دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 11 2 2025 09 23 Recognition and Comparative Analysis of the Principles of Human Dignity in the Interpretation of the Quran: A New Approach to the Views of Sayyid Abdul Hussein Tayyib and Sayyid Qutb بازشناسی و تحلیل تطبیقی اصول کرامت انسانی در تفسیر قرآن: رهیافتی نوین به آرای سید عبدالحسین طیب و سید قطب 3899 10.22091/ptt.2025.13692.2502 FA باقر ریاحی‌مهر استادیار گروه قرآن و مستشرقان مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیه(ص) قم 0000-0003-0064-0756 Journal Article 2025 08 21 Human dignity, as one of the most fundamental philosophical and theological issues of the Holy Quran, has always been the focus of epistemological developments in Islamic thought and interpretative studies. The present study, with a comparative approach, aims to systematically identify and analyze the principles of human dignity in the Quran, while clearly examining the differences and similarities between the approaches of two prominent contemporary commentators - Sayyid Abdul Hussein Tayyib and Sayyid Qutb. Accordingly, the main problem of the research is to explain the nature and limits of the principles of human dignity and how they are reflected in the selected interpretations. Based on the analysis of the interpretative texts "Atib al-Bayan" and "Fi Zillal al-Quran", eight fundamental principles in the field of human dignity have been identified, each of which is based on a deep understanding of the semantic structure of the Quran and its educational purposes; principles such as reason and thought, gradualism, equality, freedom of choice, proportionality and moderation, purposefulness, naturalism, and dynamism. The findings of the research indicate that Tayyib, relying on the narrational tradition and emphasizing the social-educational understanding of the verses, interprets human dignity within the framework of the teachings of the Ahl al-Bayt (AS) and with a cohesive approach to the structure of society; while Sayyid Qutb, adopting کرامت انسانی به‌مثابه یکی از بنیادی‌ترین مباحث فلسفی و الهیاتی قرآن کریم، همواره محور تحولات معرفتی در اندیشه اسلامی و مطالعات تفسیری بوده است. پژوهش حاضر با رهیافتی تطبیقی بر آن است تا ضمن بازشناسی و تحلیل نظام‌مند اصول کرامت انسانی در قرآن، تفاوت‌ها و مشترکات رویکردهای دو مفسر برجسته معاصر ــ سید عبدالحسین طیب و سید قطب ــ را به روشنی واکاوی کند. بر این اساس، مسئله اصلی تحقیق، تبیین چیستی و حدود اصول کرامت انسانی و چگونگی انعکاس آن‌ها در تفاسیر منتخب است. بر پایه تحلیل متون تفسیری «اطیب البیان» و «فی ظلال القرآن»، هشت اصل بنیادین در حوزه کرامت انسانی شناسایی شده که هر یک مبتنی بر فهمی عمیق از ساختار معنایی قرآن و مقاصد تربیتی آن است؛ اصولی نظیر تعقل و تفکر، تدریج، برابری، آزادی انتخاب، تناسب و اعتدال، هدفمندی، فطرت‌گرایی و پویایی. یافته‌های پژوهش حکایت از آن دارد که طیب با ابتنا بر سنت روایی و تاکید بر فهم اجتماعی ـ تربیتی آیات، کرامت انسانی را در چارچوب آموزه‌های اهل‌بیت(ع) و با رویکرد انسجام‌بخش به ساختار جامعه تفسیر می‌کند؛ در حالی که سید قطب، با اتخاذ نگرشی اصلاح‌گرایانه و تاکید بر ابعاد حرکت‌آفرین و تمدن‌ساز قرآن، بر نقش بنیادین اندیشه و آزادی اراده فردی در تحقق کرامت انسانی پای می‌فشرد. https://ptt.qom.ac.ir/article_3899_f8f864dd66c72a321c122968e6c8bfe5.pdf