دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 Evaluating the Exegetic Foundation of the Miraculousness of the Quran according to Allamah Tabatabai and Ayatollah Javadi Amoli ارزیابی مبنای تفسیری اعجاز قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی و جوادی آملی 4 34 2546 10.22091/ptt.2023.9093.2210 FA دکتر سید رضا مؤدب استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 0000-0001-5845-2307 محمد تقی دیاری استاد، گروه ‌علوم ‌‌قرآن ‌و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، ‌دانشگاه ‌قم، قم، ایران. 0000-0003-4341-8874 جواد جمشیدی حسن ابادی دانشجوی دکتری ‌تفسیر‌ تطبیقی، گروه ‌علوم ‌قرآن ‌و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، ‌دانشگاه‌ قم، قم، ایران Journal Article 2023 02 08 The miraculousness of the Quran is one of the most important exegetic foundations of Allamah Tabatabai and Ayatollah Javadi Amoli. Allamah Tabatabai considers the miraculousness of the Quran to be based on two principles: miraculousness certainly exists and the Quran is one of the instances of miracles. In contrast, Javadi Amoli derives the miraculousness of the Quran through syllogism. Similarly, Javadi Amoli believes that no language can translate the Quran and translation ruins and reduces its subtleties. Thus, he has replaced the translation of the verses with selected exegesis. The other difference between the two exegetes is that Allamah Tabatabai does not consider eloquence to be limited merely to words; rather, it includes both words and meanings. However, Javadi Amoli in a way emphasizes only the meaning and acknowledges that the Arabs had words but the words did not have these exalted meanings. Comparing the foundations of these two exegetes shows that they share a common view regarding the miraculous nature of the Quran; however, there is a difference in the explanation and details of these exegetic foundations between the student and teacher. The most important goal of this article is to probe and analyze the source of this difference in opinion. In this paper, the views of the abovementioned exegetes regarding the basis of the miraculousness of the Quran have been studied using a comparative method. اعجاز قرآن از مهم‌ترین مبانی تفسیری علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی آملی است. علامه طباطبایی اعجاز قرآن را بر دو اصل می‌داند: قطعاً معجزه وجود دارد و قرآن از مصادیق آن معجزات است. در مقابل، جوادی‌ آملی اعجاز قرآن را با استفاده از قیاسی منطقی نتیجه‌گیری کرده است. همچنین جوادی آملی معتقد است که هیچ زبانی توان ترجمۀ قرآن را ندارد و ترجمۀ قرآن را باعث سقوط و کاهش لطافت‌های آن دانسته؛ ازاین‌رو، برگزیدۀ تفسیر را جایگزین ترجمۀ آیات کرده است. وجه افتراق دیگر دو مفسر این است که علامه طباطبایی فصاحت را تنها به لفظ نمی‌داند، بلکه به لفظ و معنا می‌داند. اما ‌جوادی‌ آملی به‌نوعی تنها بر معنا تأکید دارد و اذعان می‌کند که عرب‌ها الفاظ را داشته، ولی الفاظ دارای این معانی والا را نداشته‌اند. مقایسۀ مبانی دو مفسر نشان می‌دهد که این دو مفسر در اصلِ اعجاز قرآن با یکدیگر اشتراک‌نظر دارند، اما، در تبیین و جزئیات این مبنای تفسیری، میان استاد و شاگرد اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. مهم‌ترین هدف این مقاله واکاوی و تحلیل این موضوع است که خاستگاه این اختلاف دیدگاه کجاست. در این مقاله، با روش تطبیقی، دیدگاه دو مفسر یادشده دربارۀ مبنای اعجاز قرآن بررسی شده است.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2546_bc3ef1cf62a945ceec8035bd64bf7212.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 The flow of commentators' opinions in explaining the verses confirming the system of causality in the social field (Case study of verse 32 of Surah Zukhruf) جریان‌شناسی آرای مفسران در تفسیر آیات مؤید علیت در جامعه: مطالعۀ موردی آیۀ ۳۲ زخرف 33 54 2351 10.22091/ptt.2022.8624.2159 FA سیده هانیه مومن دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و فقه، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0002-8435-6033 زهرا قاسم نژاد دانشیار، گروه علوم قرآن و فقه، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران 0000-0003-4655-8707 Journal Article 2022 09 27 One of the laws mentioned in the Holy Quran which has been indicated in many ethical, legal, social, natural, etc. verses directly or indirectly, is the law of causality. The different types of this law such as efficient and final causes, and material and formal causes can be studied and recognized in verses of the Quran. One of these verses in the social sphere that explains the law of causality and which mentions the final cause is verse 32 of the al-Zukhruf Chapter. In this verse, the reason for the “elevation of rank” of some compared to others has been identified as taskhīr. Studying the course of the exegeses of the Holy Quran regarding this phrase in the verses under discussion shows that the understanding of commetators from this phrase has been very different in different time periods, especially in the recent period. Exegetes and Quran researchers have pinpointed various factors in explaining the reason for these exegetic differences; however, among these factors, less attention has been given to the role of “movements” as an external factor that unconsciously influences the understanding of the exegete of the verses of the Quran. The present paper will identify the movement or movements that have played a role in the interpretation of the sentence “… and raised some of them above others in rank, so that some may take others into service…” in the verse under discussion. The findings of this study show that the “master-subject” and “socialism” systems can be recognized as two movements that influence the thoughts of exegetes in the interpretation of the verse under discussion. یکی از قوانین ذکرشده در قرآن کریم، که در بسیاری از آیات اخلاقی، حقوقی، اجتماعی، طبیعی و جز آن به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم بدان اشاره شده، قانون علیت است. اقسام مختلف این قانون، مانند علت فاعلی و غایی، مادی و صوری، در آیات قرآن قابل بررسی و شناسایی است. یکی از این آیات در حوزۀ اجتماعی، که در مقام بیان قانون علیت است و در آن به علت غایی اشاره شده است، آیۀ ۳۲ سورۀ زخرف است. در این آیه علت «ترفیع درجه» برخی نسبت به برخی دیگر «تسخیر» شناسانده شده است. بررسی سیر تفاسیر قرآن کریم دربارۀ عبارت یادشده در آیۀ موردبحث نشان می‌دهد که درک مفسران از این عبارت در دوره‌های مختلف، به‌ویژه در دورۀ اخیر، بسیار متفاوت بوده است. مفسران و قرآن‌پژوهان، در مقام بیان علت این اختلافات تفسیری، عوامل گوناگونی را بازنموده‌اند، اما در میان این عوامل، به نقش «جریان»ها، به‌عنوان عامل بیرونی‌ای که به‌صورت ناخودآگاه بر فهم مفسر از آیات قرآن اثر می‌گذارد، کم‌تر توجه شده است. در مقالۀ حاضر به شناسایی جریان یا جریان‌هایی که در تفسیر عبارت «وَرَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْض دَرَجات لِیَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِیًّا» در آیۀ موردبحث، نقش داشته است، پرداخته می‌شود. نتایج این پژوهش گویای آن است که نظام‌های «ارباب‌ــ‌رعیتی» و «سوسیالیسم» را می‌توان به‌عنوان دو جریان مؤثر بر اندیشۀ مفسران در تفسیر آیۀ موردبحث بازشناخت.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2351_f0c334b24e748772e7a04cd159f0dbeb.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 A Comparative Exegesis regarding “Nūr” in Verse 158 of the al-Aʿraaf Chapter according to Abul Futuh Razi and Other Exegetes تفسیر تطبیقی ابوالفتوح رازی و دیگر مفسران از «نور» در آیۀ ۱۵۷ سورۀ اعراف 55 78 2484 10.22091/ptt.2023.8537.2145 FA علی حسن بیگی ‍ دانشیار، گروه الهیات، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. 0000-0002-9375-8317 Journal Article 2022 08 26 Verse 158 of the al-Aʿraaf Chapter speaks of a light that has been revealed with the Holy Prophet (peace be upon him and his household). Many exegetes believe that al-nūr refers to the Holy Quran in this verse and some exegetes have suggested other views that are as follows: the talking Quran; the Holy Quran; Imam Ali (peace be upon him) and other Imams, and wilayah (mastership). These views each have their own issues and moreover, none of them can provide a suitable answer to the question of why the word maʿah (with/in addition to) has come with the word inzāl (bringing down). However, the interpretation that Abul Futuh Razi has presented for this part of the verse is different from other interpretations. He considers this light to be Imam Ali (peace be upon him). in this paper, the views of the exegetes will be presented, evaluated, and critiqued and it will be shown that Abul Futuh Razi’s exegesis of the mentioned verse does not require justification and interpretation in contrast to that of other exegetes. در آیۀ ۱۵۷ سورۀ اعراف از نوری سخن رفته که همراه پیامبر اکرم (ص) نازل شده است. بسیاری از مفسران معتقدند مقصود از «النُّورَ» در این آیه «قرآن کریم» است، و برخی از مفسران دیدگاه‌های دیگری را مطرح کرده‌اند که عبارت‌اند از: قرآن ناطق؛ قرآن کریم، امام علی (ع) و دیگر امامان (ع)؛ و ولایت. این دیدگاه‌ها هر یک دچار نقدهایی است، افزون بر این‌که هیچ‌کدام نتوانسته‌اند که پاسخ درخوری به این پرسش بدهند که دلیل آمدن «معه» همراه با «انزال» چیست. ولی تفسیری که ابوالفتوح رازی از این بخش از آیۀ ارائه کرده با تفاسیر دیگر متفاوت است. وی این «نور» را حضرت علی (ع) دانسته است. در این نوشتار، دیدگاه‌های مفسران طرح و ارزیابی و نقد می‌شود و نشان داده می‌شود که تفسیر ابوالفتوح رازی از آیۀ مذکور، بر خلاف تفسیر دیگر مفسران، نیازمند توجیه و تأویل نیست.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2484_e1d5dd174d02015000a14e1f75d46426.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 A comparative study of revenge in the Qur'an from the point of view of commentators: (Allameh Tabatabai "Ra" and Seyyed Qutb) تفسیر تطبیقی انتقام از د یدگاه علامه طباطبایی و سید قطب 79 100 2700 10.22091/ptt.2024.9747.2264 FA علی احمد ناصح استاد، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران 0009-0006-9623-1314 غلامحسین اعرابی دانشیار، گروه ‌علوم ‌‌قرآن ‌و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، ‌دانشگاه ‌قم، قم، ایران 0009-0009-9686-3946 سید صدرالدین صدری شال دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه ‌علوم ‌قرآن ‌و حدیث، دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، ‌دانشگاه‌ قم، قم، ایران 1111-1111-1111-1111 Journal Article 2023 08 06 Retaliation is innately present in human beings and instinctively in some animals. Retaliation has various types including divine and non-divine retribution. In this paper, a comparative study of this topic has been conducted in the commentaries of al-Mīzān and Fī Ẓilāl al-Qurʾan and the common and different points between them have been extracted. This study has provided some conclusions that are as follows: 1) Both exegetes consider retaliation as part of divine customs and believe it to be divided into two categories, individual and social. 2) Social retaliation is considered part of the rights of society. 3) Forgiveness and pardon in instances of personal retaliation are good; however, it has been censured regarding social rights. 4) God takes retribution from guilty and sinful human beings when they have been reminded of divine signs and manifestations and proof has been completed over them. 5) Allamah Tabatabai considers qiṣāṣ (equal retribution) as a type of retaliation; however, Syed Qutb does not. 6) Neither of the two exegetes has indicated who the retaliator is when it has a social aspect and is among social rights. 7) Syed Qutb’s discussions regarding retaliation overlap and are sometimes inconsistent; whereas it is not so in the discussions of Allamah Tabatabai. «انتقام» به‌طور فطری در انسان‌ها و به‌طور غریزی در بعضی حیوانات وجود دارد. انتقام دارای اقسام گوناگون است، ازجمله انتقام الهی و غیرالهی. در این مقاله، بررسی تطبیقی این موضوع در تفاسیر المیزان و فی ظلال القرآن و استخراج نکات اشتراک و افتراق آنها انجام شده است. این پژوهش به نتایجی رسیده که عبارت‌اند از: (۱) هر دو مفسر انتقام را جزء سنت‌های الهی دانسته و برای آن دو قسم فردی و اجتماعی قائل‌اند. (۲) انتقام‌های اجتماعی جزء حقوق جامعه شمرده شده است. (۳) عفو و گذشت در موارد انتقام شخصی نیکو، ولی در حقوق اجتماعی نکوهش شده است. (۴) خداوند هنگامی از انسان‌های مجرم و گناهکار انتقام می‌گیرد که آیات و نشانه‌های الهی به آنها یادآوری شده و حجت بر آنها تمام شده باشد. (۵) علامه طباطبایی قصاص را نوعی انتقام می‌داند، ولی سید قطب قصاص را انتقام نمی‌داند. (۶) هیچ‌کدام از دو مفسر متعرض این امر نشده‌اند که در آنجا که انتقام جنبۀ اجتماعی دارد و از حقوق جامعه است انتقام‌گیرنده چه کسی است. (۷) مباحث سید قطب دربارۀ انتقام متداخل و گاهی ناسازگار است، درحالی‌که در مباحث علامه طباطبایی چنین نیست. «انتقام» به‌طور فطری در انسان‌ها و به‌طور غریزی در بعضی حیوانات وجود دارد. انتقام دارای اقسام گوناگون است، ازجمله انتقام الهی و غیرالهی. در این مقاله، بررسی تطبیقی این موضوع در تفاسیر المیزان و فی ظلال القرآن و استخراج نکات اشتراک و افتراق آنها انجام شده است. این پژوهش به نتایجی رسیده که عبارت‌اند از: هر دو مفسر انتقام را جزء سنت‌های الهی دانسته و برای آن دو قسم فردی و اجتماعی قائل‌اند. انتقام‌های اجتماعی جزء حقوق جامعه شمرده شده است. عفو و گذشت در موارد انتقام شخصی نیکو، ولی در حقوق اجتماعی نکوهش شده است. خداوند هنگامی از انسان‌های مجرم و گناهکار انتقام می‌گیرد که آیات و نشانه‌های الهی به آنها یادآوری شده و حجت بر آنها تمام شده باشد. علامه طباطبایی قصاص را نوعی انتقام می‌داند، ولی سید قطب قصاص را انتقام نمی‌داند. هیچ‌کدام از دو مفسر متعرض این امر نشده‌اند که در آنجا که انتقام جنبۀ اجتماعی دارد و از حقوق جامعه است انتقام‌گیرنده چه کسی است. مباحث سید قطب دربارۀ انتقام متداخل و گاهی ناسازگار است، درحالی‌که در مباحث علامه طباطبایی چنین نیست.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2700_16ba11acbe0cf7e5023a756f38d690fc.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 The Comparative Exegesis of Javadi Amoli and Alusi regarding Maraj al-Baḥrain and al-Luʾluʾ wa-l Marjān بررسی تطبیقی تفسیر ظاهری و باطنی «مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ» و «اللُّؤْلُؤُ وَ الْمَرْجَانُ» از منظر جوادی آملی و آلوسی 101 124 2547 10.22091/ptt.2023.9244.2223 FA رضا بنی اسدی استادیار، گروه معارف اسلامی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، یزد، ایران 0000-0002-1709-8070 فاطمه برغون طلبه سطح3، رشته تفسیر و علوم قرآن، حوزه علمیه خواهران امام حسین ع یزد، یزد، ایران 0009-0004-1228-8694 اسما برغون طلبه سطح4، رشته تفسیر تطبیقی قرآن، حوزه علمیه خواهران امام حسین ع یزد، یزد، ایران 0009-0004-5302-8055 Journal Article 2023 03 13 One of the very important topics in understanding the Quran is the discussion of the apparent and inner aspects of the Quran. Some narrations have enumerated seven depths for the Quran. Understanding the apparent aspect of the verses of the Quran is possible for many people; however, not everyone can understand the depths of the Quran and the depth of its depth. Some of the verses of the Holy Quran regarding which the understanding and true intent of the speaker has become controversial among Muslim scholars are verses 19-22 of the al-Rahman Chapter. In these verses, two seas have been mentioned that do not mix despite converging together and from these two seas, pearls and coral are obtained. This paper does a comparative study of the views of two prominent Shiite and Sunni exegetes, that is, Javadi Amoli and Alusi. The findings of this study show that, despite differences, these two exegetes share a common view regarding the apparent interpretation of maraj al-baḥrain (He merged the two seas) and al-luʾluʾ wa-l marjān (the pearl and the coral) in the abovementioned verse; however, they are completely different in their esoteric exegesis of the verses. یکی از مباحث بسیار مهم در فهم قرآن بحث ظاهر و باطن قرآن است. در برخی روایات برای قرآن هفت بطن شمرده شده است. فهم ظاهر قرآن برای بسیاری از افراد ممکن است، اما فهم باطن قرآن و بطونِ بطون آن برای همه ممکن نیست. یکی از آیات قرآن کریم که فهم آن‌ و مراد حقیقی متکلم از آن در میان دانشوران مسلمان اختلاف‌بر‌انگیز شده آیات ۱۹ تا ۲۲ سورۀ الرحمن است. در این آیات از دو دریا یاد شده که به‌رغم تلاقی با هم درنمی‌آمیزند و از این دو دریا لؤلؤ و مرجان به دست می‌آید. این پژوهش به بررسی تطبیقی دیدگاه دو تن از مفسران برجستۀ شیعه و اهل‌سنت، یعنی جوادی آملی و آلوسی، پرداخته است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که این دو مفسر، در تفسیر ظاهری «مرج البحرین» و «لؤلؤ» و «مرجان» در آیات پیش‌گفته، با وجود اختلافات، اشتراک‌نظر هم دارند، ولی در تفسیر باطنی آیات با یک‌دیگر اختلاف کامل دارند.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2547_c78eae370bd3ef70762e58b27aa32e14.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 Comparative Exegesis of Allamah Tabatabai and alHibri’s Views regarding Nushūz in verse 34 of the alNisa Chapter تفسیر تطبیقی علامه طباطبایی و الحبری از نشوز در آیۀ ۳۴ سورۀ نساء  125 149 2548 10.22091/ptt.2023.9027.2196 FA نگار کریم پور دانشجوی دکتری مطالعات زنان، دانشکدۀ زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران 0000-0003-0867-5435 محسن بدره استادیار، گروه مطالعات زنان و خانواده، دانشکدۀ علوم اجتماعی و اقتصاد، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران. Journal Article 2023 01 21 The concept of nushūz (disobedience) in verse 34 of the al-Nisa Chapter is one of the most frequent issues of women’s rights in the Quran. One of the neo-thinkers who pay special attention to this verse is Azizah al-Hibri. Allamah Tabatabai’s al-Mizan, one of the most important books of Shiite exegeses, also includes an interpretation of this verse. This paper, using a comparative exegesis method, delves into Allamah Tabatabai and al-Hibri’s interpretations of nushūz in the abovementioned verse and what similarities and differences these interpretations have with each other. Allamah Tabatabai considers the identity of a woman to be equal to that of a man and believes that one cannot have a biased view toward women. Thus, common assumptions regarding the hitting of women have no place in his view. Al-Hibri addresses nushūz mostly with emphasis on a narration of the Holy Prophet (peace be upon him and his household) in which he interprets it as an evident disgrace, that is, adultery and, as a result, she makes the meaning of nushūz much narrower. مفهوم «نشوز» در آیۀ ۳۴ سورۀ نساء یکی از مسائل پربسامد حقوق زن در قرآن است. یکی از نواندیشانی که به این آیه توجه ویژه‌‌ای دارد عزیزة الحبری است. المیزان علامه طباطبایی، یکی از مهم‌ترین کتب تفسیری شیعه، نیز تفسیر این آیه را در بر دارد. این مقاله، با روش تفسیر تطبیقی، به این می‌پردازد که علامه طباطبایی و الحبری چه تفسیری از نشوز در آیۀ یادشده به دست داده‌اند و این تفاسیر چه شباهت و اختلافی با یکدیگر دارند. علامه طباطبایی شخصیت زن را با مرد برابر می‌شمارد و اعتقاد دارد که نمی‌توان نگاه غرض‌ورزانه‌ایی به زن روا داشت؛ بنابراین، تصورات عوامانه دربارۀ ضرب زنان در اندیشۀ وی جایگاهی ندارد. الحبری، بیشتر با تأکید بر روایت پیامبر اکرم (ص)، به نشوز می‌پردازد که حضرت آن را به فاحشۀ مبینه، یعنی زنا، تفسیر می‌کند و در نتیجه، دایرۀ نشوز را بسیار مضیق‌تر می‌نماید.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2548_c1def1ddcb618a9547d0ae9a0435a3c5.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 The Study and Critique of the Approach of Exegetes regarding Abraham’s Argument in Verse 74 of the Chapter of Hud بررسی و نقد رویکرد مفسران دربارۀ جدال ابراهیم در آیۀ ۷۴ سورۀ هود 150 172 2537 10.22091/ptt.2023.9058.2199 FA میثم کهن ترابی استادیار، گروه فقه و حقوق اسلامی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه بزرگمهر قائنات، خراسان جنوبی، ایران 0000-0002-0439-1737 فریبا چدانی کارشناسی‌ارشد علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران 0000-0002-0558-6122 Journal Article 2023 01 29 Verse 74 of the Chapter of Hud reports Abraham’s argument with God regarding the People of Lot. There are detailed dialogues among Sunni and Shiite exegetes and even their theologians relating to this topic and questions have also been raised in this regard; questions that have challenged the infallibility of Abraham (peace be upon him) specifically and prophets in general. Some have considered the subject of argument to be the person of Lot (peace be upon him) and others the People of Lot. A group believes that Abraham’s argument was an inquiry and probe and some believe that it was an argument meant to be an intercession. After enumerating the different views regarding Abraham’s argument with God, the present paper describes and critiques the views of Shiite and Sunni exegetes regarding this subject through a critical analytic method based on Quranic teachings. Considering the compassionate character of Abraham reflected in the Quran, it seems that the concept of argument is precatory and supplicatory out of compassion and with the intent of finding a way to guide a people who were on the threshold of divine punishment. However, because, based on divine knowledge, this return was not possible, Abraham’s request was denied. Since this argument was before the announcement of God’s final decision, it does not negate infallibility. آیۀ ۷۴ سورۀ هود مجادله ابراهیم (ع) با خداوند دربارۀ قوم لوط را گزارش می‌کند. در ارتباط با این موضوع گفتگوهای مفصلی میان مفسران فریقین و حتی متکلمان آنها مطرح و محمل بروز شبهاتی نیز شده است، شبهاتی که گاه عصمت ابراهیم (ع) را به‌صورت خاص و پیامبران را به‌گونۀ عام به چالش کشیده است. برخی موضوع جدال را شخص لوط (ع) و برخی قوم لوط دانسته‌اند. گروهی بر این باورند که جدال ابراهیم (ع) از باب جستجو و تحقیق بوده و برخی معتقدند جدال به معنای شفاعت است. پژوهش حاضر، پس از برشمردن آرای مختلفی که دربارۀ جدال ابراهیم (ع) با خداوند مطرح شده، با بهره‌گیری از روش تحلیل انتقادیِ مستند به آموزه‌های قرآنی، به توصیف و نقد آرای مفسران فریقین در این موضوع می‌پردازد. با توجه به شخصیت دلسوزی که از ابراهیم (ع) در قرآن کریم بازتابانده شده، به نظر می‌رسد مفهوم جدال خواهش و دعایی بوده است از روی شفقت، به‌منظور یافتن راهی برای هدایت قومی که در آستانۀ عذاب الهی قرار گرفته‌اند. اما به دلیل آن‌که، بر اساس علم الهی، این بازگشت امکان‌پذیر نبوده، با درخواست ابراهیم (ع) مخالفت شده ‌است. این جدال، چون پیش از اعلام تصمیم قطعی پروردگار بوده، نافی عصمت پیامبر نیست.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2537_b8773cd18e45214826bf57f917caa151.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 Criteria for Applying the Interpretive Rule “Authenticity of the Contents of the Independent Sentences of the Qurʾan” in al-Mizan and al-Tahrir wa-l Tanwir معیارهای کاربست قاعدۀ « حجیّت مفاد جمله‌های مستقل قرآن» در المیزان و التحریر و التنویر 173 202 2532 10.22091/ptt.2023.6426.1899 FA علی راد دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران 00000000000000000000 روح الله شهیدی استادیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. shahidi@ut.ac.ir عاطفه محمدزاده دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران. at.mohammadzadeh@ut.ac.ir Journal Article 2020 12 30 The rule of “authenticity of the contents of the independent sentences of the Qurʾan” is one of the rules that has been considered in contemporary exegeses. Allamah Tabatabai and Ibn Ashour have applied this rule in their interpretive discussions. However, they have not explained the criteria and conditions of its application in the framework of a coherent theory so that others can methodically apply this rule in interpretive studies and assess the scope and accuracy of the use of this rule by these two commentators. The result of collecting and analyzing the views of Allameh Tabatabai and Ibn Ashur is that both of them have relied on common criteria in applying the mentioned rule such as referring the sentences to divine traditions, the implication of sentences on belief and moral standards, the existence of reasoning in sentences, and matching the sentences with proverbs. Among the criteria, Allamah Tabatabai has paid special attention to the narrations of the Infallibles (peace be upon them) and the law “The example is taken from the generality of the words not the specificity of the cause”. Therefore, it can be said that although both commentators are somewhat in agreement with each other; however, in general, Allamah Tabatabai has surpassed in the systematic application of this rule due to due to the use of narrations and the interpretive teachings of the AhlulBayt (peace be upon them). قاعدۀ «حجیّت مفاد جمله‌های مستقل قرآن» از قواعدی است که در تفاسیر معاصر بدان توجّه شده است. علامه طباطبایی و ابن‌عاشور در لابه‌لای مباحث تفسیری در المیزان و التحریر و التنویر این قاعده را به کار بسته‌اند. با این حال، معیارها و شرایط کاربست آن را در چارچوب نظریۀ منسجمی تشریح نکرده‌اند تا دیگران بتوانند این قاعده را به‌گونه‌ای روشمند در مطالعات تفسیری به کار گیرند و گستره و صحّت بهره‌گیری این دو مفسر از قاعدۀ یادشده را بسنجند. از گردآوری و تحلیل دیدگاه‌های علامه طباطبایی و ابن‌عاشور چنین به دست می‌آید که هر دو در کاربرد این قاعده بر معیارهایی مشترک ــ مانند اشارۀ جملات به سنن الهی، دلالت جمله‌ها بر ضوابط اعتقادی و اخلاقی، وجود تعلیل در جملات، و تطابق جمله‌ها ــ با مثال‌هایی تکیه زده‌اند. روایات معصومان (ع) و قانون «موردْ مخصص نیست» از معیارهایی است که علامه طباطبایی به‌طور اختصاصی بدان توجّه کرده است. ازاین‌رو، با آنکه هر دو مفسر در به کار بردن قاعدۀ یادشده تا حدودی با یکدیگر همراه بوده‌اند؛ اما، درمجموع، علامه طباطبایی به‌دلیل بهره‌مندی از روایات و آموزه‌های تفسیری اهل‌بیت (ع)، در کاربست نظام‌مند این قاعده از ابن‌عاشور پیشی گرفته است.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2532_1cf9dbc6c242e8caa19ad7df472437d3.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 Analyzing the Origins of the Temporal Aspect of the Theory of Impeccability in the Commentaries of Fakr al-Razi and Ibn Sharaf Shah خاستگاه‌های زمان‌مندی نظریۀ عصمت در آرای تفسیری فخر رازی و ابن‌شرفشاه 203 229 2533 10.22091/ptt.2023.8792.2176 FA محمدهادی صفری دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران (نویسندۀ مسئول). Haadi.safari@chmail.ir 0009-0004-2213-9190 احمد کریمی دانشیار، گروه کلام، دانشگاه قرآن و حدیث، قم، ایران. Ahmad.karimi@gmail.com 0000-0002-5525-2024 Journal Article 2022 11 21 The temporal aspect of the doctrine of impeccability has been a point of contention between absolutists and opponents. By comparing the views of two commentators, Fakhr al-Razi (606 AH), who considers impeccability to be timeless, and Ibn Sharaf Shah al-Hosseini (810 AH), who considers the scope of impeccability to be unquestionable, this study has tried to examine their point of view about the temporal aspect of impeccability in connection with related Quranic words: “dhanb” [al-Fatḥ: 2], “wezr” [al-Sharḥ: 2] and “ḍalāl” [al-Ḍuha: 7]. The findings showed that both commentators do not consider these words to be in conflict with impeccability, and, as a result, it is not possible to conclude from them the temporality of impeccability. However, Fakhr al-Razi emphasized the concept of impeccability’s temporality, which is based on Ashʿaari biases and incorruptible news. He tries not to deviate from his theological thought in this regard with different interpretations, and therefore, his methodological and semantic positions in this regard are not in harmony with his theological point of view. ضلع زمان‌مندی آموزۀ عصمتْ محل تنازع دیدگاه‌های مطلق‌گرا و مخالفان بوده است که گروه اول، گسترۀ زمانی آن را مطلق دانسته‌اند و در مقابل، گروه دوم، آن را به پس از بعثت محدود کرده‌اند. این پژوهش با بررسی تطبیقی دیدگاه فخر رازی، که عصمت را زمان‌مند دانسته، و ابن‌شرفشاه حسینی، که گسترۀ عصمت را تشکیک‌ناپذیر به شمار آورده، تلاش کرده تا بن‌مایۀ دیدگاه آنان دربارۀ زمان‌مندی عصمت را در پیوند با واژگان قرآنی مرتبط ــ یعنی «ذنب» در آیۀ ۲ فتح، «وزر» در آیۀ ۲ شرح، و «ضلال» در آیۀ ۷ ضحی ــ بررسی کند. یافته‌ها نشان داد که هر دو مفسر این واژگان را در تنافی با عصمت نمی‌دانند و در نتیجه، نمی‌توان از آنها زمان‌مندی عصمت را نتیجه گرفت. با این حال، فخر رازی بر انگارۀ زمان‌مندی عصمت، که مبتنی بر سوگیری‌های اشعری‌گرایانه و اخبار خدشه‌پذیر است، تأکید و تلاش کرده تا با تأویلات مختلف از اندیشۀ کلامی خود در این باره عدول ننماید. ازاین‌رو، مواضع روشی و معناشناختی‌اش در این باره با دیدگاه کلامی وی در انسجام و هماهنگی نیست.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2533_01b061c9b3e6d0018d85d8963706d193.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 The Exegetic Method of Majd al-Bayān and Comparing it to the Exegetic Method of al-Ṣāfī روش تفسیری مجد البیان و مقایسۀ آن با روش تفسیر الصافی 230 261 2535 10.22091/ptt.2023.8696.2164 FA زینب روستایی استادیار، دانشکدۀ علوم قرآنی شیراز، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران .zeinabroostaee@yahoo.com 0000-0001-6971-4915 زهرا محمود حقیقی کارشناسی‌ارشد تفسیر قرآن مجید، دانشکدۀ علوم قرآنی شیراز، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. haghighi75z@gmail.com Journal Article 2022 10 22 Majd al-Bayān fī Tafsīr al-Qurʾan, written by Muhammad Husayn Isfahani, is one of the contemporary exegeses that is similar to Fayz Kashani’s Tafsīr al- Ṣāfī in terms of the early structure of the book, exegetic sources, scientific personality, and inclinations of the exegete. On the other hand, in some instances, Isfahani has been influenced by the views of Fayz. Nevertheless, no study has been performed yet regarding the method of Isfahani in Majd al-Bayān and comparing it to the method of Fayz Kashani in Tafsir Ṣāfī. What methods did Isfahani use and what are the similarities and differences between his work and that of Fayz Kashani? These are questions that this study seeks to answer. This study shows that the narrative, rational-jurisprudential, and literary methods are the three prominent methods used by Isfahani in Majd al-Bayān. Isfahani’s plentiful analyses along with the use of narrations remove this exegesis from among the narrative exegeses. Among the manifestations of the rational-jurisprudential method in Isfahani’s exegesis are the following: considering rationalization to be correct, using the argument method in analyzing issues, considering the types of contexts, conceptual development, and eliminating the particularity of verses. Isfahani’s method is not fixed in literary discussions and he has different methods according to the intent. He believes in the Theory of the Spirit of Meaning in analyzing terms even though his view has some differences in some of the details of this theory with other experts. He has also paid less attention to the topics of the morphology, syntax, and rhetoric of the verses. مجد البیان فی تفسیر القرآن، اثر محمدحسین اصفهانی، یکی از تفاسیر معاصری است که از نظر ساختار آغازین کتاب، منابع تفسیری، شخصیت علمی و گرایش‌های مفسر به تفسیر الصافی فیض کاشانی شباهت دارد. از طرفی اصفهانی در مواردی، از آرای فیض اثر پذیرفته است. با این حال، تا کنون پژوهشی دربارۀ روش اصفهانی در مجد البیان و مقایسۀ آن با روش فیض در تفسیر صافی انجام نشده است. این‌که اصفهانی در تفسیر خود از چه روش‌هایی بهره برده است و عملکرد او چه شباهت‌ها و تفاوت‌هایی با فیض کاشانی دارد پرسش‌هایی است که این پژوهش به دنبال پاسخ آن‌ها است. این پژوهش نشان می‌دهد که سه روش روایی، عقلی‌ـ‌اجتهادی و ادبی از روش‌های بارز اصفهانی در مجد البیان است. تحلیل‌های فراوان اصفهانی، همراه با کاربرد روایات، این تفسیر را از تفاسیر روایی محض خارج می‌کند. صحیح دانستن تعقل، استفاده از روش برهانی در تحلیل مسائل، توجه به انواع قراین، توسعۀ مفهومی و الغای خصوصیت از آیات از نمودهای کاربرد روش عقلی‌ـ‌اجتهادی تفسیر اصفهانی است. روش اصفهانی در مباحث ادبی ثابت نیست و به فراخور مقصود، روش‌های مختلفی دارد. در تحلیل مفردات قائل به نظریۀ «روح معنا» است، هرچند دیدگاهش در برخی جزئیاتِ این نظریه با دیگر صاحب‌نظران تفاوت‌هایی دارد. به مباحث صرفی، نحوی و بلاغی آیات نیز کمتر پرداخته است.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2535_00aa026dcd935f9df84384ec48d3bfce.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 Discourse Analysis of Verse Twenty-five of the al-Anfal Chapter in the Exegeses of Sunni and Shia Denominations گفتمان‌کاوی آیۀ ۲۵ سورۀ انفال در تفاسیر فریقین 262 292 2701 10.22091/ptt.2023.9227.2221 FA فاطمه دست رنج دانشیار، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران f-dastranj@araku.ac.ir 0000-0001-8663-7114 نوال حزباوی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. h.naval@ymail.com 0000-0003-2767-9749 Journal Article 2023 03 10 Discourse analysis is one of the new methods that discover the meaning of a text and its underlying layers. Verse twenty-five of the al-Anfal Chapter is one of the verses under discussion between Muslim scholars in which different exegetic views regarding the term fitnah (corruption) and its concept in the verse have been addressed. Focusing on the discourse in the verse is a way to methodically understand the intended meaning in the verse. The present paper seeks to answer the issue of what is the main essence of the discourse in verse twenty-five of the al-Anfal Chapter. Thus, efforts have been made to achieve new findings from the discourse in the verse under discussion considering the social, cultural, and valuative structures in whose context the verse has emerged. In the present study, which has been done using a discourse analysis method, considering the conceptology of the term fitnah, the verbal structure of the verse, and with regards to the relationships of association and succession, it was concluded that the central denotable of the discourse under discussion is the concept of wilayah (mastership). Considering the context of the verses and internal and external evidence, it is clear that the mission of the Holy Prophet (peace be upon him and his household) and the religion of Islam is a wilayah-focused movement and the way to confront corruptions is to hold onto the Book of God and the conduct of the Prophet and similarly, wilayah. The discourse in verse twenty-five of the al-Anfal Chapter is a cautionary and conscious discourse that formulates social relationships between different groups. Thus, in the conceptual system of the Quran, fitnah holds a special position, and the value and anti-value structures form around the central denotable of this discourse which is wilayah. گفتمان‌کاوی یکی از روش‌های جدید است که به کشف معنای متن و لایه‌های زیرین آن می‌پردازد. آیۀ ۲۵ سورۀ انفال از آیات موردبحث میان عالمان مسلمان است که نظرات تفسیری گوناگونی پیرامون واژۀ «فتنه» و مفهوم آن ذیل آیه مطرح شده است. توجه به گفتمان مطرح در آیه راهی برای دریافت‌های روشمند معنای مورد نظر در آن است. نوشتار حاضر به‌دنبال پاسخ به این مسئله است که محور اصلی گفتمان آیۀ ۲۵ سورۀ انفال چیست. ازاین‌رو، تلاش شد تا با در نظر داشتن ساختارهای اجتماعی، فرهنگی و ارزشی‌ای که متن در بستر آن به وجود آمده است به دریافت تازه‌ای از گفتمان آیۀ مورد نظر دست یافت. در پژوهش حاضر، که به روش تحلیل گفتمان انجام شد، با توجه به مفهوم‌شناسی واژۀ فتنه و ساختار زبانی و دستوری آیه و با عنایت به روابط همنشینی و جانشینی، این نتیجه حاصل آمد که دالّ مرکزی گفتمان مورد نظر مفهوم «ولایت» است. با توجه به سیاق آیات و قرائن داخلی و بیرونی، روشن می‌گردد که رسالت پیامبر گرامی اسلام (ص) و دین اسلام جریانی ولایت‌محور است و راه مقابله با فتنه‌ها تمسک به کتاب خدا و سنت پیامبر (ص) و همچنین ولایت است. گفتمان آیۀ ۲۵ سورۀ انفال گفتمانی تحذیری و آگاهانه است که روابط اجتماعی را میان گروه‌های مختلف تنظیم می‌کند. ازاین‌رو، فتنه در نظام مفهومی قرآن جایگاه ویژه‌ای می‌یابد و ساختارهای ارزشی و ضدارزشی حول دالّ مرکزی این گفتمان، که ولایت‌مداری است، شکل می‌گیرد.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2701_bba2a53623dd9094d14bcfde94daac1e.pdf

دانشگاه قم پژوهش های تفسیر تطبیقی 2476-4191 9 2 2023 10 23 The Instances of the Promised Nation in the Vicegerency Verse with a Critical Approach to Fakhr Razi مصادیق قوم موعود در آیۀ استخلاف با رویکردی انتقادی به دیدگاه فخر رازی 293 323 2534 10.22091/ptt.2023.8530.2150 FA حسنعلی نوروزی آزارکی استادیار، دانشکدۀ علوم قرآنی ملایر، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، قم، ایران. h.noruzi@quran.ac.ir 0000-0002-5370-3936 Journal Article 2022 09 06 The religion of Islam, as the last and most complete heavenly religion, has described the future of human beings very clearly in the form of the Mahdism thought. Based on the teachings of the Quran, the final and global governance belongs to the righteous and oppressed and a person from the progeny of the Holy Prophet (peace be upon him and his household) will establish security, servitude to God, and extensive universal justice at the head of the promised people and with divine help and efficient management. Even though belief in the vicegerency of the promised people is accepted in all Islamic denominations and sects; however, there are differences in opinion regarding the instances, place and time, and how the promises in the verse will be realized. The main issue of this study is comparatively studying the Shiite and Sunni views regarding the promised people with emphasis on the views of Fakhr Razi. Fakhr Razi, like many Sunni scholars, believes that the content of the verse was realized in the time of the companions of the Prophet and the verse denotes the caliphate and imamate of the four imams – Abu Bakr, Umar, Uthman, and Ali (peace be upon him) – and the promised people refers to the companions of the Prophet; however, considering the chaotic political and social situation of the time of Imam Ali, he denies that the verse denotes the Imam. Based on the semantic denotation of keywords, the cause of revelation, the contents of verses and narrations, and the definitive history of the Shiites and Sunnis, it is clear that the vicegerency verse refers to the time of the reappearance and governance of Imam Mahdi (may Allah hasten his reappearance).. دین اسلام، به‌عنوان آخرین و کامل‌ترین دین آسمانی، آیندۀ بشر را در قالب اندیشۀ مهدویت بسیار روشن ترسیم کرده است. بر اساس آموزه‌های قرآن، حاکمیت نهایی و جهانی از آنِ صالحان و مستضعفان است و شخصی از نسل پیامبر اکرم (ص)، در رأس قوم موعود، با امدادهای الهی و مدیریتی کارآمد، امنیت، عبودیت و عدالت فراگیر جهانی را مستقر خواهد کرد. هرچند باورمندی به استخلاف قوم موعود مورد قبول همۀ فرق و مذاهب اسلامی بوده است، اما دربارۀ مصادیق، مکان و زمان، و چگونگی تحقق وعده‌های موجود در آیۀ استخلاف اختلاف‌نظر وجود دارد. مسئلۀ اصلی این پژوهش بررسی تطبیقی دیدگاه فریقین دربارۀ قوم موعود، با تأکید بر آرای فخر رازی، است. فخر رازی، همچون بسیاری از دانشمندان اهل‌سنت، معتقد است که محتوای آیه در زمان صحابه محقق شد و آیه بر خلافت و امامت امامان چهارگانه ــ ابوبکر، عمر، عثمان و علی (ع) ــ دلالت دارد و مصداق قوم موعود صحابۀ پیامبر (ص) هستند که البته، با توجه به اوضاع نابسامان سیاسی و اجتماعی زمان حضرت علی (ع)، دلالت آیه را نسبت به آن حضرت (ع) نفی می‌کند. بر اساس دلالت معانی واژگان کلیدی، سبب نزول و محتوای آیات و روایات و تاریخ قطعی فریقین، معلوم می‌شود که آیۀ استخلاف ناظر به دوران ظهور و حاکمیت حضرت مهدی (عج) است.

https://ptt.qom.ac.ir/article_2534_369741318bc087859ae51e6065d92c33.pdf