دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 Comparative Analysis of the Viewpoints of the Usulis and Sunni and Shi’ite Commentators on Exegesis of the Most Important Verses about the Principle of Bira’at بررسی و مقایسه دیدگاه اصولیان شیعه و مفسران فریقین در تفسیر مهم‌ترین آیات اصل برائت 7 36 1181 10.22091/ptt.2018.2085.1169 FA زهرا آتشی دانش آموخته کارشناسی ارشد فقه و مبانی حقوق دانشگاه شیراز مرتضی رحیمی دانشیار بخش علوم قرآن و فقه دانشگاه شیراز، شیراز، ایران محمد جواد سلمانپور دانشیار بخش علوم قرآن و فقه دانشگاه شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2017 05 20 Analysis of the arguments for Bira’at (presumption of innocence) -as one of the most fundamental principles among Shi’ite Usulis (the majority Twelver Shi’ite Muslim group)- is immensely important; and some Usulis have made reference to the verses in the Qur’an to prove this presumption. This article aims to mention the most important Qur'anic verses on the principle of Bira’at such as Surah al-Isra: 15, Surah at-Talaq: 7, Surah al-Anfal: 42; and then to compare the Usulis and Shi’ite and Sunni commentators’ viewpoints in order to determine their commonalities and differences. The Usulis have two perspectives on the given verses. One perspective denotes that those verses imply presumption of innocence and another does not so. Given the first verse (Surah al-Isra: 15), Sunni exegeses mostly point to the difference between religious and rational Bira’at. Moreover, in Twelver exegeses there are perspectives like those of Usulis. Shi’ite and Sunni commentators perceive the second verse (Surah at-Talaq:7) as the negation of unbearable duty from God, and have pointed to some instances of unbearable duties such as Infaq (charity) more than one can afford, insight without having its requirement and so on. These exegeses are compatible with the interpretation of the verse denoting ban on every unbearable duty. Many commentators of both denominations have interpreted the third verse (al-Anfal: 41) with regard to its occasion of revelation (asbab al-Nuzul). Usuli verses have undergone changes and transformations through history. Since Sunni and Shi’ite commentators as well as Usuli scholars in both Islamic jurisprudent denominations have much commonality on the given verses, so comparative analysis of their views can contribute to the convergence and affinity between Fiqh principles and exegesis. اثبات و بررسی ادلة برائت- که یکی از بنیادی‌ترین اصل در نزد اصولیان شیعه است- اهمیت بسیاری دارد. برخی از اصولیان در اثبات اصل برائت به آیاتی از قرآن استناد کرده‌اند. در این مقاله سعی شده است، ابتدا مهم‌ترین آیات اصل برائت؛ مانند آیات 15 اسراء، 7 طلاق و 42 انفال را مطرح کند، سپس، نظرهای اصولیان و مفسران شیعه و اهل تسنن در کتب اصولی و تفسیری را با یکدیگر تطبیق دهد و شباهت‌ها و تفاوت‌ها را مشخص سازد. اصولیان دربارة آیات مزبور دو دیدگاه دارند. براساس یک دیدگاه، آیات مزبور بر اصل برائت دلالت دارند و براساس دیدگاه دیگر، بر اصل برائت دلالت ندارند. در تفاسیر اهل‌سنت درخصوص آیة اول (اسراء: 15) بیشتر به تفاوت بین برائت شرعی و عقلی اشاره ‌شده است و در تفاسیر امامیه نیز همانند دیدگاه اصولیان دو دیدگاه وجود دارد. مفسران شیعه و سنی، آیه دوم (طلاق: 7) را بر نفی تکلیف مالایطاق از طرف خداوند حمل کرده‌اند. برخی از ایشان به مصادیقی از تکلیف مالایطاق، همچون انفاق بیش از توان، معرفت بدون در اختیار بودن اسباب آن و... اشاره نموده‌اند. این نوع تفاسیر با تفسیر آیه به ممنوعیت هر نوع تکلیف مالایطاق منافات ندارند. بسیاری از مفسران هر دو مذهب آیه سوم (انفعال: 41) را با توجه به شأن نزول، آن تفسیر کرده‌اند. آیات اصولی در گذر زمان تغییرات و تحولاتی را پشت سر نهاده‌اند. ازآنجایی‌که مفسران شیعی و اهل‌سنت و نیز دانشمندان اصولی هر دو مذهب فقهی دربارة آیات مورد نظر مشترکات زیادی دارند؛ بررسی تطبیقی آن آیات می‌تواند به همگرایی و نزدیکی دو علم اصول فقه و تفسیر کمک کند.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1181_602c551e60d6d3f5a66f048d0559704c.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 The Role of Rhetorical Science in Exegesis of the Qur’an (A Case Study of Metonymy and Allusion in At-Tibyan by Sheikh Tusi and al-Kashshaf by Zamakhshari) نقش علوم بلاغی در تفسیر قرآن(مطالعة موردی کنایه و تعریض در تفسیر تبیان شیخ طوسی و کشاف زمخشری) 37 63 1182 10.22091/ptt.2018.2636.1254 FA فاطمه عامری دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عرب، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز علیرضا باقر استادیار، زبان و ادبیات عرب، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز Journal Article 2017 11 20 Metonymy is one of the most significant artistic figures of speech in every language which represents the speaker’s skillful and effective discourse. The holy Qur’an as a miracle scripture appropriate for the linguistic requirements of the audience has made use of metonymy figures of speech. Given the importance of Qur’anic metonymy figures and the role of commentators’ rhetorical views on understanding this holy book, it seems necessary to conduct a research in this regard. Comparing two major and valid exegetic books in the Muslim world –At-Tibyan and Kashshaf-, the present study attempts to analyze the effect of rhetorical views of Sheikh Tusi and Zamakhshari on Qur’anic metonymy and allusion and their style in expressing them as well as their effect on the exegesis of Qur’anic verses. The results of this study which is conducted through descriptive analysis revealed that Sheikh Tusi and Zamakhshari have paid attention to the difference between metonymy and allusion, various figures of metonymy, necessity of metonymy, and the role of context in discovering allusive meanings. In some case, Zamakhshari has been under the influence of Sheikh Tusi; however, his discussions are more comprehensive on the exegesis of verses related to divine features in which literal meaning has no place, as well as on arguments related to the purpose of using metonymy and allusion. یکی از پُررنگ‌ترین جلوه‌های هنری هر زبان، به کنایه سخن‌گفتن است؛ که نشانگر قدرت تعبیر گوینده و باعث اثربخشی سخن می‌باشد. قرآن کریم نیز به مثابه متنی اعجازآمیز و متناسب با اقتضائات زبان مخاطب، از تعابیر کنایی بهره گرفته است. باتوجه به اهمیت کنایه‌های قرآنی و نقش دیدگاه‌های بلاغی مفسران در فهم این کتاب آسمانی، تحقیقی در این زمینه شایسته و ضروری است. در پژوهش حاضر کوشش شده تا با مقایسة دو تفسیر مهم و معتبر جهان اسلام- تبیان و کشاف- نقش آرای بلاغی شیخ طوسی و زمخشری در باب کنایه و تعریض و اسلوبی که در بیان کنایه‌ها و تعریض‌های قرآنی برگزیده‌اند، و تأثیر آن در تفسیر آیات قرآن، تحلیل شود. حاصل این پژوهش که با روش توصیفی - تحلیلی انجام شده، گویای آن است که: شیخ طوسی و زمخشری به تفاوت میان کنایه و تعریض، تعابیر مختلف از مفهوم کنایه، توجه به بحث لزوم در کنایه و نقش سیاق در کشف معنای تعریضی پرداخته‌اند. زمخشری در برخی موارد متأثر از شیخ طوسی بوده است؛ اما در چگونگی تفسیر آیات صفات الهی که اراده معنای اصلی محال است و بیان اغراض کاربرد کنایه و تعریض، زمخشری بحث‌های مفصل‌تر و کامل‌تری دارد.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1182_180e1539135814103ae8d487f6c71eff.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 Educational Method of the Noble Qur’an in Changing People’s Behavior in the Age of Revelation through the Verses on Usury (Riba) Prohibition from Sunni and Shi’ite Perspective شیوة تربیتی قرآن کریم درتغییر رفتار مخاطبان عصر نزول در آیات نهی از ربا از دیدگاه فریقین 65 89 1310 10.22091/ptt.2019.2972.1318 FA غلامحسین اعرابی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم null علی احمد ناصح دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم رضا نجفی دانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث پردیس دانشگاه قم Journal Article 2018 03 04 The influence of the Qur’anonculture in the age of revelation and changing people’s behavior back then has been one of the important and challenging issues among commentators and Qur’anic scholars. It is even a more serious matter when it comes to some subjects such as Prohibition of usury and usury devouring as some people get enriched by its unfair interest and it is not easy to restore this process. It is essential to study verses of the Noble Qur’an as well as Sunni and Shi’ite viewpoints in order to achieve results in this research. The obtained results reveal that the educational method of the holy Qur’an is based on gradual practice along with conveying behavioral tranquility to the addressees. In this method, the subject is dealt with step by step, and finally it is announced by giving emphatic commands, imperatives and prohibitions to the addressee. Ban on usury and devouring it is also announced this way and various stages are considered for that. Accordingly, the noble Qur’an starts to familiarize people with this subject using the gradual educational method and then it continues the procedure until ultimate prohibition. Undoubtedly, the educational method of the holy Qur’an on imposing a ban on usury, usury devouring, and many other issues has been unique and not commonplace until then. تأثیرگذاری قرآن بر فرهنگ زمانه و تغییر در رفتار مخاطبان عصر نزول، همواره از مسائل مهم و چالش‌برانگیز میان مفسران و دانشمندان علوم قرآنی است. این مسئله در پاره‌ای از موضوعات؛ مانند نهی از ربا و رباخواری جدی‌تر است؛ چراکه عده‌ای از سود و منافع آن بهرمند شده‌اند و دگرگونی آن به‌راحتی امکان‌پذیر نیست. مطالعة آیات کریمه و دیدگاه فریقین برای این تحقیق ضروری است. نتایج به‌دست آمده، نشان می‌دهد که شیوة تربیتی قرآن‌کریم مبتنی بر روش تدریجی، همراه با القای آرامش رفتاری به مخاطب است. در این روش، به‌صورت گام‌به‌گام به موضوعپرداخته و درنهایت، با دستورات تأکیدی، اوامر و نواهی به مخاطب ابلاغ می‌شود. موضوع نهی از «ربا» و «ربا‌خواری» نیز در همین قالب دیده شده و مراحل متعددی برای آن درنظر گرفته شده است. بر این اساس، قرآن‌کریم با روش تربیت تدریجی، موضوع را از«ایجاد قرابت ذهنی» آغاز می‌کند و تا «نهی نهایی» پیش می‌برد. بی‌تردید، شیوة تربیتی قرآن‌کریم در بسیاری موارد؛ از جمله در موضوع تحریم ربا و ربا‌خواری، منحصر به‌فرد بوده و تا آن زمان، رایج نبوده است.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1310_2e65729ff6ef19a3d8bd320a3890c95d.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 Comparative Analysis of Words Implications in at-Tibyan and al-Muharrar al-Wajiz تحلیل تطبیقی انواع تغییر دلالت کلمه‌ها در تفسیر التبیان و المحرّر الوجیز 91 116 1183 10.22091/ptt.2018.3387.1387 FA صحبت اله حسنوند استادیار گروه معارف قرآن و اهل‌بیت، دانشکده اهل‌بیت، دانشگاه اصفهان Journal Article 2018 07 18 Language, like any other human phenomena, changes over time. Among various components of language, “vocabularies” are subject to change more than any other linguistic components in terms of semantic implications. In interpretation of the Quranic verses, the commentator’s attention to these changes can provide more accurate meanings and concepts of the Quranic verses for the readers. The present research study which is conducted using descriptive analysis and making a comparison between interpretive views of Sheykh Tusi and Ibn Attiya, aims to analyze the role of various changes in words implication in at-Tebyan and al-Muharrar al-Wajiz exegeses. The results of this research indicate that specification, generalization, and transfer are among important forms of implication change in the Qur’anic terms which have been taken into account by both commentators. Sheikh Tusi has focused more on such issues so that in many cases Ibn Attiaya’s lexical analyses are under his influence. Moreover, Tusi and Ibn Attiya in their analyses of Qur’anic lexicography have paid attention to the role of application style in changing word implications and the historical evolution of such changes up until revelation. Making reference to the Qur’an and Arabic poetry and discourse are among interpretive sources used by both commentators in many lexical analyses. زبان، همانند دیگر پدیده‌های انسانی با گذر زمان تغییر می‌کند. از میان اجزای گوناگون زبان، «واژه‌ها» بیش از دیگر اجزای آن از نظر دلالت معنایی، دستخوش تغییر می‌شوند. در تفسیر آیات قرآن، توجه مفسّر به این تغییرات می‌تواند معانی و مفاهیم درست‌تری از آیات را فراروی مخاطبان قرار دهد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و تطبیق آرای تفسیری شیخ طوسی و ابن‌عطیه به تحلیل نقش انواع تغییر در دلالت کلمه‌ها، در تفسیر التبیان و المحرّر الوجیز می‌پردازد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که تخصیص، تعمیم و انتقال دلالت، اشکال مهم تغییر در دلالت کلمه‌های قرآن بوده که هر دو مفسّر به آن توجه داشته‌اند. شیخ طوسی بیشتر از ابن‌عطیه به این‌گونه مباحث پرداخته، به‌طوری که در بسیاری از موارد تحلیل‌های لغوی ابن‌عطیه متأثر از شیخ طوسی است. طوسی و ابن‌عطیه در بررسی مفردات قرآن، به نقش استعمال در تغییر دلالت کلمه‌ها و سیر تاریخی این تغییرات تا زمان نزول توجه داشته‌اند. استناد به قرآن و استشهاد به شعر و کلام عرب، ازجمله منابع تفسیری هردو مفسّر در بسیاری از تحلیل‌های لغوی به‌شمار می‌آید.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1183_9e30c21f437fe6721de8be75ff3148c9.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 An Analysis of the Interpretative Views on Hijab Verses and the Criminology of Not Wearing Islamic Hijab بررسی دیدگاه‌های تفسیری آیات حجاب و مجرمانه بودن عدم رعایت حجاب شرعی 117 146 1184 10.22091/ptt.2018.3505.1408 FA بهروز سراقی استادیار گروه حقوق دانشگاه آیت‌الله بروجردی میثم خزائی استادیار گروه حقوق دانشگاه آیت‌الله بروجردی Journal Article 2018 08 12 One of the religious commands emphasized in the holy Shari’ah of Islam is Hijab or Islamic dress of men and women so that it can represent modesty and chastity or heartfelt purity in humans. Many Qur’anic verses and traditions point to the importance and obligation of Islamic dress for adults in front of any stranger outside immediate family (Namahram). It should be admitted that obeying or not obeying Islamic dress has a significant effect on the chastity or deviation of people in Islamic society. By advocating this fallacy that Hijab or dress is a quite private and personal issue, some ignore its religious and social influence on social health or the impact of not obeying Hijab and bad Hijab on spreading ethical corruption and social disorder. They believe that government cannot act against not having Hijab by enjoining good and forbidding evil as in their view bad Hijab is not basically considered a crime. Based on the principles of the Qur’an and Hadith, the present study extracts the concept and command of Islamic dress and its relative crimes with regard to the views of Sunni and Shi’ite commentators. Moreover, it confirms and approves the criminality of not having Hijab or bad Hijab using the viewpoints of commentators, Islamic jurists, as well as the decree which states “there is penalty for every guilt”. یکی از واجبات الهی که در شرع مقدس اسلام مورد تأکید قرار گرفته است، مسئله پوشش (حجاب) زن و مرد است؛ به‌گونه‌ای که چگونگی پوشش می تواند نماد حیا و عفت یا طهارت قلبی در انسان باشد. آیات و روایات بسیاری به اهمیت و وجوب پوشش شرعی برای مکلفین در برابر نامحرم اشاره دارند. باید پذیرفت مراعات یا عدم مراعات پوشش اسلامی، سهم بسزایی در سلامت یا انحطاط افراد جامعه اسلامی دارد. برخی با ترویج این شبهه که مسئله پوشش یا حجاب امری کاملاً شخصی و فردی است، از کارکرد دینی و اجتماعی حجاب در سلامت جامعه و یا تأثیر عدم رعایت حجاب و بدپوششی در ترویج مفاسد اخلاقی و ناهنجاری‌های اجتماعی غفلت کرده و معتقدند که حکومت نمی‌تواند برای مبارزه با بی‌حجابی از باب امر به معروف و نهی از منکر اقدام نماید؛ چراکه اساسا بدحجابی جرم نیست. پژوهش حاضر براساس مبانی قرآنی و روایی، مفهوم و حکم پوشش شرعی و مفهوم جرم در آیات را با مراجعه به نظر مفسران امامیه و اهل‌سنت به دست آورده است. همچنین، عنوان مجرمانه‌بودن بدحجابی و بی‌حجابی (عدم رعایت پوشش شرعی)را با بهره‌گیری از دیدگاه‌های مفسران و فقیهان و قاعده «لکل ذنب حد» تأکید و اثبات کرده است.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1184_66147c5517b3c472065ec097b357cf3e.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 The Objectivity of Structural Exegesis in Tafsir al-Mizan, al-Asas fi at-Tafsir, and fi Zilal al-Qur’an (Comparative Study of Surah Shura) ضابطه‌مندی تفسیر ساختاری در تفاسیر المیزان، ألأساس فی القرآن و فی ظلال القرآن 147 196 1225 10.22091/ptt.2018.2708.1279 FA طلعت حسنی بافرانی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم معصومه امامی دانش آموخته کارشناسی ارشد رشته علوم و قرآن حدیث دانشگاه قم Journal Article 2017 12 12 The theory of “structural exegesis” in the sense that there is thematic and conceptual integrity and cohesion among verses of every chapter in the Quran relies on “revelatory arrangement of verses” and “thematic cohesion in the Qur’anic chapters”; and like any other theory, it has some supporters and opponents. Allameh Tabatabaii -Shi’ite great commentator- and Seyed Qotb and Sa’iid Hawwa -two Sunni great commentators- believe in this theory and are committed to its principles so that the effects of this belief is noticeable in their exegeses (Tafsir al-Mizan, al-Asas fi at-Tafsir, and fi Zilal al-Qur’an). This article aims to defend this theory based on descriptive analysis, and it compares the structural exegeses conducted by three abovementioned commentators on the holy Surah Shura as well as its central theme. The results of this study indicate that despite trivial methodological differences, the commentators in all three above exegeses introduce the subject of revelation as a central theme of Surah Shura which confirms the aforementioned interpretative theory as a standard and non-subjective method. نظریة «تفسیر ساختاری»؛ به این معنا که میان آیات هر سوره از قرآن یکپارچگی، وحدت محتوایی و مضمونی وجود دارد، بر دو مبنای «توقیفی بودن چینش آیات» و «وحدت موضوعی سور»، استوار است و مانند هر نظریة دیگری مخالفان و موافقانی دارد. علامه طباطبایی ـ مفسر بزرگ شیعه ـ و سیدقطب و سعید حوی ـ از مفسران بزرگ اهل سنت ـ به این نظریه معتقد و بر مبانی آن پایبندند؛ به‌گونه‌ای که آثار این اعتقاد به‌ وضوح در تفاسیر ایشان (المیزان، فی ظلال القرآن، ألاساس فی القرآن) مشهود است. این مقاله با هدف دفاع از این نظریه و با تکیه بر روش توصیفی _تحلیلی، به مقایسة تفسیر ساختاری سورة مبارکة شوری و موضوع محوری در نظر گرفته شده برای آن توسط این سه مفسر، پرداخته است. همچنین، این مقاله نتیجه می‌‌گیرد که در هر سه تفسیر با وجود اختلاف روش جزئی مفسران، موضوع وحی، به‌عنوان موضوع محوری سورة شوری معرفی شده است. که این امر به نوبة خود سهمی در اثبات ضابطه‌مند و غیرسلیقه‌ای بودن این شیوه از تفسیر را ایفا می‌کند.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1225_d97c8678a6edb74c1689e034853e7a4b.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 The Comparative Semantics of the Term Irteqab (Revelation) in Sunni and Shi’ite Exegesis مفهوم‏شناسی تطبیقی ارتقاب در تفاسیر فریقین 169 196 1185 10.22091/ptt.2018.2793.1297 FA علیرضا شریف دانشجوی دکتری الهیات علوم قرآن و حدیث دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز سید محمد رضوی استادیار دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز Journal Article 2018 01 03 Translators of the words of Wahy (revelation) have considered some vocabularies as synonymous with each other in the translation of the Qur’an. Moreover, sometimes they have applied one single meaning as equivalent for different Arabic words in the Qur’an while paying attention to the accurate meaning of the words is a way to untangle the mystery of some Quranic verses and traditions. Using pictorial translation can provide a more meaningful translation than what Sunni and Shi’ite translators have already stated in their books. The term “Irteqab” in Sunni and Shi’ite exegesis is considered as synonymous with “waiting” so its semantic delicacies are ignored. Comparing Sunni and Shi’ite exegetic theories, it is attempted in this study to delve deep into the ignored points in translation and to analyze the semantics of the term using pictorial interpretative method relying on the Qur’an and the style of the verses in the story of Naqeh Saleh (the miracle camel of Prophet Saleh) in Surah al-Qamar. In addition to maintaining conceptual structure and consistency with the concepts provided by verbal dictionaries, the pictorial interpretative method in this study represents more accurate, tangible, and practical meaning along with the Quranic divine programs for the intended words. Among Sunni and Shi’ite early commentators, Zeyd ibn Ali, Hasan ibn Abi al-Hasan, Abu Sa’iid Khudri, and most importantly Imam Ali (PBUH) have discussed the subject of “Irteqab in Surah Ad-Dukhan” more precisely. مترجمان کلام وحی در ترجمه قرآن، برخی واژگان را معادل هم در نظرگرفته‏اند. گاهی نیز یک معنا را برای واژگانِ متفاوت به‌کار برده‏اند؛ درحالی‌که توجه به مفهوم دقیق واژگان، راهی برای حل معمای برخی آیات و روایات بوده، و با بهره‏گیری از ترجمه تصویری، می‏توان به‌معنایی فراتر از آنچه مفسران فریقین در آثار خویش بیان کرده‏اند، دست یافت. واژة «ارتقاب»، در تفاسیر فریقین هم‏معنا با «انتظار» در نظر گرفته شده و ظرافت‌های معنایی آن نادیده انگاشته شده است. در این تحقیق سعی شده تا با مقایسة نظریه‌های تفسیری شیعه و سنی، نقاط مغفول مانده در ترجمه مورد توجه قرار گیرد و با استفاده از روش تفسیر تصویری، با اتکا به خود قرآن و سیاق آیات ماجرای ناقه صالح در سوره قمر، به مفهوم‌شناسی این واژه پرداخته شود. روش تفسیر تصویری در این پژوهش علاوه بر حفظ ساختار مفهومی و عدم تقابل و تناقض با مفهوم ارائه شده در کتب لغت‏شناسی، معنایی دقیق‏تر، راهگشاتر وکاربردی‏تر را در راستای برنامه‏های الهی قرآن برای واژه مورد نظر ارایه می‏دهد. در میان تفاسیر متقدم فریقین، زید‌بن‌علی، ابن‌عمر، ابن‌عباس، حسن‌بن‌أبی الحسن و أبو‏سعید خدری، و در رأس ایشان امام علی دقیق‏تر به موضوع «ارتقاب دخان» پرداخته‏اند.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1185_82dcd3ddbe978972da4a26050ec0a285.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 The Historical Evolution of Commentators’ Views on the Concept of “Qavvamoon” سیر تاریخی آرای مفسران دربارۀ مفهوم «قَوَّامُونَ» 197 211 1186 10.22091/ptt.2018.2976.1320 FA جعفر نکونام دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم فرنگیس صفی خانی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث دانشکده اصول‌الدین قم محمدجواد نجفی دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه قم Journal Article 2018 03 05 The term “Gavvamoon” (literally maintainers) in Surah An-Nisa (Verse 34) is considered as one of the most challenging Qur’anic terms. Throughout history, various interpretations have been made by commentators on this word. The present article aims to explore the historical evolution of commentators’ opinions and the bases of their emergence since the 1st century A.H. The results of the study show that because during early centuries, man was recognized as the superior gender having special privileges in the public culture, the term “Qavvam” was interpreted as the excellence and supremacy of man over woman in most of exegetic texts up until almost the 12th century A.H. due to the superiority of men over women in terms of wisdom and belief on the one hand, and paying dowry and alimony to women on the other hand. However, since the 12th century A.H. as women started to have more economic, social, and scientific role in society, the term “Qavvamoon” has been interpreted as correspondence, supervision, management, support, guardianship, enjoining good and forbidding wrong in relation to women. Undoubtedly, the scientific and cultural achievements of women have been very effective on the emergence of this interpretative approach. واژۀ «قوامون» در آیة 34 سورة نساء، یکی چالشی‌ترین واژگان قرآنی برشمرده می‌شود. در گذر تاریخ، دربارۀ این واژه، آرای متعددی ازسوی مفسران بیان شده است. مقالة حاضر سیر تاریخی تطور آرای مفسران و عوامل پیدایش آن آرا از قرن اول هجری تاکنون بررسی گردیده است. نتایج این پژوهش حاکی است، ازآنجاکه در قرن‌های نخستین در فرهنگ مردم، مرد به عنوان جنس برتر و دارای امتیازات ویژه شناخته می‌شد، در بیشتر تفاسیر تا حدود قرن دوازدهم، لفظ «قوام» به‌معنای فضیلت، سلطه و حاکمیت مرد بر زن تعبیر و تفسیر شده‌ و دلیل آن را برتری مرد بر زن در عقل و ایمان ازیک‌سو، و پرداختن مهر و نفقه مرد به زن ازسوی دیگر دانسته‌اند؛ اما از قرن دوازدهم به بعد، با افزایش نقش زن در جامعه از جهات اقتصادی، اجتماعی و علمی، واژة قوامون، معانی متنوعی چون کارگزاری، سرپرستی، مدیریت، حمایت، پاسداری، امر به معروف و نهی از منکر مرد نسبت به زن یافته است. تردیدی نیست که رشد علمی و فرهنگی و اجتماعی زنان در پیدایش این رویکرد تفسیری، بسیار تأثیرگذار بوده است.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1186_248cf062522361490b08a2b633c392fd.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 A Review on the Meaning of “Ruku” in the Verse of Wilayah from Sunni and Shi’ite Perspective بازخوانی معنای «رکوع» در آیه ولایت از منظر فریقین 213 238 1187 10.22091/ptt.2018.3031.1332 FA سیدمحمود طیب حسینی دانشیار گروه قرآن‌پژوهی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه Journal Article 2018 04 03 One of the important verses on the subject of Wilayah is Surah Al-Ma’idah: 55 known as the verse of Wilayah that has caused extensive exegetic arguments between Sunni and Shi’ite denominations. This noble verse is controversial due to different perspectives such as asbab al-Nuzul (occasions of revelation), the meaning of Wilayah, the interpretation of “Allazina Amanu”, the reason of plurality in “Allazina Amanu”, and so on. The interpretation of Ruku is one of the basic aspects of this verse which is influential on the comprehension of the other parts of the verse and about which there are serious controversies between Sunni and Shi’ite denominations. The present article critically and comparatively represents the viewpoints of Sunni and Shi’ite commentators on the meaning of ‘Ruku”. This comparative study explores critical views of the Sunnis and Shi’ites, thematic analysis of “Ruku” in the Qur’an in terms of historical review and sequence of Nuzul, as well as its revelatory interpretation -outward Ruku- and its inward interpretation that is humbleness. Seyed Mahmood Tayeb Hoseini <span style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: Symbol; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Bold'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Bold'; mso-char-type: symbol; mso-symbol-font-family: Symbol;" lang="FA" dir="RTL">* Received: 5/3/2018 | Accepted: 11/17/2018 Abstract One of the important verses on the subject of Wilayah is Surah Al-Ma’idah: 55 known as the verse of Wilayah that has caused extensive exegetic arguments between Sunni and Shi’ite denominations. This noble verse is controversial due to different perspectives such as asbab al-Nuzul (occasions of revelation), the meaning of Wilayah, the interpretation of “Allazina Amanu”, the reason of plurality in “Allazina Amanu”, and so on. The interpretation of Ruku is one of the basic aspects of this verse which is influential on the comprehension of the other parts of the verse and about which there are serious controversies between Sunni and Shi’ite denominations. The present article critically and comparatively represents the viewpoints of Sunni and Shi’ite commentators on the meaning of ‘Ruku”. This comparative study explores critical views of the Sunnis and Shi’ites, thematic analysis of “Ruku” in the Qur’an in terms of historical review and sequence of Nuzul, as well as its revelatory interpretation -outward Ruku- and its inward interpretation that is humbleness. Keywords Ruku in the Qur’an, Verse of Wilayah, Comparative Exegesis, Sequence of Nuzul (Revelation) <span style="font-size: 12.5pt; mso-ansi-font-size: 11.0pt; font-family: 'B Titr'; mso-ascii-font-family: Georgia; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-hansi-font-family: Georgia; letter-spacing: -1.0pt; mso-contextual-alternates: yes; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;" lang="FA" dir="RTL"> بازخوانی معنای «رکوع» در آیة ولایت ازمنظر فریقین سیدمحمود طیب‌حسینی<span style="font-size: 10.0pt; mso-ansi-font-size: 9.0pt; font-family: Symbol; mso-ascii-font-family: 'Times New Roman Bold'; mso-hansi-font-family: 'Times New Roman Bold'; mso-char-type: symbol; mso-symbol-font-family: Symbol;" lang="FA">* تاریخ ارسال: 13/02/97 | تاریخ پذیرش: 26/08/97 چکیده یکی از آیه‌های مهم در موضوع امامت که میان دو فرقة اهل‌تسنن و شیعه بحث‌ها و اختلاف‌های گسترده‌ای در تفسیر آن درگرفته، آیة 55 سورة مائده مشهور به آیة ولایت است. این آیة شریفه از زوایا و بخش‌های مختلف همچون شأن نزول، معنا و مقصود ولایت، مقصود از «الذین آمنوا»، علت جمع آمدن «الذین آمنوا» و... قابل بحث است. یکی از بخش‌های اساسی این آیة شریفه که نقش مهمی در فهم سایر بخش‌های آن دارد و اختلافات جدی‌‌ای میان فرق اسلامی دربارة آن وجود دارد، بیان معنا و مقصود «رکوع» در آن است. در مقاله حاضر، به روش تطبیقی دیدگاه مفسران فریقین دربارة معنای «رکوع» نقل و نقد شده است. نقد دیدگاه مفسران شیعه و اهل‌تسنن، بررسی موضوعی واژة رکوع در قرآن براساس سیر تاریخی و ترتیب نزول آیات، و پیرو آن ادعای اینکه «رکوع» در این آیه یک معنای تنزیلی دارد که همان رکوع ظاهری است و یک معنای باطنی دارد و آن خضوع است، در این مطالعه تطبیقی بررسی می‌شود. کلیدواژگان رکوع در قرآن، آیة ولایت، علی، تفسیر تطبیقی، ترتیب نزول. <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: AR-SA;" lang="AR-SA" dir="RTL"> <span style="mso-ansi-font-size: 13.0pt; line-height: 115%; font-family: IRTerafik; mso-ascii-font-family: Cambria; mso-hansi-font-family: Cambria; color: #4f81bd; mso-bidi-language: FA;" lang="FA" dir="RTL"> A Review on the Meaning of “Ruku” in the Verse of Wilayah from Sunni and Shi’ite Perspective Seyed Mahmood Tayeb Hoseini * Received: 5/3/2018 | Accepted: 11/17/2018 Abstract یکی از آیه‌های مهم در موضوع امامت که میان دو فرقة اهل‌تسنن و شیعه بحث‌ها و اختلاف‌های گسترده‌ای در تفسیر آن درگرفته، آیة 55 سورة مائده مشهور به آیة ولایت است. این آیة شریفه از زوایا و بخش‌های مختلف همچون شأن نزول، معنا و مقصود ولایت، مقصود از «الذین آمنوا»، علت جمع آمدن «الذین آمنوا» و... قابل بحث است. یکی از بخش‌های اساسی این آیة شریفه که نقش مهمی در فهم سایر بخش‌های آن دارد و اختلافات جدی‌‌ای میان فرق اسلامی دربارة آن وجود دارد، بیان معنا و مقصود «رکوع» در آن است. در مقاله حاضر، به روش تطبیقی دیدگاه مفسران فریقین دربارة معنای «رکوع» نقل و نقد شده است. نقد دیدگاه مفسران شیعه و اهل‌تسنن، بررسی موضوعی واژة رکوع در قرآن براساس سیر تاریخی و ترتیب نزول آیات، و پیرو آن ادعای اینکه «رکوع» در این آیه یک معنای تنزیلی دارد که همان رکوع ظاهری است و یک معنای باطنی دارد و آن خضوع است، در این مطالعه تطبیقی بررسی می‌شود.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1187_bae132d254a5724f9cec08aa5fd824e2.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 An Evaluation of the Correspondence between Exegetic Traditions of ibn Abbas and Ahl al-Bayt ارزیابی میزان مطابقت روایات تفسیری ابن عباس با روایات اهل بیت (علیهم السلام) 239 270 1234 10.22091/ptt.2019.2666.1263 FA نصرت نیل ساز استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس الهام زرین کلاه استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، مرکز آموزش عالی اقلید، Journal Article 2017 12 01 Abd Allah ibn Abbas is a grand companion of Prophet Muhammad (PBUH) and one of the pioneers in exegesis. With regard to his emphasis on seeking knowledge especially learning exegesis from Imam Ali (PBUH) and also the scholars’ mention on this point when explaining his status in exegesis, this article explores the extent of correspondence between his exegetic traditions and the those of Ahl al-Bayt with emphasis on Jame’ al-Bayan Tabari and Noor ath-Thaqlayn Howayzi using library research method and statistical analysis. The results showed that in 80 percent of the traditions, there is either total correspondence or semi correspondence between their traditions through relations such as general-specific, absolute-bounded, and clear-ambiguous. This correspondence exists in different fields including Kalami, Fiqhi, and literary, as well as in subjects such as non-visibility of God, legitimacy of Nikah Mut’ah (temporary marriage), permissible authorization and so on. Document analysis also revealed that most of this correspondence exists in the method of Sa’iid ibn Jobayr, Ali ibn Abi Talheh, Zahhak ibn Mozahem, Ata’, and Mujahid. It is noteworthy that the traditions of ibn Abbas have the most میزان مطابقت روایات تفسیری ابن‌عباس با روایات اهل‌بیت نصرت نیل‌ساز * الهام زرین‌کلاه ** تاریخ ارسال: 21/11/96 | تاریخ پذیرش: 03/06/97 چکیده عبدالله بن‌عباس، صحابی برجسته پیامبر و از سرآمدان تفسیر است. باتوجه به تصریح خود او به علم‌آموزی؛ به‌ویژه یادگیری تفسیر از حضرت علی، و همچنین اشارۀ عالمان به این مسئله به‌هنگام تبیین جایگاه وی در تفسیر، این مقاله با به‌کارگیری روش کتابخانه‌ای، تجزیه و تحلیل آماری متن و اسانید، به بررسی میزان مطابقت روایات تفسیری وی با روایات ائمه با تأکید بر جامع البیان طبری و نورالثقلین حویزی می‌پردازد. بررسی‌ها نشان می‌دهد در 80درصد روایات، مطابقت ـ یا به نحو تطابق کامل و یا در قالب روابطی همچون عام و خاص، مطلق و مقید، مبین و مجمل ـ وجود دارد. این تطابق در حوزه‌های مختلف، اعم از کلامی، فقهی و ادبی و در موضوع‌هایی همچون عدم رؤیت جسمانی خداوند، حلیت متعه و جواز مجاز و غیره، دیده می‌شود. در تحلیل سندی نیز روشن می‌شود که بیشتر این تطابق‌ها در طریق سعید‌ بن‌جبیر، علی بن‌ابی طلحه، ضحاک بن‌مزاحم، عطاء و مجاهد وجود دارد. گفتنی است، در میان ائمه، بیش‌ترین تطابق روایات ابن‌عباس با روایات امام صادق است. کلیدواژگان ابن‌عباس، اهل‌بیت، جامع البیان، نورالثقلین، روایات تفسیری، مطابقت. * Assistant Professor, Department of the Quranic Sciences and Hadith, Tarbiat Modarres University, | nilsaz@modares.ac.ir ** (Corresponding Author) Assistant Professor, Department of the Quranic Sciences and Hadith, Eqlid Higher Education Center, | ezarinkolah@eghlid.ac.ir * استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس، تهران، | nilsaz@modares.ac.ir ** استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، مرکز آموزش عالی اقلید، نویسنده مسئول | ezarinkolah@eghlid.ac.ir

http://ptt.qom.ac.ir/article_1234_7660820ba10cd81c7b99c2f657acfff1.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 Comparative Analysis of Philosophical Hermeneutic Approaches in the Qur’anic Exegesis بررسی تطبیقی رویکردهای هرمنوتیک فلسفی در تفسیر قرآن 271 296 1242 10.22091/ptt.2019.3981.1493 FA محسن ایزدی دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه قم Journal Article 2019 01 12 Philosophical hermeneutics analytically explores the interpretation of texts. The birthplace of this knowledge which is western philosophy is intermingled with the name of philosophers such as Heidegger and Gadamer. Among Muslim thinkers, the investigation of the process of Qur'anic exegesis and the effect analysis of commentator’s preconceptions and tendencies on his interpretation has a long history. Also in contemporary Islamic theological research, some innovative thinkers adapting common Western philosophical hermeneutics and a maximal approach have started to theorize the susceptibility of theological studies from human knowledge. The impact of some presumptions known as “the principles of Qur'anic exegesis” is commonly agreed; however, the effect of philosophical, Kalami, mystical, psychological, and political preconceptions as well as the influence of commentator’s assumptions and interests on Qur'anic exegesis are yet controversial fields which need further research. This article aims to comparatively analyze and explore the philosophical hermeneutic approaches in the Qur'anic exegesis using descriptive analysis, and by classifying the existing approaches to extremist, conservative, and moderate, it attempts to critically analyze the first two approaches. Finally, by approving and confirming the moderate approach, the article introduces wisdom and purification of Nafs (soul) as essential conditions for applying preconceptions and tendencies. بررسی تطبیقی رویکردهای هرمنوتیک فلسفی در تفسیر قرآن محسن ایزدی* تاریخ ارسال: 25/03/97 | تاریخ پذیرش: 20/08/97 چکیده هرمنوتیک فلسفی به بررسی و تحلیل تفسیر متون می‌پردازد. خاستگاه این دانش که فلسفه غرب است، با نام فیلسوفانی مانند هیدگر و گادامر پیوند خورده است. در بین اندیشمندان مسلمان، بررسی فرایند تفسیر قرآن و تحلیل کم‌وکیف تأثیر پیش‌فهم‌ها و گرایش‌های مفسر در تفسیر او، سابقه‌ای دیرینه دارد. در عرصه دین‌پژوهی اسلامی معاصر نیز برخی نواندیشان با اقتباس از آموزه‌های هرمنوتیک فلسفی رایج در غرب و با رویکردی حداکثری، تأثیرپذیری معرفت دینی از معارف بشری را تئوریزه کرده‌اند. تأثیر برخی از پیش‌فرض‌ها به‌عنوان «مبانی تفسیر قرآن» مورد وفاق همگان است؛ اما آنچه در بین صاحب‌نظران این عرصه محل اختلاف می‌باشد، عبارت است از: تأثیر پیش‌فهم‌های فلسفی، کلامی، عرفانی، روان‌شناختی، سیاسی و ....، نیز تأثیر انتظارات و علائق مفسر در تفسیر قرآن. در این مقاله با روش توصیفی – تحلیلی، رویکردهای هرمنوتیک فلسفی در تفسیر قرآن را مورد تحلیل و بررسی تطبیقی قرار داده و با تقسیم این رویکردها به افراطی، تفریطی و اعتدالی به بررسی و نقد دو رویکرد اول پرداخته‌ایم. سپس، با تبیین و تثبیت رویکرد اعتدالی، عقلانیت و طهارت نفس را به عنوان شرایط لازم جهت استفاده از پیش‌فهم‌ها و گرایش‌ها معرفی کرده‌ایم. کلیدواژگان تفسیر قرآن، هرمنوتیک فلسفی، پیش‌فهم، عقل، طهارت نفس. * Associate Professor, Department of Islamic Teachings, University of Qom, | Mohseneizadi@yahoo.com * دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه قم | Mohseneizadi@yahoo.com

http://ptt.qom.ac.ir/article_1242_795414b929e7d3ad9aeb7ceeb6284e00.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 A Review of Important Indicators in Scientomerics (Co-Citation & Co-Word) and the Necessity of Using Them in Scientific Products Analysis مروری بر شاخص‌های مهم علم‌سنجی (هم‌استنادی و هم‌‌‌واژگانی) و لزوم استفاده از این شاخص‌ها در تحلیل تولیدهای علمی 297 321 1188 10.22091/ptt.2018.3074.1446 FA جعفر عباداله عموقین دانشجوی دکتری پیام نور، تهران ، ایران هادی شریف مقدم دانشگاه پیام نور، تهران، ایران ثریا ضیائی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 2018 10 19 The main objective of this study is to introduce important indicators of scientometrics such as co-citation and co-word and their application in the analysis and visualization of scientific records indexed in citation databases. This research is conducted relying on scientometric approach; and the scientific products related to exegesis in Web of Science database are used as the statistical population in the second part of this research. Using scientometric techniques, experts in information science analyze scientific products and records indexed in different citation databases to find out top authors, countries, institutes, and organizations in every thematic field as well as main topics and core journals in order to visualize the scientific products in every given field for the purpose of scientific mapping using various scientometric techniques such as co-citation and co-word. Showing the frequency of words, co-word analysis displays the most significant research topics in every given field. Moreover, co-citation analysis which has high application in scientific product analysis is used to map the intellectual structure in a research domain. هدف اصلی این تحقیق معرفی شاخص‌های مهم علم‌سنجی؛ مثل هم‌استنادی و هم‌واژگانی و کاربرد این شاخص‌ها در تحلیل و مصورسازی رکوردهای علمی نمایه شده در پایگاه‌های استنادی است. این تحقیق با رویکرد علم سنجی انجام شده و تولیدهای علمی مرتبط با تفسیر در پایگاه وب آو ساینس به عنوان جامعه آماری قسمت دوم این تحقیق در نظر گرفته شده است. متخصصان علم اطلاعات با استفاده از فنون علم‌سنجی، تولیدهای علمی و نیز رکوردهای علمی نمایه‌شده در پایگاه های استنادی مختلف را مورد بررسی قرار داده و ضمن معرفی نویسندگان، کشورها، مؤسسه‌ها و سازمان‌های پرکار یک حوزة موضوعی و همچنین موضوعات اصلی و مجلات هسته، جهت مصورسازی تولیدهای علمی آن حوزه به ترسیم نقشه‌های علمی آن با استفاده از فنون مختلف علم‌سنجی از جمله هم‌استنادی و هم واژگانی می‌پردازند. تحلیل هم‌واژگانی با نشان دادن بسامد واژه‌ها، مهم‌ترین موضوع‌های پژوهشی یک حوزه را نشان می‌دهد. تحلیل هم‌استنادی نیز یکی از فنون پرکاربرد در تحلیل تولیدهای علمی است که برای ترسیم نقشه ساختار فکری یک حوزه پژوهشی به‌کار می‌رود.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1188_2d9d741bc094a696f52ad2a238419769.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی ۲۴۷۶-۴۱۹۱ 4 8 2019 02 20 A Comparative Look to the Term Asatir (Myths) in the Qur’an from the Perspective of Sunni and Shi’ite Commentators and Mythology Scholars تطبیق واژة «اساطیر» در قرآن ازمنظر مفسران فریقین و علمای اسطوره 323 336 1177 10.22091/ptt.2018.1795.1135 FA حمید رهبر عضو هیئت علمی دانشگاه قم Journal Article 2017 02 08 The Qur’an as a brilliant illumination for human guidance was revealed to Prophet Muhammad (PBUH) through words and it has made use of different communicative styles common among scholars including allegory and symbol to teach high truth to humans. From the perspective of Sunni and Shi’ite commentators, the historical contrast between good and evil has been displayed for humankind through various styles in the Qur’an. Amid this contrast, evil atheists of Mecca perceived the term “Asatir” as “absurd” events. The present article analyzes the terms Ostureh and Asatir (literally myth and myths) through a comparison between the views of Sunni and Shi’ite commentators and discoveries of new sciences. According to the results, the above term in the Qur’an as a shared word matches the scientific fields of myth. The results revealed that the atheists’ intention by this term has been false and hallucinatory stories, and in new sciences, the term myth is perceived as metaphysical facts and beliefs of mankind in the past which has its own special usage. قرآن، این نور پرفروغ هدایت بشری که در قالب کلام بر حضرت محمد نازل شده است، از اسلوب‌های مختلف محاوره رایج در بین عقلا؛ از‌جمله از زبان تمثیل و نماد برای تفهیم حقایق برتر به انسان‌ها استفاده کرده است. در قرآن و از نگاه مفسران فریقین، تقابل دیرینه جبهه‌ حق و باطل، در اسلوب‌های گوناگون برای بشر بیان شده است. دراین‌میان، جبهه باطل مشرکان مکه، از واژة «اساطیر» حمل بر وقایع «مهمل» می‌کردند. در این مقاله، واژه‌های «اسطوره و اساطیر»، در یک تحقیق تطبیقی میان نظرات مفسران فریقین و دریافت‌های علوم جدید، مورد بررسی قرار گرفته است؛ بدین معنا که واژة مذکور در قرآن به‌عنوان اشتراک لفظی، کاملاً منطبق بر حیطه‌های علمی اسطوره است. حاصل آنکه منظور مشرکان از این واژه، داستان‌های دروغین و وهم‌آلود بوده و دانش‌های جدید، واژة «اسطوره» به‌عنوان حقایق و باورهای متافیزیکی انسان در اعصار پیش انگاشته شده است و کاربرد خاص خودش را دارد.

http://ptt.qom.ac.ir/article_1177_4458055a1fc3a4acc9c6e717ac94d867.pdf