‏.##38. نیشابوری، مسلم بن الحجاج؛ صحیح مسلم؛ تحقیق محمد فؤاد عبد الباقی؛ بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.##