<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/" xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/" xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/" xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom" version="2.0">
  <channel>
    <title>پژوهش های تفسیر تطبیقی</title>
    <link>https://ptt.qom.ac.ir/</link>
    <description>پژوهش های تفسیر تطبیقی</description>
    <atom:link href="" rel="self" type="application/rss+xml"/>
    <language>fa</language>
    <sy:updatePeriod>daily</sy:updatePeriod>
    <sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
    <pubDate>Tue, 02 Apr 2024 00:00:00 +0330</pubDate>
    <lastBuildDate>Tue, 02 Apr 2024 00:00:00 +0330</lastBuildDate>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی انتقادی دیدگاه زمخشری در معنا شناسی مزّمّل</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_2806.html</link>
      <description>محمود بن عمر زمخشری در &amp;amp;laquo;الکشاف&amp;amp;raquo;، برای آیه‌ی شریفه‌ی &amp;amp;laquo;یا ایّها المزّمّل&amp;amp;raquo;، در مقام بیان معنای ماده‌ی &amp;amp;laquo;زمل&amp;amp;raquo;، دو معنای &amp;amp;laquo;پوشش&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;حمل&amp;amp;raquo; را ذکر کرده و سپس سه شأن نزول &amp;amp;laquo;تهجین و توبیخ پیامبر توسط خدای متعال به علت سستی ایشان در عبادت&amp;amp;raquo;، &amp;amp;laquo;مدح پیامبر توسط خدای متعال به علت نماز خواندن ایشان در چادر عایشه&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;درخواست پوشش از سوی پیامبر از حضرت خدیجه در آغاز وحی&amp;amp;raquo; را مطرح نموده‌است. سه شأن نزولی که برخاسته از معنای &amp;amp;laquo;پوشش&amp;amp;raquo; است، دارای موافقان و مخالفانی در میان مفسرین عامه است. این پژوهش با روش تطبیقی - انتقادی، با بررسی معاجم لغوی و لحاظ نتایج تفاسیر برآمده از هر معنا، هر سه تفسیر از این شأن نزول‌ها را به دلایل تاریخی و اعتقادی قابل قبول ندانست؛ نیز در گزینش معنای ارجح میان یازده معنای ذکر شده توسط لغویان، معنای &amp;amp;laquo;حمل&amp;amp;raquo; را به دلایلی نظیر اصالت و شیوع، پشتوانه‌ی تفسیری و هم‌خوانی با خطابات تحسینی قرآن درباره‌ی رسول خدا ، نسبت به دیگر معانی از جمله &amp;amp;laquo;پوشش&amp;amp;raquo;، محتمل‌تر دانست.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مطالعه تطبیقى اثر وجوه قرائت بر تاریخ گذارى سوره روم</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_3433.html</link>
      <description>در سرآغاز سوره روم، هر یک از فعل‌های &amp;amp;laquo;غلبت&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;سیغلبون&amp;amp;raquo; به دو صیغه معلوم و مجهول قرائت شده اند. بر این اساس، دو تفسیر متفاوت مطرح می‌شود که بر وفق یکی، قرآن پس از یادکرد غلبه اهل فارس بر رومیان، وعده می‌دهد که رومیان در آینده نزدیک، بر اهل فارس غلبه خواهند کرد اما بر وفق دیگری، قرآن پس از یادکرد غلبه رومیان بر مسلمانان، وعده می‌دهد که رومیان در آینده نزدیک، مغلوب مسلمانان می‌شوند‌. تحقیق حاضر نشان می‌دهد که در سرآغاز سوره روم، طرف نزاع رومیان، مسلمانان هستند که با لفظ &amp;amp;laquo;المؤمنون&amp;amp;raquo; یاد شده‌اند نه آن که طرف نزاع، مردمان فارس باشند که در متن قرآن، مذکور نیستند. بدینسان به قرینه سیاق، می‌توان ادعا کرد که قرائت راجح، قرائت به صیغه معلوم &amp;amp;laquo;غلبت&amp;amp;raquo; و به صیغه مجهول &amp;amp;laquo;سیغلبون&amp;amp;raquo; می‌باشد. بر این فرض، سوره روم در دوران مدنی، پس از نبرد موته و مغلوب شدن مسلمانان در آن نبرد، نازل شده است و پیام سرآغاز آن، وعده نصرت خداوند و مغلوب شدن رومیان به دست مسلمانان در چند سال آینده است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>نقد و بررسی آراء تفسیری علامه هبةالدین شهرستانی و علامه عسکری درباره آیه 106 بقره</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_3856.html</link>
      <description>آیه ۱۰۶ بقره مشهور به آیه نسخ، از آیاتی است که در تفسیر آن، میان مفسران اختلاف نظر وجود دارد؛ اهمیّت بررسی این آیه بدان جهت است که یکی از دلایل مهم قائلان به نسخ در آیات قرآن، این آیه می‌باشد؛ که در صورت اثبات عدم این دلالت بر نسخ آیات قرآن، این مبنا و دلیل، مخدوش می&amp;amp;lrm;شود. سیدمرتضی عسکری و هبه الدین شهرستانی از اندیشمندان معاصری هستند که دلالت این آیه بر نسخ آیات قرآن را نپذیرفته و از آن تفسیر دیگر ارائه می‌دهند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد تطبیقی، آراء تفسیری این دو اندیشمند را، مورد تحلیل و بررسی قرار می‌دهد و اشتراکات و افتراقات آراء تفسیری این دو را تبیین می‌نماید. نتیجه آن که: هر دو مفسر مشترکاً دلالت این آیه بر نسخ آیات قرآن را نمی‌پذیرند؛ با بررسی سیاق آیه، تاریخ نزول آیات ناسخ و معناشناسی واژه &amp;amp;laquo;آیه&amp;amp;raquo;، به نظر می‌رسد نظریه هر دو اندیشمند در این باره، صحیح است؛ اما در مصداق&amp;amp;lrm;یابی مصادیق نسخ و واژه &amp;amp;laquo;آیه&amp;amp;raquo;، این نظریه با چالش&amp;amp;lrm;هایی روبه&amp;amp;lrm;رو است؛ که با بررسی تاریخی نزول آیه 106 بقره، نمی&amp;amp;lrm;توان تغییر قبله از بیت المقدس به کعبه را از مصادیق نسخ دانست.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مطالعه‌ی تطبیقی آکراسیا در تفاسیر قرآن: نقد دیدگاه سقراط و ارسطو در پرتو آرای مفسران اسلامی</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4034.html</link>
      <description>این پژوهش با روش تحلیلی-توصیفی به بررسی تطبیقی آکراسیا (ضعف اراده) در تفاسیر قرآن با محوریت آرای مفسران اسلامی می‌پردازد و به نقد دیدگاه‌های سقراط و ارسطو درباره نسبت معرفت و عمل می‌پردازد. در یک سو دیدگاه سقراط قرار دارد که با نظریه &amp;amp;laquo;وحدت معرفت و عمل&amp;amp;raquo; معتقد است معرفت حقیقی ضرورتاً به عمل نیک می‌انجامد، و در سوی دیگر، نظریه ارسطو درباره امکان آکراسیا نشان می‌دهد انسان ممکن است با وجود معرفت به خیر، مرتکب شر شود. با تحلیل آیات قرآنی و بررسی تفاسیر فریقین، این مقاله نشان می‌دهد که قرآن با طرح مفهوم &amp;amp;laquo;معرفت تحریف‌پذیر&amp;amp;raquo; و تأکید بر نقش محوری تزکیه نفس، نظریه سومی ارائه می‌دهد که فراتر از این دو دیدگاه است. یافته‌ها حاکی از آن است که از منظر تفسیری قرآن، معرفت یقینی تنها زمانی به تعهد عملی می‌انجامد که با تزکیه همراه باشد؛ در غیر این صورت ممکن است تحت تأثیر عواملی مانند تکبر، عناد یا هواپرستی بی‌اثر شود. این تحقیق با ارائه &amp;amp;laquo;مدل سه‌بعدی تعهد&amp;amp;raquo; (ترکیب معرفت، تزکیه نفس و لطف الهی) درصدد تبیین راهکار قرآنی برای غلبه بر آکراسیا بر اساس آرای مفسران اسلامی است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تفسیر تطبیقی آیه 57 سوره اِسراء</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4035.html</link>
      <description>در ارتباط با تفسیرِ آیه 57 سوره اِسراء، مصادیقِ مورد اشاره‌ی ضمیرِ &amp;amp;laquo;اولئک&amp;amp;raquo;، مفهوم و مصداقِ &amp;amp;laquo;الْوَسِیلَةَ&amp;amp;raquo; و اِعرابِ اسم &amp;amp;laquo;أَیُّ&amp;amp;raquo; در این آیه، سه معضل تفسیری هستند که محل اختلاف نظرِ مفسران شده‌اند. بررسی تطبیقی نظرات مفسران در حل این معضلات تفسیری و ریشه یابی اختلاف نظرِ آنها در این باره، هدف اصلی این پژوهش است و در راستای تامینِ این هدف تلاش می‌شود تا به این پرسش پاسخ داده شود که، &amp;amp;laquo;از بررسی و مقایسه نظرات مفسران در حل معضلات تفسیری آیه 57 سوره اِسراء چه نتایجی حاصل می‌شود؟&amp;amp;raquo;. به نظر می‌رسد اختلاف نظرِ مفسران در راه حل‌هایی که برایِ معضلات تفسیری آیه 57 ارایه کرده‌اند، ریشه در نحوه پیوندی دارد که آنها بین این آیه و دو آیه پیش از آن برقرار کرده‌اند و این در حالی است که به تاثیرِ سیاقی آیه 54 توجه نداشته‌اند. بررسی پیوند‌های سیاقی آیه 57 نشان می‌دهد که این آیه به همراه سه آیه پیش از آن، به تبیین نظر قرآن درباره رابطه توسل با توکل می‌پردازند و می‌توان با تفسیر آیه 57 از این منظر در کنارِ بهره‌گیری از ظرفیت‌های مکتب نحوی سیبویه، به رویکردی جدید در حل معضلات تفسیری آن دست یافت.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مطالعة تطبیقی دیدگاه مفسران فریقین درمورد جایگاه نقد حاکمیت و حق اظهارنظر در آیات قرآن</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4036.html</link>
      <description>آزادی بیان و حق اظهار نظر، به‌ویژه در حوزه نقد حاکمیت، از مسائل بنیادی اندیشه سیاسی اسلام و از شاخصه‌های جامعه دینی است. قرآن کریم در آیاتی مانند &amp;amp;laquo;وَ أَمْرُهُمْ شُورى&amp;amp;rlm; بَیْنَهُم&amp;amp;raquo; (شوری/۳۸) و &amp;amp;laquo;وَلْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّةٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ&amp;amp;raquo; (آل‌عمران/۱۰۴)، بر مشارکت عمومی، نظارت اجتماعی و ضرورت اصلاح قدرت سیاسی تأکید می‌کند. مسئله اصلی این پژوهش آن است که مفسران شیعه و اهل سنت چگونه حدود و ضوابط آزادی بیان در نقد حاکمیت را تبیین کرده‌اند و مبانی تفاوت دیدگاه آنان چیست. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، بر پایه تفاسیر شاخص شیعه مانند التبیان، مجمع‌البیان و المیزان، و تفاسیر برجسته اهل سنت از جمله جامع‌البیان، مفاتیح‌الغیب و الجامع لأحکام‌القرآن انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مفسران شیعه، بر پایه امامت و فریضه امر به معروف، نقد حاکمان را تکلیفی مستمر و اصلاح‌گرانه در چارچوب عدالت و مصلحت دانسته‌اند، در حالی‌که اهل سنت با تأکید بیشتر بر مصالح عمومی و پیشگیری از فتنه، نقد را در چارچوب حفظ وحدت امت سامان می‌دهند. نتیجه پژوهش، ارائه الگویی قرآنی از &amp;amp;laquo;آزادی نقد مسئولانه&amp;amp;raquo; است که میان عدالت، شریعت و ثبات اجتماعی توازن برقرار می‌سازد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی تفسیر آیه خمس از دیدگاه زمخشری، شیخ طبرسی و علامه طباطبایی</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4101.html</link>
      <description>یکی از مسائلی که لازم است مورد بحث و بررسی قرار گیرد، آیه خمس بیان شده در سوره انفال  آیه 41 است   ،  چون  برای فقرزدائی  جامعه  بسیار مهم  است، لاجرم بحث از وجوب خمس و لوازم و احکام آن برای هر  محقق در فقه  لازم است. ما در این مقاله مختصر با توجه به آیه فوق ، درصدد هستیم   دیدگاه سه مفسر بزرگ یعنی جارالله زمخشری و شیخ طبرسی  و علامه طباطبایی  را در این مساله به صورت تطبیقی بررسی نموده و آشکار نماییم که آنان  در این مساله چه میزان اشتراک و چه میزان اختلاف نظر  دارند. مساله به روش توصیفی  تحلیلی بررسی شد و در مجموع می توان گفت  هر سه مفسر وجوب خمس در غنائم جنگی را واجب می‌دانند.  اما در غیر آن ، صاحب تفسیر کشاف واجب نمی‌داند؛ طبرسی  تقریبا راه او را رفته است، با این تفاوت که فرموده ممکن است که اصحاب ما از ظهور عرفی غنیمت استدلال کنند و در غیرآن  سرایت دهند اما مفهوم سخن او درنهایت همان است که صاحب کشاف بیان کرد.  علامه طباطبایی براین باور است که در غیر از غنائم جنگی  نیز خمس واجب و لازم است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی عصمت حضرت یونس (ع) در قرآن از دیدگاه علّامه طباطبایی و فخر رازی</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4244.html</link>
      <description>در مسئله‌ی عصمت انبیاء مفسران متناسب با مبانی کلامی خود به تفسیر آیات پرداختند. یکی از این انبیاء حضرت یونس(ع) می‌باشد که اتّهاماتی نظیر کم صبری، عصیان، نفی قدرت الهی، گناهکاری، ترک مسئولیت، ظلم و ... را به ایشان نسبت داده‌اند. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی تحلیلی و با تمرکز بر دیدگاه‌های فخر رازی، و علّامه طباطبایی، دو برداشت از مسئله‌ی عصمت را بررسی کرده است. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که فخر رازی مطابق با مبانی کلامی خود، معتقد به عصمت پیامبران پس از نبوّت است و عصمت را محدود به امور دینی می‌داند و معتقد است که حضرت یونس(ع) با ترک محل رسالت خود، فرمان الهی را نقض کرده و شایسته‌ی سرزنش است. او درخواست بخشش حضرت یونس(ع) را از خداوند به عنوان دلیلی بر گناهکار بودن ایشان می‌داند. در مقابل علّامه طباطبایی عصمت را در تمامی امور زندگی دانسته و معتقد است که حضرت یونس(ع) هیچ گناهی مرتکب نشده‌اند. به نظر او ترک محل رسالت توسّط حضرت یونس(ع) دستوری الهی و بخشی از حکمت خداوند است. علّامه به جای استفاده از واژه‌ی گناه برای انبیاء، از عبارت &amp;amp;ldquo;ترک اولی&amp;amp;rdquo; استفاده کرده و بر این باور است که پیامبران نه تنها از گناه، بلکه از هرگونه نقص مبرّا هستند و برای اثبات به آیات قرآن، روایات، عقل و فطرت استناد کرده است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی پاسخ‌های تفسیری علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی‌آملی به مهم‌ترین شبهات اهل سنت به آیۀ ولایت</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4274.html</link>
      <description>آیۀ ۵۵ سورۀ مائده (آیۀ ولایت) از کانونی‌ترین آیات اختلافی میان شیعه و اهل‌سنت در تبیین نسبت ایمان، ولایت و رهبری دینی است. مسئلۀ اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی پاسخ‌های تفسیری علامه طباطبایی در المیزان و آیت‌الله جوادی‌آملی در تسنیم به مهم‌ترین شبهات تفسیری اهل‌سنت، به‌ویژه دربارۀ معنای &amp;amp;laquo;ولیّ&amp;amp;raquo; و مصداق &amp;amp;laquo;الذین آمنوا&amp;amp;raquo;، است. پژوهش با روش تحلیلی&amp;amp;ndash;تطبیقی و رویکرد معرفت‌شناختی انجام شده و داده‌ها با واکاوی شش شبهۀ محوری مطرح‌شده از سوی مفسرانی چون فخر رازی و آلوسی گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد علامه طباطبایی با الگوی &amp;amp;laquo;تفسیر عقلانی&amp;amp;ndash;روایی&amp;amp;raquo; و تکیه بر تفسیر قرآن به قرآن، تحلیل نحوی و نقل معتبر، ولایت را پیوندی منسجم در زنجیرۀ الهی&amp;amp;ndash;نبوی&amp;amp;ndash;علوی تبیین می‌کند. در مقابل، آیت‌الله جوادی‌آملی با الگوی &amp;amp;laquo;تفسیر نظام‌مند&amp;amp;ndash;ولایی&amp;amp;raquo;، ولایت را ساختاری سلسله‌مراتبی و تشریعی در نظام هدایت امت پس از پیامبر(ص) می‌داند. نتایج پژوهش حاکی از آن است که هر دو مفسر، با ردّ معنای محبت صرف و نفی وحدت سیاق ظاهری، به انحصار ولایت تشریعی در خدا، رسول و امام علی(ع) می‌رسند، هرچند مسیر استدلال معرفت‌شناختی آنان متفاوت است. این تفاوت، نشان‌دهندۀ گذار تفاسیر معاصر شیعه از &amp;amp;laquo;تعیین مصداق&amp;amp;raquo; به &amp;amp;laquo;تبیین ساختار ولایت&amp;amp;raquo; است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تزکیه به مثابه غایت تعلیم؛ تحلیل الگوی نظام‌مند در تفاسیر شیعه و اهل سنت</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4378.html</link>
      <description>در اندیشه اسلامی، تزکیه و تعلیم به‌عنوان دو رکن بنیادین تربیت انسان، همواره در کانون توجه قرآن کریم و مفسران قرار داشته‌اند. تفاوت در ترتیب ذکر این دو مفهوم در آیات رسالت، پرسشی اساسی درباره نسبت غایت‌شناختی و کارکردی آن‌ها در فرآیند هدایت انسان پدید آورده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین این نسبت، به تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های مفسران شیعه و اهل‌سنّت درباره آیات کلیدی بعثت (بقره: ۱۲۹ و ۱۵۱؛ آل‌عمران: ۱۶۴؛ جمعه: ۲) می‌پردازد. روش تحقیق، توصیفی ـ تحلیلی با رویکرد تطبیقی است و داده‌ها از طریق مطالعه کتابخانه‌ای و بررسی مستقیم تفاسیر معتبر فریقین گردآوری و با تحلیل مفهومی و مقایسه‌ای، الگوی حاکم بر رابطه تعلیم و تزکیه استخراج شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تفاوت در ترتیب ذکر، ناظر به اختلاف در سیاق، مقام بیان و زاویه غایت‌شناختی آیات است، نه تعارض مفهومی. بر این اساس، تزکیه به‌عنوان غایت نهایی بعثت و تعلیم به‌مثابه مقدمه و ابزار تحقق آن، در قالب الگویی تعاملی و طولی تبیین می‌شود؛ الگویی که می‌تواند مبنایی نظری برای طراحی نظام تربیتی قرآن‌محور فراهم آورد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>تحلیل تطبیقی تأثیر رویکرد تفسیری فخر رازی و علامه طباطبایی در تفسیر آیۀ ۵۹ سورۀ أنعام</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4384.html</link>
      <description>آیۀ ۵۹ سورۀ انعام پیرامون احاطۀ علمی خداوند، از مهم‌ترین کانون‌های تقابل آراء در کلام و تفسیر اسلامی است. هدف پژوهش حاضر، تحلیلی تطبیقی میان تأثیر رهیافت «کلامی-انتزاعی» فخر رازی و منظومۀ «هستی‌شناختی و درون‌متنی» علامه طباطبایی در تفسیر این آیه است. این نوشتار از نظر گردآوری اطلاعات، به روش کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده و بر پایۀ تفاسیر معتبر و منابع پژوهشی مرتبط استوار است. یافته‌ها حاکی از آن است که اختلاف میان دو مفسر به تفاوت از حیث تحلیل و چارچوب روش‌شناختی بازمی‌گردد. فخررازی با بهره‌گیری از استدلال‌های عقلی، آیه را یک «قضیۀ عقلیۀ محضه» و دلیلی بر ثبات مطلق تقدیر (جبرگرایی اشعری) می‌داند و انسجام آیه را در چارچوب قاعدۀ بلاغی ذکر مصادیق برای تبیین علم مطلق الهی توضیح می‌دهد. در مقابل، علامۀ طباطبایی با تکیه بر اسلوب سیاق‌محور و وفاداری به روش تفسیر قرآن به قرآن، آیه را در یک «نظام هستی‌شناختی» سلسله‌مراتبی تحلیل کرده که ضمن حفظ انسجام درونی آیه، امکان «بداء» و اثربخشی ارادۀ انسان را می‌پذیرد. دستاورد اصلی تحقیق آن است که اثبات می‌کند این اختلاف تفسیری، در واقع تبلور تقابل دو نظام فکری است که نه‌تنها زاویۀ دیدی متمایز به انسجام متن و مراتب علم الهی دارند، بلکه در نهایت تقابل بنیادین میان «جبر و انفعال» و «پویایی و اختیار» را به تصویر می‌کشند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطور مفهومی «تبعیت» در آیات مکی و تفاسیر قرون سوم تا هفتم هجری</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4385.html</link>
      <description>پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه معناشناسی تاریخی، به بررسی تطور مفهومی و مصداقی واژه &amp;amp;laquo;تبعیت&amp;amp;raquo; در آیات مکی قرآن کریم و بازخوانی آن در تفاسیر طبری، فراء، زمخشری، طبرسی و فخر رازی می‌پردازد. &amp;amp;laquo;تبعیت&amp;amp;raquo; در گفتمان هدایت مکی مفهومی محوری است که نسبت انسان با وحی، مسئولیت اخلاقی و شکل‌گیری هویت ایمانی را تبیین می‌کند. تحلیل موارد کاربرد ریشه &amp;amp;laquo;تبع&amp;amp;raquo; در آیات نشان می‌دهد که این مفهوم در دوره مکی از سطحی فردی و ایمانی آغاز شده و به‌تدریج به حوزه‌های عقلانی، معرفتی و اجتماعی گسترش یافته است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که تفاسیر متقدّم &amp;amp;laquo;تبعیت&amp;amp;raquo; را بیشتر در چارچوب اطاعت ظاهری و رفتاری فهم کرده‌اند؛ در حالی‌که تفاسیر قرون میانی، با بهره‌گیری از رویکردهای عقلانی، بلاغی و فلسفی، آن را به معنای پیروی آگاهانه و مبتنی بر بصیرت تفسیر کرده‌اند. بررسی آیات سه مرحله تحول معنایی را نشان می‌دهد: تبعیت توحیدی و فردی؛ تمایز میان هدایت و ضلالت در سطح اجتماعی؛ و تبعیت به‌مثابه مسئولیت جمعی و تاریخی امت. بدین ترتیب، &amp;amp;laquo;تبعیت&amp;amp;raquo; در قرآن صرف اطاعت تقلیدی نیست، بلکه کنشی عقلانی و اخلاقی و شاخصی از رشد معرفتی جامعه مؤمنان به‌شمار می‌رود. این پژوهش با تبیین تعامل متن قرآن و زمینه‌های فکری مفسران، تصویری روشن از تحول معنایی &amp;amp;laquo;تبعیت&amp;amp;raquo; و جایگاه آن در گفتمان هدایت ارائه می‌کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>مفهوم هدایت ایصالیه و کاربردهای آن در دیدگاه مفسرین فریقین</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4446.html</link>
      <description>یکی از مصادیق هدایت تکوینی، هدایت ایصالیه است. پژوهش پیش‌رو با روش تحلیلی و داده‌پردازی توصیفی انتقادی، به دنبال رسیدن به معنا و چیستی هدایت ایصالیه و کاربردهای آن در آثار مفسران شیعه (امامیه) و سنی است. برخی از اندیشمندان اهل تسنن و برخی از علمای شیعه قائلند واژه "هدایت" اگر متعدی بنفسه باشد به معنای ایصالیه است و اگر متعدی بغیره باشد طریقیه خواهد بود و لکن غالب اندیشمندان شیعی با نقض این استدلال، ملاک مذکور را باطل می‌دانند. همچنین در آثار علمای امامیه برای هدایت ایصالیه دست‌کم چهار کاربرد با عنوان‌‌های "هدایت تکوینی عام"، "هدایت ایصالی پاداشی"، "هدایت به امر" و "هدایت ایصالی تشریعی" اسقراء شده است و با نقد کاربرد هدایت "ایصالی تشریعی"، و ارجاع آن به هدایت "ایصالی پاداشی" به نحوه ارتباط این چهار کاربرد پرداخته شده است به این صورت که از جهت شمول رابطه هدایت "عام تکوینی" با کاربردهای دیگر، عام و خاص مطلق به اعمیت واژه هدایت عام تکوینی و رابطه بین هدایت "ایصالی پاداشی" با "هدایت به امر" از جهت شمول تساوی است و لکن از جهت فاعلیت، "هدایت به امر" از مجرای امامت تحقق می‌گیرد بر خلاف هدایت "ایصالی پاداشی" که مستقیماً مستند به خداوند متعال است. در آثار علمای اهل تسنن تنها کاربرد هدایت تکوینی به عنوان هدایت ایصالیه مطرح شده است که تنها فاعل آن خداوند متعال است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>نقش سیاق در تفسیر آیه «لایمسه الا المطهرون»؛ مطالعه تطبیقی تفاسیر المیزان و تسنیم</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4455.html</link>
      <description>آیه «لا یمسه إلا المطهرون» (واقعه: ۷۹) به دلیل ابهام در مرجع ضمیر «ه»، مفهوم «مس» و مصادیق «مطهرون»، همواره محل اختلاف مفسران بوده است. این پژوهش با روش تطبیقی-تحلیلی، نقش قرینه سیاق (بافت کلامی آیات ۷۵-۸۲ واقعه) را در تفسیر این آیه از منظر دو تفسیر المیزان و تسنیم بررسی کرده است.

نتایج نشان می‌دهد هر دو مفسر با بهره‌گیری از سیاق، دیدگاه صرفاً فقهی-ظاهری را تضعیف کرده و بر طهارت معنوی به عنوان شرط فهم یا اتصال به حقیقت قرآن تأکید می‌ورزند. علامه طباطبایی ضمیر را به «قرآن کریم» ارجاع داده، «مس» را علم به معارف ژرف می‌داند و با تلفیق سیاق و آیه تطهیر، مصداق اتم مطهرون را اهل‌بیت(ع) معرفی می‌کند. آیت‌الله جوادی آملی با مبانی وجودشناختی-عرفانی، ضمیر را به کتاب مکنون (حقیقت غیبی قرآن) ارجاع می‌دهد، «مس» را اتصال وجودی و شهود حضوری تفسیر کرده و مطهرون را منحصر در معصومان(ع) می‌داند.

این مطالعه نشان داد دیدگاه دو مفسر اگرچه تفاوت بنیادین ندارند، اما از لحاظ روشی و مبانی معرفتی متفاوت هستند. ثمرات پژوهش شامل حل ابهام در دلالت آیه بر طهارت باطنی به عنوان شرط اصیل فهم قرآن، برجسته‌سازی نقش سیاق در تفاسیر شیعی معاصر و تقویت مطالعات تطبیقی در حل اختلافات تفسیری است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی تاریخی آیات «خَلق الافعال» از نگاه کلآبادی و علامه طباطبای با تاکید برکتاب« التعرّف» و « المیزان»</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4621.html</link>
      <description>چکیده:مبحث &amp;amp;laquo;خَلق افعال&amp;amp;raquo; از دیرباز مورد توجه مفسران و متکلمان امامیه، معتزله، اشاعره و صوفیه بوده است. در پژوهش پیش‌رو، نظریه کلاباذی، مفسر و متکلم سنی صوفی مسلک (ق4هـ) در کتاب " التَعرُّف" با دیدگاه اندیشمند و مفسر شیعه معاصر، علامه طباطبایی در" المیزان"، در باره مسئله "خلق افعال" به این معنا که آیا انسان به طور مطلق خالق افعال خیر و شر خود است؟ به شیوه تحلیلی، توصیفی و تطبیقی مورد بررسی قرار گرفت. باتوجه‌به گزاره‌های تفسیری، تطبیق داده شد و در پاسخ پرسش مذکور به این جواب رسیده شد، کلاباذی در کتاب خود با تمسک به آیات قرآن، خالق همه افعال انسان &amp;amp;ndash; خیر و شر- را خدا دانست که نتیجه‌ای جز جبرگرا بودن او و پیروانش به دست نمی‌دهد.در مقابل علامه طباطبایی در " المیزان" با تکیه بر تفسیر آیاتی که کلاباذی برای اثبات ادعای بدان‌ها متوسل شده بود، و طرح دیگر آیات، مباحثی همچون فلسفه ثواب و عقاب، فلسفه سئوال و جواب خداوند درباره اعمال انسان، وجود بهشت و جهنم، حساب روز قیامت، دیدگاه کلاباذی را رد کرد و قائل به "الأمر بین الأمرین" شد که حاصل آن نفی صدور افعال شرِ انسان از سوی خدا، و استناد افعال خیرِ او به خداوند است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی مبانی پیوستگی آیات و تأثیر آن بر گونه‌های پیوستگی در تفاسیر تسنیم و فی ظلال القرآن</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4630.html</link>
      <description>پیوستگی آیات به معنای هر گونه ارتباط دستوری،موضوعی،مفهومی و آوایی بین آیات است که مفسران برداشتهای تفسیری خود را بر اساس آن ارائه می‌دهند.با توجه به گرایش روزافزون مفسران به ارتباط آیات، تبیین مبانی پیوستگی و تأثیر آن بر گونه‌های پیوستگی آیات با هدف ضابطه‌مند کردن کشف این ارتباطات، ضروری است.مسئله مقاله، بررسی ارتباط میان مبانی پیوستگی و گونه‌های پیوستگی آیات است.تفسیر تسنیم و فی ظلال القرآن -که به پیوستگی آیات توجه داشته و متعلق به دو حوزه فکری (شیعی و اهل سنت)هستند-به عنوان مطالعات موردی با روش تحلیلی-تطبیقی انتخاب شدند تا ضمن بررسی این ارتباط، امکان مقایسه اشتراکات و افتراقات فراهم آید.
نتایج نشان می‌دهد هردو مفسردر مبانی کلیدیِ تحریف‌ناپذیری قرآن و چینش توقیفی آیات تفاهم دارند و در برخی زمینه‌ها متفاوتند.قطب با نگاه شبکه‌ای در بستر سوره و جوادی آملی با نگاه شبکه‌ای در بستر قرآن، در مبنای انسجام و پیوند ساختاری، معنایی قرآن به پیوستگی‌های متفاوت دست یافته‌اند.قطب با رویکرد ادبی و تمرکز بر زبان تصویری، به ویژگی‌های هنری، بیانی قرآن توجه دارد واسلوب بیانی آن را درقالب تصاویر معنادار و دارای موسیقی خاص می‌بیند. جوادی آملی بر پایه زبان فطرت، بر اصول عقلایی برای کشف پیوستگی آیات در ساحت الفاظ و معانی تأکید دارد.این تفاوتها سبب کشف پیوستگی‌های متمایز شده است.برخی مبانی تأثیری بر تنوع گونه‌ها ندارند، برخی دیگر موجب قبض و بسط آن‌ها گردیده‌اند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>حل تضاد ظاهری «مؤمن در ظلمت و کافر در نور»: واکاوی آیه ۲۵۷ بقره بر پایه طیف‌وارگی و تشکیک مفاهیم قرآن</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4688.html</link>
      <description>آیه ۲۵۷ سوره بقره با بیان خروج مؤمنان از ظلمات به‌سوی نور و خروج کافران از نور به‌سوی ظلمات، تضاد ظاهری ایجاد کرده است؛ چرا که برخلاف انتظار، وضعیت مؤمنان در تاریکی و وضعیت کافران در نور ترسیم شده است. مفسران برای پاسخ به این شبهه، آرا مختلفی مطرح کرده‌اند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، پس از استخراج و دسته‌بندی اظهارنظرهای مفسران و نقد و بررسی آرای موجود، در مقام رفع این شبهه برآمده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‎دهد که نظریه «طیف‌وارگی و تشکیک مفاهیم قرآن  » کلید حل تضاد ظاهری آیه است؛ زیرا در این نظریه، نور و ظلمت مفاهیم مشکک و ذومراتب هستند. مطابق این نظریه، با تغییروتحول حالات انسانی، ارتقای نور یا فرورفتن در تاریکی نسبت به وضعیت پیشین خود فرد تبیین می‌شود. سیر مؤمن همواره به سمت مثبت و نورانیت بیشتر است. بنابراین، وضعیت جدید او نسبت به وضعیت پیشین، نورانی‌تر تلقی گردیده و وضعیت پیشین او در مقایسه با وضعیت کنونی، تاریک‌تر جلوه می‌کند. او در هر دو وضعیت در محدوده نور الهی قرار دارد. در مقابل، جهت حرکت کافر، چون منفی است و به سمت تاریکی‌ها گرایش دارد، وضعیت جدید او در مقایسه با وضعیت پیشین، تاریک‌تر و وضعیت قبلی‌اش در مقایسه با وضعیت حاضر، نورانی‌تر جلوه می‌کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی قصص سه‌گانه سوره کهف بر اساس الگوی ولادیمیر پراپ</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4693.html</link>
      <description>سوره کهف در بردارنده سه داستان از قصص قرآنی است که بستری مناسب برای بررسی ساختارهای روایی را فراهم می‌آورد. تحلیل ساختار روایی قصص قرآنی نه ‌تنها به فهم بهتر پیام‌های تربیتی و اخلاقی کمک می‌کند، بلکه می‌تواند نشان دهد که چگونه قرآن، با بهره‌گیری از عناصر روایی، مفاهیم عمیق و چند لایه‌ای را به مخاطب منتقل می‌سازد. از این رو در نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی تطبیقی قصص سوره کهف بر اساس الگوی ولادیمیر پراپ  پرداخته شد تا با تطبیق عملکردهای پراپ (خویش‌کاری‌ها) با ساختار هر داستان، ساختارهای مشترک و متمایز این سه قصه و روایت را شناسایی کنیم. نتایج این پژوهش روشن کرد از میان 31 خویش‌کاری مورد نظر پراپ، در قصص سوره کهف با 23 خویشکاری مواجه هستیم. طرح خویشکاری‌های که از این سه قصه به دست آمد نشان داد که این خویشکاری‌ها لزوماً توالی الگوی پراپ را در بر ندارد. در تطبیق روایت‌ها روشن شد در هر سه روایت نقش قهرمان پر رنگ است و نقش شریر، حوزه کنشی وسیعی ندارد. تنها در روایت ذو القرنین است که به طور صریح به شریر (یأجوج و مأجوج) اشاره می‌‎شود. در هر سه روایت با شخصیت‌های ایستایی مواجه هستیم که در موقعیت‌های مختلف روایت، ثابت و پایدار هستند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>ارزیابی تطبیقی رویکردهای تفسیری فخرالدین رازی، علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی آملی در تفسیر آیه ۸۵ سوره اسراء</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4762.html</link>
      <description>آیه ۸۵ سوره اسراء (&amp;amp;laquo;قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا&amp;amp;raquo;) از آیات مهم قرآن در تبیین حقیقت روح و بیان حدود معرفت انسانی است که همواره مورد توجه مفسران، متکلمان و فیلسوفان اسلامی بوده است. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی&amp;amp;ndash;انتقادی دیدگاه‌های فخرالدین رازی، علامه طباطبایی و آیت‌الله جوادی آملی، به بررسی مبانی تفسیری آنان درباره مفهوم &amp;amp;laquo;روح&amp;amp;raquo; و معنای &amp;amp;laquo;امر&amp;amp;raquo; می‌پردازد. روش پژوهش، تحلیلی&amp;amp;ndash;تطبیقی است و ظرفیت تبیینی سه رویکرد کلامی، فلسفی&amp;amp;ndash;تفسیری و فلسفی&amp;amp;ndash;عرفانی را ارزیابی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر سه مفسر بر محدودیت معرفت انسان نسبت به حقیقت روح اتفاق نظر دارند، اما اختلاف آنان ناشی از تفاوت در مبانی روش‌شناختی و معرفت‌شناختی است. فخر رازی با رویکرد کلامی و احتمال‌محور، بر ناتوانی عقل در احاطه به کنه روح و ضرورت احتیاط در امور غیبی تأکید می‌کند، اما از ارائه تبیینی نظام‌مند درباره نسبت روح و امر بازمی‌ماند. در مقابل، علامه طباطبایی، تبیینی منسجم از روح به‌عنوان حقیقتی مجرد از سنخ &amp;amp;laquo;امر&amp;amp;raquo; ارائه می‌دهد. آیت‌الله جوادی آملی نیز با حفظ این مبنا، ابعاد معرفتی و عرفانی روح و پیوند آن با عالم غیب را برجسته می‌سازد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که روش قرآن به قرآن در امتداد تحلیل فلسفی و عرفانی، ظرفیت بیشتری برای تبیین جامع نسبت &amp;amp;laquo;روح&amp;amp;raquo; و &amp;amp;laquo;امر الهی&amp;amp;raquo; فراهم می‌کند.</description>
    </item>
    <item>
      <title>رهیافتی انتقادی به تعیین وجه راجح نحوی- تفسیری در آیه ۱۳ سوره حج</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4787.html</link>
      <description>آیه ۱۳ سوره حج ﴿یَدْعُو لَمَنْ ضَرُّهُ أَقْرَبُ مِنْ نَفْعِهِ لَبِئْسَ الْمَوْلىٰ وَلَبِئْسَ الْعَشِیرُ﴾ از جمله آیات قرآن کریم  است که به سبب ورود «لام» بر «مَنْ» و ابهام در نحوه تعلق فعل «یَدْعُو» به اجزای جمله، زمینه‌ساز برداشت‌های نحوی و تفسیری متعددی شده است. هدف این پژوهش، شناسایی، طبقه‌بندی و ارزیابی انتقادی دیدگاه‌های نحوی- تفسیری درباره این آیه و تعیین وجه راجح بر پایه معیارهای علمی است. اهمیت پژوهش در آن است که با گردآوری و سامان‌دهی نظام‌مند آراء پراکنده مفسران و نحویان، امکان مقایسه روشمند و داوری مستدل میان آنها را فراهم می‌سازد و به فهم دقیق‌تر یکی از مسائل چالش‌برانگیز نحو قرآنی کمک می‌کند. این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی و بر اساس مطالعه کتابخانه‌ای منابع تفسیری و نحوی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که دیدگاه‌های مطرح‌شده را می‌توان در هشت وجه اصلی دسته‌بندی کرد. ارزیابی تطبیقی این وجوه بر اساس معیارهایی همچون استحکام نحوی، سازگاری با سیاق، پرهیز از تکلفات نحوی و میزان پذیرش نزد مفسران و نحویان، بیانگر آن است که تفسیر «یَدْعُو» به معنای «یَقُولُ»، همراه با حمل «لام» بر لام ابتدا، تقدیر خبر محذوف برای «مَنْ» و استیناف جمله ﴿لَبِئْسَ الْمَوْلىٰ وَلَبِئْسَ الْعَشِیرُ﴾ به عنوان نکوهش الهی، از پشتوانه علمی استوارتر و توان تبیینی بیشتری برخوردار است و می‌تواند به عنوان وجه راجح نحوی- تفسیری آیه برگزیده شود.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی امکان تأثیر شیطان بر جسم انبیا از دیدگاه علامه طباطبایی (ره) و علامه فضل الله (ره) با تأکید بر آیه 48 سوره ص</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4788.html</link>
      <description>نسبت دادن رنج و بیماری حضرت ایوب(ع) به «مَسّ شیطان» در آیه ۴۱ سوره ص، از مباحث چالش‌برانگیز کلامی و تفسیری درباره قلمرو تأثیر شیطان و نسبت آن با عصمت انبیاست. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، دیدگاه علامه طباطبایی و علامه سیدمحمدحسین فضل‌الله را درباره امکان و محدوده تأثیر شیطان بر جسم پیامبران بررسی و ارزیابی می‌کند. یافته های پژوهش نشان می دهد علامه طباطبایی با استناد به ظاهر آیه، نظریه اسباب طولی و تفکیک میان تأثیر جسمانی شیطان و قلمرو عصمت، امکان تأثیر محدود و تکوینی شیطان بر جسم پیامبران را، در چارچوب اذن الهی، تبیین می‌کند. در نقد دیدگاه علامه طباطبایی علامه فضل‌الله در راستای صیانت از مقام عصمت، هرگونه تأثیر مستقیم شیطان بر جسم انبیا را نفی کرده و حمل «مَسّ شیطان» بر اسباب طبیعی، از جمله عوامل بیماری‌زا، را به‌عنوان احتمالی تفسیری مطرح می‌سازد. ارزیابی تطبیقی ادله دو مفسر نشان می‌دهد که دیدگاه علامه طباطبایی، به دلیل انطباق بیشتر با ظاهر آیات، تبیین منسجم رابطه اسباب طبیعی و ماورایی، و ارائه راه‌حلی سازگار برای جمع میان تأثیر جسمانی شیطان و عصمت انبیا، از استحکام تفسیری و کلامی بیشتری برخوردار است و این نتیجه، حاکی از برتری نسبی نظریه ایشان در تبیین مسئله می‌باشد.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی مسأله برائت از مشرکین در تفاسیر شیعه و اهل‌سنت</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4870.html</link>
      <description>برائت از مشرکین از اصول مورد تأکید مفسرین فریقین است؛ اما در زمان و مکان اجرای آن اختلاف نظر وجود دارد. هدف از این پژوهش یافتن راه‌هایی برای تقریب مذاهب اسلامی در مسأله برائت از مشرکین است تا مسیر را برای کنش‌های سیاسی ـ اجتماعی مسلمانان در موسم حج هموار نماید. پژوهش حاضر با روش تحلیلی و با کمک منابع کتابخانه‌ای به بررسی نظرات مفسرین فریقین پرداخته، با عبور از نقاط افتراقی و با تطبیق نقاط اشتراک آنها به دنبال ایجاد نظریه تقریبی میان دیدگاه شیعه و اهل‌سنت می‌باشد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد مفسرین اهل‌سنت به استناد قرآن‌کریم به مسأله برائت از مشرکین پرداخته، آن را به عنوان اصل پذیرفته‌اند؛ اما برخی، آن را به زمان پیامبر محدود نموده‌اند؛ چرا که مشرکین در ابتدا بر شهر مکه حاکمیت داشتند و مسأله برائت در حج ابراهیمی ضرورت می‌یافت. پس از فتح مکه، آن ضرورت برداشته شد و صرفاً حکم آن باقی ماند. مفسرین شیعه مسأله برائت از مشرکین را فرا زمانی معرفی می‌کنند. با عبور از وجه افتراق، وجوه اتفاق‌نظر مفسرین فریقین در مبنای تفسیری مسأله برائت از مشرکین، راهی در جهت استمرار فریضه برائت از مشرکین در موسم حج است</description>
    </item>
    <item>
      <title>نقش &amp;quot;تکرار&amp;quot; در کشف غرض سوره: (مطالعه تطبیقی سوره ذاریات در تفاسیر ساختارگرا</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4920.html</link>
      <description>این پژوهش با هدف واکاوی کارکرد روش‌شناختی پدیده «تکرار» در کشف غرض سوره سامان یافته است. مسئله اصلی، تبیین جایگاه تکرار میان «قرینه کاشف» یا «قرینه مؤید» در فرایند غرض‌شناسی تفسیری است. پژوهش حاضر با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و رویکرد ساختارگرایانه، دیدگاه  مفسر معاصر منتخب را در سوره مبارکه ذاریات بررسی تطبیقی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد کارکرد تکرار یکدست نبوده و تابع پیش‌فرض‌های روشی مفسر است؛ به‌گونه‌ای که تکرار در رویکرد ساختاری‌ـ‌بنایی (بستانی) با تقارن واژگانی و در رویکرد ادبی‌ـ‌تربیتی (سید قطب) با تکرار موضوعی گزاره‌های رزق، در جایگاه «قرینه کاشف» مدخل استخراج غرض قرار می‌گیرد؛ اما در سایر رویکردهای برهانی و تدبری، نقشی در اصل کشف غرض نداشته و در رتبه «قرینه مؤید» بازخوانی می‌شود. همچنین مفسران در جامعیت رصد انواع تکرار (لفظی، موضوعی و مفهومی) سطوح متفاوتی ارائه داده‌اند؛ در این میان، بستانی با تکیه بر تقارن واژگانی مطلع و مقطع و هندسه فرازها، بالاترین انطباق را با ریزسازه‌های زبانی در اثبات وحدت اندام‌وار متن پیرامون غرض محوری (حقیقت جزا) نشان داده است.</description>
    </item>
    <item>
      <title>بررسی تطبیقی ماهیت سکینه در آیه ۲۴۸ بقره با تأکید بر روایات فریقین در پرتو اصل تنزیه الهی</title>
      <link>https://ptt.qom.ac.ir/article_4921.html</link>
      <description>قرآن کریم در آیه ۲۴۸ سوره بقره، «سکینه» را به‌عنوان یکی از محتویات تابوت بنی‌اسرائیل معرفی می‌کند؛ روایات تفسیری فریقین در توصیف ماهیت آن، تعارضاتی آشکار دارند: از «باد خوشبو با صورت انسان»، «روح‌الله»، «گربه بالدار» و «طشت طلا». پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، در صدد پاسخ به این پرسش است که ماهیت حقیقی سکینه چیست و چگونه می‌توان اختلاف روایات فریقین را تبیین کرد. فرضیه پژوهش آن است که این تعارضات، ریشه در دو سنّت کلامی کاملاً متمایز دارد: سنّت تنزیهی-ملکوتی که با اصل قرآنی تنزیه هماهنگ است و سکینه را حقیقتی مجرد و نازل‌شده از عالم امر معرفی می‌کند؛ و سنّت تجسیم‌گرا که بازتابی از الهیات یهودی است و تحت تأثیر اسرائیلیات، سکینه را به موجوداتی مادی و حیوانی تشبیه می‌کند. گردآوری نظام‌مند روایات از منابع فریقین نشان می‌دهد که مضمون «باد خوشبو با صورت انسان» با اصل تنزیه، هماهنگی کامل دارد. بر اساس این مضمون و با بهره‌گیری از چارچوب فلسفی «عالم مثال» در حکمت متعالیه، نظریه «تمثل ملکوتی» ارائه می‌شود که بر اساس آن، سکینه حقیقتی وجودی، مجرد و ملکوتی است که از عالم امر الهی نازل می‌شود و در عالم مثال، به‌صورت بادی لطیف با چهره‌ای انسانی تمثل می‌یابد؛ توصیفات مادی، به‌عنوان شواهد تاریخی نفوذ اسرائیلیات در تفاسیر معرفی می‌گردند. نظریه‌ فلسفی-روایی ارائه شده، ضمن حل تعارضات ظاهری روایات، قانون تکوینی پیروزی را تبیین می‌کند.</description>
    </item>
  </channel>
</rss>
