Qom University Comparative Interpretation Research 2476-4191 Articles in Press 2026 05 23 b b 4446 10.22091/ptt.2024.9059.2207 FA Vahid Farhadi university of qom 0000-0002-3172-5165 Ahmad Beheshtimehr faculty of theology / university of Qom 0000-0003-2050-9982 Journal Article 2023 02 02 یکی از مصادیق هدایت تکوینی، هدایت ایصالیه است. پژوهش پیش‌رو با روش تحلیلی و داده‌پردازی توصیفی انتقادی، به دنبال رسیدن به معنا و چیستی هدایت ایصالیه و کاربردهای آن در آثار مفسران شیعه (امامیه) و سنی است. برخی از اندیشمندان اهل تسنن و برخی از علمای شیعه قائلند واژه "هدایت" اگر متعدی بنفسه باشد به معنای ایصالیه است و اگر متعدی بغیره باشد طریقیه خواهد بود و لکن غالب اندیشمندان شیعی با نقض این استدلال، ملاک مذکور را باطل می‌دانند. همچنین در آثار علمای امامیه برای هدایت ایصالیه دست‌کم چهار کاربرد با عنوان‌‌های "هدایت تکوینی عام"، "هدایت ایصالی پاداشی"، "هدایت به امر" و "هدایت ایصالی تشریعی" اسقراء شده است و با نقد کاربرد هدایت "ایصالی تشریعی"، و ارجاع آن به هدایت "ایصالی پاداشی" به نحوه ارتباط این چهار کاربرد پرداخته شده است به این صورت که از جهت شمول رابطه هدایت "عام تکوینی" با کاربردهای دیگر، عام و خاص مطلق به اعمیت واژه هدایت عام تکوینی و رابطه بین هدایت "ایصالی پاداشی" با "هدایت به امر" از جهت شمول تساوی است و لکن از جهت فاعلیت، "هدایت به امر" از مجرای امامت تحقق می‌گیرد بر خلاف هدایت "ایصالی پاداشی" که مستقیماً مستند به خداوند متعال است. در آثار علمای اهل تسنن تنها کاربرد هدایت تکوینی به عنوان هدایت ایصالیه مطرح شده است که تنها فاعل آن خداوند متعال است یکی از مصادیق هدایت تکوینی، هدایت ایصالیه است. پژوهش پیش‌رو با روش تحلیلی و داده‌پردازی توصیفی انتقادی، به دنبال رسیدن به معنا و چیستی هدایت ایصالیه و کاربردهای آن در آثار مفسران شیعه (امامیه) و سنی است. برخی از اندیشمندان اهل تسنن و برخی از علمای شیعه قائلند واژه "هدایت" اگر متعدی بنفسه باشد به معنای ایصالیه است و اگر متعدی بغیره باشد طریقیه خواهد بود و لکن غالب اندیشمندان شیعی با نقض این استدلال، ملاک مذکور را باطل می‌دانند. همچنین در آثار علمای امامیه برای هدایت ایصالیه دست‌کم چهار کاربرد با عنوان‌‌های "هدایت تکوینی عام"، "هدایت ایصالی پاداشی"، "هدایت به امر" و "هدایت ایصالی تشریعی" اسقراء شده است و با نقد کاربرد هدایت "ایصالی تشریعی"، و ارجاع آن به هدایت "ایصالی پاداشی" به نحوه ارتباط این چهار کاربرد پرداخته شده است به این صورت که از جهت شمول رابطه هدایت "عام تکوینی" با کاربردهای دیگر، عام و خاص مطلق به اعمیت واژه هدایت عام تکوینی و رابطه بین هدایت "ایصالی پاداشی" با "هدایت به امر" از جهت شمول تساوی است و لکن از جهت فاعلیت، "هدایت به امر" از مجرای امامت تحقق می‌گیرد بر خلاف هدایت "ایصالی پاداشی" که مستقیماً مستند به خداوند متعال است. در آثار علمای اهل تسنن تنها کاربرد هدایت تکوینی به عنوان هدایت ایصالیه مطرح شده است که تنها فاعل آن خداوند متعال است